Hầm ngầm xuyên sân bay: Bước ngoặt hạ tầng hay canh bạc quá mạo hiểm?
Hầm ngầm xuyên sân bay là loại công trình ngầm phức tạp được xây dựng dưới khu vực đường băng đang hoạt động, vừa đảm nhiệm chức năng giao thông đô thị, vừa phải bảo đảm an toàn tuyệt đối cho khai thác hàng không, kết cấu đường băng và các yêu cầu an ninh – quốc phòng liên quan. Ở Đà Nẵng, tuyến hầm đang được nghiên cứu có chiều dài khoảng 2,9km, trong đó gần 900m chạy dưới khu vực đường băng sân bay quốc tế, với tổng vốn đầu tư dự kiến khoảng 10.000 tỷ đồng.
Đây không chỉ là một dự án hạ tầng Việt Nam tham vọng, mà còn là phép thử xem hệ thống quản lý, tiêu chuẩn kỹ thuật và năng lực thi công trong nước có đủ để chạm vào các công trình ngầm phức tạp bậc nhất hay không. Nếu thành công, Đà Nẵng có thêm một trục kết nối chiến lược xuyên qua sân bay, giảm phụ thuộc vào các tuyến đường bao quanh và tháo nút thắt chia cắt không gian đô thị. Nhưng nếu đánh giá thiếu cẩn trọng, rủi ro không chỉ là đội vốn, chậm tiến độ, mà còn là an toàn kết cấu đường băng và uy tín của toàn bộ lĩnh vực hạ tầng.
Động lực triển khai: Bài toán chia cắt đô thị và quỹ đất cạn kiệt
Trước khi bàn đến công nghệ, cần nhìn rõ vì sao ý tưởng hầm ngầm sân bay xuất hiện lúc này. Sân bay quốc tế Đà Nẵng nằm cách trung tâm khoảng 3km, tạo ra một vùng không gian rộng chia cắt mạng lưới giao thông đô thị; các tuyến đường bộ muốn đi qua phải nối vòng, khiến áp lực dồn lên các trục và nút giao lân cận. Cùng lúc, quỹ đất khu vực trung tâm ngày càng hạn chế, mở rộng hạ tầng trên mặt đất gần như không còn dư địa.
Trong bối cảnh dân cư phân bố mạnh theo trục Đông – Tây dọc sông Hàn và ven biển, nhu cầu đi lại trên trục này rất lớn nhưng hiện chỉ dựa vào 5 cây cầu chính. Một tuyến hầm ngầm xuyên sân bay, bổ sung thêm trục kết nối Đông – Tây, được xem là lời giải mang tính cấu trúc cho đô thị. "Tuyến hầm dài khoảng 2,9km, với gần 900m đi dưới đường băng, đang được nghiên cứu như một phương án tháo gỡ điểm nghẽn kết nối giao thông giữa các khu vực của Đà Nẵng". Vấn đề là, động lực kết nối này có đủ mạnh để biện minh cho mức độ rủi ro kỹ thuật chưa từng có hay không.
Những rủi ro kỹ thuật cốt tử: Từ rung chấn thi công đến an toàn kết cấu đường băng
Điểm khiến hầm ngầm sân bay trở thành công trình ngầm phức tạp đặc biệt nằm ở đoạn gần 900m đi dưới đường băng đang khai thác. Trong giai đoạn thi công, các yếu tố như rung chấn, biến dạng nền đất, thay đổi mực nước ngầm có thể tác động trực tiếp đến nền móng và an toàn kết cấu đường băng. Công trình không cho phép bất kỳ sai số nào: chỉ một vết nứt nhỏ, một độ lún cục bộ cũng có thể đe dọa an toàn khai thác bay.
Không chỉ dừng ở cấu kiện bê tông hay kết cấu hộp hầm, bài toán còn nằm ở tổ chức thi công dưới lớp "lá chắn" là sân bay đang hoạt động. Việc điều phối máy móc, thiết bị, kiểm soát rung chấn trong mọi giai đoạn, từ đào hầm, ép cọc đến đổ bê tông, phải được mô phỏng và tính toán chi tiết. Thêm vào đó là yêu cầu về an ninh, quốc phòng, bởi sân bay Đà Nẵng có vai trò kép, vừa phục vụ hàng không dân dụng, vừa là hạ tầng quân sự. Nói cách khác, đây là dự án mà bất kỳ lỗi kỹ thuật nào cũng mang tính hệ thống, không chỉ là rủi ro tài chính.
Sở Xây dựng siết phanh: Thận trọng hay quá thận trọng?
Trước các rủi ro đó, Sở Xây dựng Đà Nẵng đã phát đi tín hiệu cần hãm lại. Cơ quan này nhấn mạnh việc xây dựng công trình ngầm dưới sân bay kéo theo hàng loạt vấn đề phải đánh giá kỹ, từ rung chấn thi công, tác động đến nền móng và kết cấu đường băng đến yêu cầu bảo đảm an toàn khai thác bay. Không dừng ở phân tích kỹ thuật nội bộ, Sở đề nghị mọi nội dung liên quan phải được nghiên cứu, đánh giá và lấy ý kiến các cơ quan Trung ương, trong đó có Bộ Quốc phòng, Bộ Công an và các bộ ngành liên quan.
Đáng chú ý, Sở Xây dựng không chỉ "chê" mà còn đưa ra một hướng khác: nghiên cứu tuyến đường trên cao để bổ sung năng lực cho các trục giao thông chính, tăng khả năng thông hành, cải thiện tốc độ lưu thông và giảm ùn tắc tại các nút lớn. Đây là tín hiệu cho thấy chính quyền địa phương muốn tránh đặt tất cả trứng vào một giỏ, nhất là với một dự án hạ tầng Việt Nam chưa có tiền lệ. Câu hỏi đặt ra là liệu tư duy thận trọng này có khiến Đà Nẵng bỏ lỡ cơ hội tiên phong khai thác không gian ngầm, hay ngược lại, giúp thành phố tránh được một canh bạc quá mạo hiểm.
Việt Nam cần tiêu chuẩn nào trước khi bước vào kỷ nguyên công trình ngầm phức tạp?
Hiện dự án hầm ngầm sân bay Đà Nẵng mới ở giai đoạn nghiên cứu tiền khả thi; nếu tiến độ thuận lợi, phải mất thêm thời gian mới hoàn thành nghiên cứu ban đầu, lập báo cáo khả thi và xin chủ trương đầu tư. Đây là khoảng thời gian vàng để Việt Nam xây dựng một bộ khung tiêu chuẩn kỹ thuật, an toàn và quản trị rủi ro cho các dự án hạ tầng ngầm tương tự, thay vì giải quyết từng vấn đề theo kiểu "vừa làm vừa rút kinh nghiệm".
Việc lựa chọn giữa hầm xuyên sân bay, đường trên cao hay một tổ hợp giải pháp kết hợp phải dựa trên nghiên cứu hiệu quả đầu tư, khả năng kết nối, yêu cầu kỹ thuật, cùng các yếu tố an ninh, quốc phòng và khai thác hàng không. Hầm ngầm sân bay có thể là biểu tượng cho tầm nhìn mới về phát triển hạ tầng, nhưng chỉ nên được triển khai khi hệ thống tiêu chuẩn về an toàn kết cấu đường băng, quy trình thi công và cơ chế phối hợp giữa dân sự – quân sự được chuẩn hóa và kiểm chứng. Nếu không, tham vọng hiện đại hóa đô thị bằng các công trình ngầm phức tạp rất dễ biến thành bài học đắt giá về quản lý rủi ro.
