Từ 20 doanh nghiệp nộp ngân sách tới câu chuyện mô hình tăng trưởng
Doanh nghiệp nộp ngân sách hàng nghìn tỷ đồng là những tổ chức kinh tế có quy mô lớn, hiệu quả cao, tạo lợi nhuận đủ để đóng góp đáng kể cho ngân sách nhà nước, đồng thời giữ vai trò đầu tàu kinh tế khi ảnh hưởng của họ lan sang nhiều ngành, nhiều địa phương và nhiều tầng lớp doanh nghiệp khác thông qua việc tạo việc làm, hạ tầng, chuỗi cung ứng và đổi mới công nghệ. Theo VNTAX 200, 200 doanh nghiệp dẫn đầu đã nộp vào ngân sách 989.300 tỷ đồng, tăng 25% so với kỳ xếp hạng trước và tương đương hơn 37% tổng thu ngân sách quốc gia. Trong đó, 20 doanh nghiệp đứng đầu đóng góp tới 614.000 tỷ đồng, gần 62% số nộp của cả bảng xếp hạng. Đây là “cái tháp rất nhọn” về đóng góp ngân sách: phần lớn nguồn thu tập trung vào một nhóm nhỏ doanh nghiệp đầu tàu.
MB Bank và vai trò mới của ngành tài chính trong tăng trưởng
Sự nổi lên của các tổ chức tài chính cho thấy tăng trưởng kinh tế Việt Nam không thể chỉ dựa vào công xưởng sản xuất. MB là ví dụ điển hình: trong giai đoạn 2021–2025, ngân hàng này đã đóng góp hơn 35.000 tỷ đồng vào ngân sách nhà nước. Riêng năm 2025, MB lần đầu tiên vượt mốc 10.000 tỷ đồng nộp ngân sách, qua đó củng cố vị thế ngân hàng hàng đầu và thuộc Top 5 ngân hàng đóng góp nhiều nhất. Đằng sau con số là một mô hình ngân hàng số quy mô lớn: MB phục vụ gần 40 triệu khách hàng, 90% trên nền tảng số; 99% giao dịch thực hiện qua kênh số và khoảng 60% doanh thu đến từ kênh số. Với khoảng 15–20 tỷ giao dịch mỗi năm được thực hiện chủ yếu qua kênh số, MB đang xây dựng hạ tầng tài chính số phục vụ tài chính toàn diện, từ cá nhân, hộ kinh doanh tới doanh nghiệp mọi quy mô.
Doanh nghiệp lớn phải trở thành doanh nghiệp kiến tạo giá trị quốc gia
Điểm tranh luận quan trọng tại lễ vinh danh các doanh nghiệp nộp ngân sách lớn nhất và tọa đàm về doanh nghiệp dẫn đầu diễn ra chiều 15/9 tại Hà Nội là: doanh nghiệp lớn chưa chắc đã là doanh nghiệp kiến tạo. Theo lãnh đạo MB, doanh nghiệp kiến tạo phải vượt ra khỏi bảng cân đối kế toán, hình thành những năng lực có thể trở thành lợi thế cạnh tranh của nền kinh tế, đặc biệt về khoa học công nghệ, chuyển đổi số và tri thức. Câu chuyện bốn doanh nghiệp: ngân hàng số, hạ tầng khu công nghiệp, hàng không giá rẻ mở đường bay, nền tảng công nghệ thanh toán, đều cho thấy khi doanh nghiệp đạt quy mô đủ lớn, tác động lan tỏa vượt khỏi ngành của chính họ. Một đường bay mới không chỉ tạo doanh thu cho hãng hàng không mà kéo theo du lịch, khách sạn, vận tải, thanh toán và thương mại cùng phát triển. Đây là kiểu giá trị mà bảng cân đối kế toán không ghi đầy đủ.
Không thể mãi là công xưởng: cần những ngành giá trị gia tăng cao
Cấu trúc hiện tại của nguồn thu ngân sách vẫn dựa nhiều vào các nguồn lực truyền thống như dầu khí, khoáng sản, đất đai và một số ngành chịu thuế tiêu thụ đặc biệt. Điều này phù hợp với giai đoạn đầu công nghiệp hóa, nhưng nếu Việt Nam chỉ hài lòng với vai trò “công xưởng sản xuất” thì khó tạo ra những doanh nghiệp nộp ngân sách hàng chục nghìn tỷ đồng bền vững. Các chuyên gia chỉ ra cơ cấu nguồn thu đã bắt đầu dịch chuyển sang sản xuất, chế biến, logistics, dịch vụ và những ngành có giá trị gia tăng cao hơn. Muốn tăng thêm các “đỉnh tháp” mới vào năm 2030, nền kinh tế phải tạo thêm doanh nghiệp lớn, hệ sinh thái khỏe và năng lực mới, chứ không chỉ kỳ vọng các doanh nghiệp hiện tại tiếp tục “cao lên” nữa. Cách nghĩ “thêm người nộp hơn là thu thêm ở người đang nộp” là một ranh giới chính sách quan trọng.
Mở rộng cơ sở doanh nghiệp: từ chính sách thuế đến hạ tầng số và xanh
Nếu 20 doanh nghiệp hàng đầu nộp 614.000 tỷ đồng tương đương hơn 23% tổng thu ngân sách cả nước, thì rõ ràng bài toán dài hạn không thể chỉ là họ nộp thêm bao nhiêu, mà là làm sao có thêm nhiều doanh nghiệp bước vào câu lạc bộ này. Điều đó đòi hỏi môi trường kinh doanh và chính sách thuế cho phép doanh nghiệp tích lũy, tái đầu tư, đổi mới công nghệ và phát triển. Doanh nghiệp cần điều kiện đổi mới sáng tạo, đầu tư chiều sâu, mở rộng sản xuất kinh doanh và ứng dụng khoa học công nghệ. Một số doanh nghiệp dẫn đầu đã công bố định hướng dài hạn: MB đặt mục tiêu trở thành “Ngân hàng Xanh Tiên Phong”, tăng trưởng dư nợ xanh khoảng 10% mỗi năm, đóng góp vào mục tiêu Net Zero quốc gia; Vietjet xây dựng kế hoạch đội bay 100 tàu thân rộng và 300–400 tàu thân hẹp trong 10 năm tới. Những cam kết như vậy cho thấy đầu tàu kinh tế tương lai phải gắn với hạ tầng số, tài chính xanh và mạng lưới kết nối khu vực – toàn cầu.
