TP.HCM muốn gì khi cùng lúc xanh hóa logistics và bùng nổ thương mại điện tử?
Chiến lược logistics xanh Thành phố Hồ Chí Minh và quy hoạch thương mại điện tử tăng trưởng là một định hướng phát triển đồng bộ, trong đó hạ tầng logistics, tiêu chuẩn xanh và số hóa chuỗi cung ứng được thiết kế để hỗ trợ lẫn nhau, nhằm đưa thành phố trở thành trung tâm logistics quốc tế của chuỗi cung ứng khu vực, đồng thời giữ vai trò đầu tàu trong kinh tế số và bán lẻ trực tuyến. Đây không chỉ là hai kế hoạch song song mà là một cấu trúc chính sách kép, chủ động trả lời câu hỏi: TP.HCM muốn đứng ở đâu trên bản đồ cạnh tranh khu vực trong 20–30 năm tới.
Về logistics, thành phố đặt mục tiêu đến năm 2025, doanh thu vận tải và kho bãi đạt 568.181 tỷ đồng, chiếm 19,1% GRDP, với sản lượng hàng qua cảng biển khoảng 356,03 triệu tấn và 13,9 triệu TEU container xuất nhập khẩu. Đó không chỉ là con số tham vọng, mà là lời tuyên bố rằng TP.HCM muốn giữ vai trò cửa ngõ hàng hải, hàng không của cả vùng Nam Bộ. Trong khi đó, quy hoạch phát triển thương mại điện tử 2026–2030 hướng tới tăng trưởng doanh số bán lẻ trực tuyến trung bình 25% mỗi năm, chiếm 20% tổng mức bán lẻ toàn thành phố, cùng mục tiêu 70% người trưởng thành mua sắm online vào năm 2030. Ai còn xem đây là xu thế nhất thời chắc chắn đang đánh giá thấp tầm nhìn của thành phố.
Từ cảng biển đến kho đô thị: tham vọng trung tâm logistics quốc tế xanh và thông minh
Điểm đáng nói trong kế hoạch phát triển dịch vụ logistics không phải chỉ là mở rộng quy mô, mà là cách TP.HCM tái tổ chức không gian logistics theo mô hình ba lớp để tối ưu từng mắt xích của chuỗi cung ứng khu vực. Lớp thứ nhất là mạng lưới cảng biển nước sâu, cảng trung chuyển, ICD và đầu mối giao thông quốc tế – nơi định vị vai trò cổng logistics khu vực phía Nam. Lớp thứ hai là các trung tâm trung chuyển và phân phối dọc vành đai, cao tốc, hành lang vận tải chiến lược. Lớp thứ ba là logistics đô thị gắn với thương mại điện tử và phân phối quy mô vừa và nhỏ trong nội đô.
Tham vọng là đến năm 2035, dịch vụ logistics đóng góp 8–10% GRDP, tăng trưởng bình quân 13–16%/năm, 70–80% doanh nghiệp thuê ngoài dịch vụ logistics, chi phí logistics giảm về mức 11–14% GRDP, và 80–100% doanh nghiệp logistics ứng dụng giải pháp chuyển đổi số. Tầm nhìn xa hơn, đến 2050, thành phố muốn nâng tỷ trọng giá trị gia tăng logistics lên 10–12% GRDP, giảm chi phí logistics xuống 9–11%, bảo đảm 100% doanh nghiệp logistics số hóa, chuyển sang năng lượng sạch, giảm phát thải và xây dựng ít nhất hai trung tâm logistics hiện đại đạt chuẩn quốc tế. Đây là cách TP.HCM gửi thông điệp: trung tâm logistics quốc tế không thể chỉ là câu chuyện công suất cảng, mà phải là câu chuyện chuẩn mực xanh và thông minh.
Thương mại điện tử tăng trưởng 25% mỗi năm: cơ hội và rủi ro cho chuỗi cung ứng số
Nếu logistics là xương sống, thì thương mại điện tử tăng trưởng là bộ mặt dễ thấy nhất của nền kinh tế số TP.HCM. Quy hoạch phát triển thương mại điện tử 2026–2030 coi thương mại điện tử là trụ cột của kinh tế số, tối ưu từ sản xuất, vận hành đến trải nghiệm người tiêu dùng. Mục tiêu 70% dân số trưởng thành mua sắm online, doanh số bán lẻ thương mại điện tử tăng trung bình 25% mỗi năm và chiếm 20% tổng mức bán lẻ toàn thành phố không chỉ tạo ra “miếng bánh” thị trường khổng lồ, mà còn tạo áp lực cực lớn lên hạ tầng logistics đô thị.
Điểm tiến bộ là thành phố không chấp nhận một mô hình thương mại điện tử tăng trưởng bằng mọi giá. Kế hoạch đặt mục tiêu giảm tỷ lệ sản phẩm sử dụng bao bì nhựa xuống không quá 45%, đồng thời nâng tỷ lệ bao bì tái chế lên 50% vào năm 2030. Song song, ít nhất 40% doanh nghiệp logistics được kỳ vọng sử dụng năng lượng sạch, 50% doanh nghiệp áp dụng tiêu chuẩn bao bì thân thiện môi trường. Câu chuyện ở đây rất rõ: tăng trưởng thương mại điện tử mà bỏ qua chi phí môi trường sẽ khiến thành phố bị chính người tiêu dùng số thế hệ mới quay lưng.
Khung chính sách xanh – số: đòn bẩy duy nhất để cạnh tranh chuỗi cung ứng khu vực
Điểm then chốt là TP.HCM đã lựa chọn một khung chính sách nhấn mạnh chuẩn mực quốc tế, bền vững và số hóa cho cả logistics lẫn thương mại điện tử. Kế hoạch logistics kêu gọi phát triển hạ tầng đa phương thức, xây dựng hệ sinh thái logistics hiện đại, thông minh, xanh và liên thông, đồng thời gắn kết với khu thương mại tự do, trung tâm tài chính quốc tế, khu công nghiệp, khu chế xuất và các hành lang kinh tế liên vùng. Đây là lựa chọn có tính chiến lược: không có kết nối vùng, mọi tham vọng trung tâm logistics quốc tế chỉ nằm trên giấy.
Ở phía thương mại điện tử, kế hoạch được xây dựng để cân bằng tăng trưởng kinh tế với công bằng xã hội và bảo vệ môi trường, coi đây là nền tảng cho một nền kinh tế số phát thải thấp. “Hoàn thiện hạ tầng số nhưng bỏ quên tiêu chuẩn xanh là tự bắn vào chân mình” – thông điệp này thể hiện qua hàng loạt chỉ tiêu về bao bì, năng lượng sạch và tỷ lệ doanh nghiệp số hóa. Vấn đề còn lại không nằm ở tầm nhìn, mà ở khả năng triển khai: liệu thành phố có đủ kỷ luật để ưu tiên đầu tư hạ tầng đa phương thức, giảm lệ thuộc vận tải đường bộ, và buộc doanh nghiệp tuân thủ tiêu chuẩn xanh ngay cả khi chi phí ngắn hạn tăng lên?
Kết luận: Cửa sổ cơ hội cho TP.HCM – và điều gì sẽ quyết định thắng thua?
Nhìn tổng thể, TP.HCM đang chơi một ván cờ lớn: dùng logistics xanh Thành phố Hồ Chí Minh làm nền, thương mại điện tử tăng trưởng làm động lực, và khung chính sách số–xanh làm “luật chơi” mới cho doanh nghiệp. Nếu thành phố đạt được mục tiêu đến 2035 logistics chiếm 8–10% GRDP, chi phí logistics giảm về 11–14% GRDP, đồng thời đưa thương mại điện tử chiếm 20% tổng bán lẻ với 70% người trưởng thành mua sắm online, thì vị thế trên bản đồ chuỗi cung ứng khu vực sẽ khác hẳn hiện nay.
Tuy nhiên, điểm quyết định không nằm ở bản kế hoạch, mà ở năng lực phối hợp giữa các sở ngành, địa phương và doanh nghiệp – từ việc triển khai 58 nhiệm vụ trong 9 nhóm giải pháp đối với logistics đến việc buộc thương mại điện tử tuân thủ chuẩn bao bì và năng lượng sạch. Nếu thành phố kiên định với tiêu chuẩn xanh, số hóa bắt buộc và kết nối vùng, TP.HCM có cơ hội trở thành trung tâm logistics quốc tế đúng nghĩa, chứ không chỉ là một cửa ngõ hàng hóa lớn. Còn nếu dễ dãi với mục tiêu ngắn hạn, tham vọng chiến lược này rất dễ trượt thành những con số đẹp trên giấy.
