Từ ‘tháp rất nhọn’ tới yêu cầu tạo giá trị quốc gia
Doanh nghiệp hàng đầu Việt Nam là nhóm doanh nghiệp có quy mô lớn, đóng góp tỷ trọng cao vào ngân sách và có khả năng định hình cấu trúc, năng lực cạnh tranh của nền kinh tế; song để thực sự tạo giá trị quốc gia, họ phải đi xa hơn số dư lợi nhuận, trở thành nguồn phát sinh hạ tầng, công nghệ, việc làm và kết nối mới cho toàn xã hội. Theo VNTAX 200, 200 doanh nghiệp dẫn đầu đã nộp 989.300 tỷ đồng vào ngân sách năm 2025, tăng 25% và chiếm hơn 37% tổng thu quốc gia. Riêng 20 doanh nghiệp đầu bảng đóng góp 614.000 tỷ đồng, tương đương một "cái tháp rất nhọn" nơi phần lớn nguồn thu tập trung ở một thiểu số trên đỉnh. Đây là lý do Lễ vinh danh doanh nghiệp nộp ngân sách lớn nhất và tọa đàm về vai trò doanh nghiệp dẫn đầu được tổ chức tại Hà Nội ngày 15/9, quy tụ nhiều chuyên gia và lãnh đạo doanh nghiệp để bàn cách chuyển từ lớn sang kiến tạo giá trị.
Doanh nghiệp kiến tạo: vượt qua bảng cân đối kế toán
Điểm nhấn của cuộc thảo luận không nằm ở việc doanh nghiệp nộp thêm bao nhiêu, mà ở thái độ với khái niệm "doanh nghiệp dẫn đầu". Các lãnh đạo nhấn mạnh rằng doanh nghiệp hàng đầu không thể dừng ở vai trò đóng nhiều thuế hay sở hữu tài sản lớn, mà phải chuyển thành "doanh nghiệp kiến tạo" – chủ động tạo giá trị quốc gia, mở ra năng lực cạnh tranh mới cho nền kinh tế. Bà Vũ Thị Hải Phượng, Phó Chủ tịch HĐQT MB, cho rằng cần phân biệt rõ giữa doanh nghiệp lớn và doanh nghiệp kiến tạo giá trị quốc gia; doanh nghiệp kiến tạo phải hình thành những năng lực về khoa học công nghệ, chuyển đổi số, tri thức, thay vì chỉ nâng quy mô bảng cân đối. Đáng chú ý, bà Hồ Ngọc Yến Phương của Vietjet còn nói thẳng: doanh nghiệp kiến tạo phải “vượt qua bảng cân đối kế toán và giá trị của chính doanh nghiệp để hướng tới một chuỗi giá trị rộng hơn”. Đó là quan điểm buộc các doanh nghiệp dẫn đầu phải nhìn lại mục tiêu của mình.
Tài chính số, hạ tầng công nghiệp, hàng không và thanh toán: bốn đầu tàu mới
Những ví dụ cụ thể cho thấy tạo giá trị quốc gia không phải khẩu hiệu. MB chuyển từ ngân hàng truyền thống sang doanh nghiệp số, xây dựng hạ tầng tài chính phục vụ gần 40 triệu khách hàng; 90% khách hàng được phục vụ trên nền tảng số, 99% giao dịch diễn ra qua kênh số và 60% doanh thu đến từ số – một hệ thống giúp hàng triệu người và doanh nghiệp tiếp cận vốn, dịch vụ tài chính thuận tiện hơn. Kinh Bắc, với hơn 30 khu công nghiệp, mỗi năm kéo khoảng 10 tỷ USD vốn FDI và tạo thêm khoảng 75.000 việc làm, qua đó mở rộng hạ tầng sản xuất và mạng lưới nhà cung cấp cho nền kinh tế. Vietjet mở các đường bay giữa Việt Nam với Ấn Độ và Australia, hình thành dòng khách mới, kéo theo nhu cầu du lịch, khách sạn, vận tải, thanh toán và thương mại; mỗi đường bay trở thành trục kết nối thị trường, tác động cả tới lối sống và hành vi tiêu dùng của người Việt. Cùng với đó, các nền tảng thanh toán số như MoMo tạo không gian để hàng nghìn doanh nghiệp nhỏ tiếp cận người dùng, mở rộng chuỗi giá trị trong nước.
Tiềm năng vượt khỏi vai trò ‘công xưởng’ và bài toán thêm nhiều đầu tàu
Những câu chuyện trên cho thấy tiềm năng của kinh tế Việt Nam đã vượt xa hình ảnh "công xưởng gia công". Một khu công nghiệp không chỉ cho thuê đất, mà kéo theo nhà máy, nhà cung cấp, trung tâm dữ liệu, AI City và năng lượng xanh đang được Kinh Bắc hướng tới. Một ngân hàng số không chỉ bán sản phẩm tài chính, mà dựng hạ tầng dữ liệu và thanh toán để các doanh nghiệp khác tăng trưởng. Một hãng hàng không không chỉ đếm lượng khách, mà thay đổi hành vi di chuyển, kích hoạt du lịch, thương mại và kết nối người – người, quốc gia – quốc gia. Một nền tảng công nghệ thanh toán không chỉ sinh lợi cho cổ đông, mà giúp hàng nghìn doanh nghiệp nhỏ tham gia thị trường số. Bốn ví dụ cho thấy doanh nghiệp dẫn đầu có thể và phải biến quy mô thành hệ sinh thái, chứ không chỉ thành lợi nhuận: nguồn lực tăng trưởng mới nằm ở công nghệ, dữ liệu, đường bay, khả năng kết nối và chuỗi giá trị lan tỏa.
Từ top 20 tới 2030: điều kiện để nhân rộng doanh nghiệp dẫn đầu
Dù đã có 26 doanh nghiệp nộp ngân sách trên 10.000 tỷ, tăng thêm 9 doanh nghiệp so với kỳ xếp hạng trước và số doanh nghiệp tư nhân vượt mốc này đã gấp đôi, cấu trúc "tháp rất nhọn" vẫn cho thấy rủi ro phụ thuộc vào một nhóm nhỏ. Muốn bảng xếp hạng năm 2030 có thêm nhiều doanh nghiệp ở các nấc cao hơn, nền kinh tế không thể chỉ trông chờ các "đỉnh tháp" hiện tại cao thêm. Các chuyên gia về thuế nhấn mạnh bài toán không phải "thu thêm ở người đang nộp" mà là "thêm người nộp" – tức mở rộng cơ sở doanh nghiệp khỏe mạnh thông qua môi trường kinh doanh thuận lợi, chính sách thuế và chi phí tuân thủ hợp lý giúp doanh nghiệp tích lũy, đầu tư, đổi mới công nghệ và lớn lên. Nếu Việt Nam chủ động nuôi dưỡng nhiều doanh nghiệp dẫn đầu trong tài chính, hàng không, thanh toán, đầu tư, biết vượt khỏi bảng cân đối để tạo giá trị quốc gia, tăng trưởng kinh tế sẽ được kéo bởi nhiều đầu tàu song hành, thay vì vài cái tên cô đơn trên đỉnh.
