Logistics xanh và thương mại điện tử: chiến lược kép định nghĩa lại vai trò của TP.HCM
Logistics xanh TP.HCM là chiến lược phát triển hệ thống hạ tầng, dịch vụ logistics theo hướng quốc tế, thông minh, giảm phát thải, đồng thời gắn kết chặt với thương mại điện tử phát triển nhằm tối ưu chuỗi giá trị hàng hóa và dịch vụ cho toàn vùng kinh tế phía Nam. Thành phố đã ban hành Kế hoạch hành động phát triển dịch vụ logistics hướng tới trung tâm logistics quốc tế xanh và thông minh, đồng thời công bố kế hoạch phát triển 2026-2030 cho thương mại điện tử với mục tiêu tăng trưởng bán lẻ trực tuyến 25% mỗi năm. Đây không chỉ là hai chương trình song song, mà là chiến lược kép: một bên hiện đại hóa “hệ tuần hoàn” hàng hóa, bên kia tạo cầu tiêu dùng số khổng lồ.
Quan điểm cần nhấn mạnh là: nếu logistics vẫn cồng kềnh, tốn kém và phát thải cao, thương mại điện tử sẽ khó giữ được biên lợi nhuận và lòng tin người tiêu dùng. Ngược lại, nếu chỉ đầu tư hạ tầng mà không có nhu cầu số đủ lớn, hệ thống logistics xanh khó đạt quy mô kinh tế. Bài toán của TP.HCM vì thế là nối hai mũi nhọn này thành một hệ sinh thái thống nhất, thay vì hai cuộc cải cách rời rạc.
Kế hoạch logistics: từ “nút thắt” hạ tầng đến tham vọng trung tâm logistics khu vực
Sau sắp xếp địa giới hành chính, TP.HCM vẫn là trung tâm logistics lớn nhất cả nước, giữ vai trò đầu mối điều phối cho vùng phía Nam, với hệ thống cảng nước sâu, cảng cạn, kho bãi và mạng lưới doanh nghiệp logistics quy mô lớn. Nhưng lợi thế này đang bị bào mòn bởi những nút thắt quen thuộc: kết nối giữa cảng biển, sân bay, khu công nghiệp, trung tâm logistics và đô thị thiếu đồng bộ; tỷ trọng vận tải đường bộ còn cao; chi phí logistics đắt; năng lực đổi mới và cung ứng dịch vụ tích hợp của nhiều doanh nghiệp nội địa còn hạn chế.
Một câu nói có thể trích dẫn là: “Kế hoạch hành động logistics của TP.HCM đặt mục tiêu đến năm 2035, giá trị gia tăng logistics đạt 8%-10% GRDP và chi phí logistics giảm còn tương đương 11%-14% GRDP”. Để đạt được, thành phố tổ chức không gian logistics theo mô hình ba lớp: lớp quốc tế và khu vực tại hệ thống cảng biển, cảng trung chuyển, ICD; lớp trung chuyển – phân phối dọc vành đai, cao tốc; và lớp logistics đô thị quy mô vừa và nhỏ gắn với thương mại điện tử và đô thị thông minh. Đây là cách tiếp cận “đánh từ biên vào lõi”: giảm áp lực vào trung tâm bằng mạng lưới trung chuyển, đồng thời tạo hành lang cho hàng hóa xuyên vùng.
Tham vọng lâu dài còn lớn hơn: đến 2050, logistics phải chiếm 10%-12% GRDP, chi phí giảm xuống 9%-11%, 100% doanh nghiệp logistics ứng dụng chuyển đổi số và chuyển hướng giảm phát thải, sử dụng năng lượng sạch và xanh, với ít nhất hai trung tâm dịch vụ logistics hiện đại đạt chuẩn quốc tế. Nếu thành phố kiên định với chuẩn “xanh và thông minh” ngay từ khâu quy hoạch, trung tâm logistics khu vực sẽ không chỉ là trung tâm về quy mô, mà còn về chất lượng kết nối và mức độ bền vững.
Thương mại điện tử phát triển: động cơ cầu nối liền logistics xanh
Trên nền logistics đang được tái cấu trúc, TP.HCM công bố kế hoạch phát triển 2026-2030 cho thương mại điện tử, coi đây là trụ cột của kinh tế số. Mục tiêu khá quyết liệt: đến 2030, 70% người trưởng thành mua sắm trực tuyến, doanh thu bán lẻ thương mại điện tử tăng trung bình 25% mỗi năm và chiếm 20% tổng bán lẻ trên địa bàn. Nói cách khác, thành phố muốn biến hành vi tiêu dùng trực tuyến thành “chuẩn mới”, không còn là lựa chọn phụ.
Kế hoạch này không dừng ở con số, mà nhắm tới tối ưu toàn bộ chuỗi giá trị – từ sản xuất, vận hành kinh doanh đến trải nghiệm người tiêu dùng, đồng thời cân bằng tăng trưởng kinh tế với công bằng xã hội và bảo vệ môi trường. Một câu đáng trích dẫn là: “Kế hoạch phát triển thương mại điện tử 2026-2030 đặt mục tiêu giảm sản phẩm dùng bao bì nhựa xuống không quá 45% và tăng tỷ lệ bao bì tái chế lên 50% đến năm 2030”. Khi ít nhất 40% doanh nghiệp logistics sử dụng năng lượng sạch và 50% doanh nghiệp áp dụng chuẩn bao bì thân thiện môi trường, thương mại điện tử không còn bị xem là nguồn phát sinh rác thải khổng lồ, mà trở thành động lực cho tiêu dùng xanh.
Tác động đến người dân là rất trực tiếp: tỷ lệ mua hàng online tăng nghĩa là dịch vụ giao nhận phải nhanh, đáng tin cậy, chi phí hợp lý. Kinh doanh nhỏ lẻ, startup và hộ kinh doanh có thêm kênh tiếp cận khách hàng với chi phí thấp hơn, trong khi các chuẩn xanh về bao bì, vận chuyển buộc cả chuỗi cung ứng phải điều chỉnh. Nói thẳng, thương mại điện tử phát triển mà không gắn với logistics xanh chỉ là “tăng trưởng trên giấy”; kết hợp được hai yếu tố này, TP.HCM mới có cơ hội định nghĩa lại chuẩn mực thị trường số.
Hội tụ logistics xanh và thương mại điện tử: lợi thế so sánh mới cho TP.HCM
Cả hai kế hoạch – logistics xanh TP.HCM và thương mại điện tử phát triển – đều đặt trọng tâm vào công nghệ và bền vững. Trong logistics, thành phố đặt mục tiêu đến 2035, 80%-100% doanh nghiệp dùng giải pháp chuyển đổi số; đến 2050, con số này là 100%, gắn với giảm phát thải và dùng năng lượng sạch. Trong thương mại điện tử, chiến lược nhấn mạnh mô hình thương mại điện tử xanh, thúc đẩy giảm bao bì nhựa, tăng bao bì tái chế, năng lượng sạch trong vận chuyển. Nhìn rộng ra, đây là cách TP.HCM bám vào xu hướng khu vực về kinh tế carbon thấp và tiêu dùng có trách nhiệm.
Điểm đáng khen là cả hai kế hoạch đều tránh “đánh trống bỏ dùi”; mỗi mục tiêu đều đi kèm nhiệm vụ cụ thể: 58 nhiệm vụ trong 9 nhóm giải pháp cho logistics, từ hoàn thiện thể chế, đầu tư hạ tầng, liên kết vùng, phát triển nguồn hàng, nâng cao năng lực doanh nghiệp, đến chuyển đổi số, phát triển nhân lực, thúc đẩy vai trò hiệp hội và doanh nghiệp đầu tàu. Ở phía thương mại điện tử, kế hoạch nhấn mạnh tối ưu chuỗi giá trị, trải nghiệm người tiêu dùng, đồng thời chú trọng công bằng xã hội và bảo vệ môi trường. Nhưng câu hỏi then chốt vẫn còn bỏ ngỏ: mức độ đồng bộ giữa hai chương trình đến đâu, và ai chịu trách nhiệm “nối mạch” dữ liệu, hạ tầng, tiêu chuẩn xanh giữa logistics và thương mại điện tử?
Nếu không có cơ chế điều phối chung, nguy cơ không nhỏ là mỗi ngành chạy một hướng, doanh nghiệp phải tuân thủ hai bộ tiêu chuẩn, hai hệ thống dữ liệu khác nhau. Muốn biến TP.HCM thành trung tâm logistics khu vực đúng nghĩa, việc cần làm không chỉ là xây thêm kho, cảng hay sàn thương mại điện tử, mà là chia sẻ dữ liệu theo thời gian thực, thống nhất chuẩn xanh, và đặt người dân – cả với tư cách người tiêu dùng lẫn người lao động trong chuỗi logistics – vào trung tâm của thiết kế chính sách.
Kết luận: Cửa sổ cơ hội không mở mãi
TP.HCM đang đứng trước một cửa sổ cơ hội hiếm có: vừa giữ vai trò đầu tàu logistics của vùng phía Nam, vừa sở hữu thị trường thương mại điện tử năng động nhất cả nước. Hai kế hoạch – hành động logistics xanh – thông minh và kế hoạch phát triển 2026-2030 cho thương mại điện tử – nếu được triển khai đồng bộ, có thể giúp thành phố tiến gần mục tiêu trở thành trung tâm logistics khu vực gắn với nền kinh tế số bền vững.
Nhưng cửa sổ này không mở mãi. Nếu chậm trong đầu tư hạ tầng đa phương thức, do dự với chuẩn xanh, hoặc thiếu quyết liệt trong chuyển đổi số, TP.HCM có thể bị các trung tâm mới trong khu vực vượt lên. Bài toán không còn là “có làm hay không”, mà là làm nhanh đến mức nào, và dám đặt người dân, doanh nghiệp nhỏ vào trung tâm chính sách đến đâu. Khi logistics xanh và thương mại điện tử phát triển cùng lúc, thành phố có cơ hội hiếm hoi để vừa tăng trưởng, vừa giảm phát thải, vừa nâng chất lượng sống – và đó mới là thước đo cuối cùng của một trung tâm khu vực.
