Dung Quất xoay trục thành trung tâm logistics: bước ngoặt tất yếu
Trung tâm logistics Dung Quất là định hướng mới đặt Khu kinh tế Dung Quất ở vai trò hạt nhân của mạng lưới vận tải đa phương thức, kết nối cảng biển nước sâu với đường bộ, đường sắt, hàng không và các hành lang kinh tế Đông-Tây, nhằm hình thành chuỗi cung ứng xuyên biên giới và nâng sức cạnh tranh công nghiệp cho miền Trung và cả nước. Ngày 15/8, UBND tỉnh Quảng Ngãi tổ chức lễ kỷ niệm 30 năm thành lập Ban Quản lý Khu kinh tế Dung Quất và các khu công nghiệp Quảng Ngãi, với sự tham dự của Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc cùng lãnh đạo Trung ương và địa phương. Ngay tại điểm mốc ba thập niên này, thông điệp trung tâm không phải là tự hào quá khứ, mà là yêu cầu phải đổi mới mô hình tăng trưởng, chuyển sang kinh tế xanh, tuần hoàn và đặt logistics ở vị trí chiến lược. Nếu tiếp tục tư duy khu công nghiệp nặng chỉ xoay quanh lọc hóa dầu, Dung Quất sẽ khó cạnh tranh trước các khu kinh tế ven biển khác đang chạy nhanh hơn.
Ba thập niên phát triển: nền tảng đủ mạnh nhưng chưa đủ khác biệt
Sau 30 năm, từ một vùng ven biển còn nhiều khó khăn, Dung Quất đã trở thành một trong những khu kinh tế ven biển thành công nhất, là trung tâm công nghiệp nặng, lọc hóa dầu và năng lượng quy mô quốc gia. Các khu kinh tế và khu công nghiệp trên địa bàn đã thu hút hơn 440 dự án đầu tư; 350 dự án đã đi vào hoạt động, tạo việc làm cho hơn 81.000 lao động. Đây là nền tảng ấn tượng, cho thấy Dung Quất đã hoàn thành vai trò thế hệ thứ nhất: kéo công nghiệp về miền Trung. Nhưng chính quyền địa phương cũng thừa nhận sự phát triển vẫn chưa tương xứng tiềm năng: hạ tầng chưa đồng bộ, quỹ đất sạch hạn chế, dịch vụ đô thị – xã hội không theo kịp công nghiệp. Nói thẳng, Dung Quất mạnh về sản xuất nhưng yếu về dịch vụ giá trị cao, đặc biệt là logistics hiện đại. Nếu không tạo được điểm khác biệt rõ ràng trong chuỗi cung ứng khu vực, Dung Quất sẽ bị kẹt ở "bẫy công nghiệp nặng" – tăng trưởng nhưng khó bền vững.
Vận tải đa phương thức: lợi thế phải biến thành chiến lược cạnh tranh
Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc yêu cầu Quảng Ngãi phát huy lợi thế cảng biển nước sâu, đường bộ, đường sắt, hàng không và vận tải đa phương thức để xây dựng Dung Quất thành trung tâm logistics quốc gia và khu vực. Đây không chỉ là một gợi ý kỹ thuật, mà là định hướng cạnh tranh: Dung Quất phải trở thành nút giao của hàng hóa, chứ không chỉ là nơi sản xuất. Ở cấp khu vực, bài toán là so sánh với các cảng lớn khác: ai kết nối tốt hơn với hành lang Đông-Tây, ai cung cấp dịch vụ logistics xanh và số hóa, ai giảm được thời gian và chi phí cho doanh nghiệp. Dung Quất có lợi thế cảng nước sâu và mạng đường bộ – đường sắt bám trục quốc lộ, nhưng lợi thế chỉ là tiềm năng nếu không gắn với kế hoạch cụ thể: tuyến đường bộ liên thông cao tốc, đường sắt hàng hóa tối ưu, kết nối trực tiếp với sân bay Chu Lai và mạng logistics nội vùng Chu Lai – Dung Quất.
Kết nối Đông-Tây kinh tế: nếu không nắm vai trò hạt nhân, người khác sẽ làm
Chiến lược được nêu rõ: Dung Quất phải trở thành hạt nhân kết nối hành lang kinh tế Đông-Tây, liên kết trục Dung Quất – Chu Lai – Bờ Y với Nam Lào, Đông Bắc Campuchia và các tuyến hàng hải quốc tế. Điều này đặt Dung Quất ở vị trí cửa ngõ biển của cả một không gian kinh tế nội địa rộng lớn. Nếu làm tốt, hàng hóa từ Lào, Campuchia sẽ coi Dung Quất là cửa xuất nhập khẩu tự nhiên. Theo định hướng của Phó Thủ tướng, Quảng Ngãi phải phối hợp với các bộ, ngành và địa phương để nghiên cứu, tối ưu các tuyến kết nối hạ tầng giao thông cao tốc liên vùng, đặc biệt tuyến nối trực tiếp với sân bay Chu Lai. Vấn đề không còn nằm ở việc xây thêm đường, mà ở cách thiết kế dòng chảy logistics: bãi container, kho ngoại quan, dịch vụ giá trị gia tăng cho hàng quá cảnh. Nếu chậm, các cảng khác trên dải miền Trung sẽ tranh vai trò cửa ngõ Đông-Tây và Dung Quất sẽ đánh mất cơ hội lịch sử.
Chuyển dịch xanh và đầu tư có chọn lọc: điều kiện tiên quyết để Dung Quất bứt phá
Trong giai đoạn mới, Phó Thủ tướng nhấn mạnh yêu cầu Dung Quất đổi mới mô hình tăng trưởng, lấy khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và tăng trưởng xanh làm động lực. Ông đề nghị Quảng Ngãi tăng tốc chuyển dịch sang kinh tế xanh, tuần hoàn; nâng cấp các khu công nghiệp hiện hữu thành khu công nghiệp sinh thái, đáp ứng tiêu chuẩn môi trường khắt khe của thị trường toàn cầu. Đây là lời nhắc rõ ràng: trung tâm logistics Dung Quất muốn cạnh tranh khu vực phải xanh, thông minh, chứ không phải chỉ rộng và rẻ. "Quảng Ngãi sẽ đẩy nhanh chuyển dịch sang kinh tế xanh, tuần hoàn, xây dựng lộ trình nâng cấp các khu công nghiệp hiện hữu thành khu công nghiệp sinh thái; thu hút có chọn lọc các dự án công nghệ cao". Chiến lược thu hút đầu tư có chọn lọc bảo vệ Dung Quất khỏi làn sóng dự án chất lượng thấp, kéo dài rủi ro môi trường. Kết luận hợp lý là: nếu Quảng Ngãi kiên định với chuyển dịch xanh, logistics đa phương thức và kết nối Đông-Tây kinh tế, Dung Quất có cơ hội trở thành một cực mới của chuỗi cung ứng khu vực, thay vì chỉ là một "công trường" ven biển.
