Một cái tháp rất nhọn: 20 doanh nghiệp và bài toán giá trị vượt thuế
Doanh nghiệp hàng đầu Việt Nam là những công ty đạt quy mô đủ lớn, nộp ngân sách lớn, dẫn dắt ngành và tạo ra các hạ tầng, công nghệ, chuỗi giá trị có sức lan tỏa mạnh, từ đó góp phần định hình lợi thế cạnh tranh và tăng trưởng kinh tế quốc gia trong dài hạn. Theo dữ liệu VNTAX 200, 20 doanh nghiệp đứng đầu đã nộp 614.000 tỷ đồng vào ngân sách trong năm 2025, gần 62% tổng số nộp của 200 doanh nghiệp và hơn 23% tổng thu ngân sách cả nước. Tổng nộp ngân sách của 200 doanh nghiệp dẫn đầu đạt 989.300 tỷ đồng, tăng 25% và tương đương hơn 37% tổng thu ngân sách quốc gia. Hình ảnh “cái tháp rất nhọn” được dùng để mô tả cấu trúc đóng góp: phần lớn nguồn thu tập trung ở một nhóm rất nhỏ trên đỉnh. Khi 26 doanh nghiệp đã nộp trên 10.000 tỷ đồng, trong đó khu vực tư nhân có 8 doanh nghiệp vượt mốc này, câu hỏi trọng tâm không còn là “thu thêm bao nhiêu” mà là “làm sao có thêm nhiều đầu tàu mới”.
Từ doanh nghiệp lớn đến doanh nghiệp kiến tạo: giá trị không dừng ở con số thuế
Cốt lõi của câu chuyện không phải nộp ngân sách lớn, mà là giá trị doanh nghiệp tạo ra cho quốc gia vượt lên trên bảng cân đối kế toán. Tại lễ vinh danh các doanh nghiệp nộp ngân sách lớn và tọa đàm về vai trò của doanh nghiệp dẫn đầu, các lãnh đạo và chuyên gia nhấn mạnh cần phân biệt doanh nghiệp lớn với doanh nghiệp kiến tạo giá trị quốc gia. MB là ví dụ điển hình: chuyển đổi từ ngân hàng truyền thống sang doanh nghiệp số, phục vụ gần 40 triệu khách hàng, với 90% khách hàng trên nền tảng số, 99% giao dịch qua kênh số và khoảng 60% doanh thu đến từ kênh số. Hạ tầng tài chính số này không chỉ tăng giá trị doanh nghiệp, mà còn giúp hàng triệu cá nhân, doanh nghiệp tiếp cận vốn và dịch vụ tài chính thuận lợi hơn. Như lãnh đạo MB nhấn mạnh, doanh nghiệp kiến tạo phải hình thành những năng lực trở thành lợi thế cạnh tranh của nền kinh tế, nhất là về khoa học công nghệ, chuyển đổi số và tri thức.
Lan tỏa hạ tầng, kết nối và hệ sinh thái: khi giá trị doanh nghiệp chạm đời sống
Giá trị doanh nghiệp chỉ thực sự có ý nghĩa khi chạm tới người dân, lao động và các doanh nghiệp khác. Kinh Bắc cho thấy cách một doanh nghiệp hạ tầng công nghiệp có thể kéo theo đầu tư, sản xuất và việc làm: hơn 30 khu công nghiệp, mỗi năm thu hút khoảng 10 tỷ USD vốn đầu tư nước ngoài và tạo thêm khoảng 75.000 việc làm. Vietjet lại mở các “dòng chảy” mới của du lịch, thương mại: riêng năm 2025, hãng vận chuyển khoảng 745.000 lượt khách giữa Việt Nam và Ấn Độ, tăng 49% so với năm trước và gấp 4 lần năm 2019; thị trường Australia đạt khoảng 545.000 lượt khách. Kế hoạch 10 năm tới là đội tàu khoảng 100 tàu bay thân rộng và 300–400 tàu bay thân hẹp, cho thấy tham vọng mở rộng mạng đường bay. Ở lĩnh vực thanh toán, MoMo cho biết nền tảng chiếm hơn 50% doanh thu bán vé xem phim tại Việt Nam, đồng nghĩa việc số hóa từng vé xem phim đang dần kéo nền kinh tế vào môi trường số. Bốn câu chuyện này chứng minh nguồn lực tăng trưởng ngày nay là hạ tầng công nghiệp, công nghệ, dữ liệu, đường bay và hệ sinh thái cho phép nhiều doanh nghiệp khác cùng phát triển.
Vượt khỏi bảng cân đối: thách thức và trách nhiệm mới của doanh nghiệp hàng đầu
Thách thức lớn nhất của các doanh nghiệp hàng đầu Việt Nam là thoát khỏi tâm lý chỉ đo giá trị bằng lợi nhuận và số thuế. Như đại diện Vietjet nhận định, ranh giới giữa doanh nghiệp lớn và doanh nghiệp kiến tạo không nằm ở quy mô đội tàu bay hay doanh thu. Doanh nghiệp kiến tạo phải “vượt qua bảng cân đối kế toán và giá trị của chính doanh nghiệp để hướng tới một chuỗi giá trị rộng hơn”. Điều đó có nghĩa là chú trọng công nghệ, đổi mới sáng tạo, nguồn vốn dài hạn, kết nối đầu tư, xây dựng hệ sinh thái và mở rộng chuỗi giá trị, thay vì chỉ gia tăng quy mô tài sản. TS. Nguyễn Văn Phụng nhấn mạnh, cơ cấu nguồn thu đang dịch chuyển khỏi các nguồn lực truyền thống như dầu khí, khoáng sản, đất đai sang sản xuất, chế biến, logistics, dịch vụ và các ngành có giá trị gia tăng cao. Khi doanh nghiệp dẫn đầu chuyển hướng sang các lĩnh vực mới này, tác động của họ với tăng trưởng kinh tế quốc gia sẽ bền vững hơn. Đồng thời, trách nhiệm xã hội và với nền kinh tế cũng phải tăng tương xứng, đặc biệt trong việc dẫn dắt dòng vốn đến các doanh nghiệp hoạt động hiệu quả và tạo giá trị.
Chiến lược tạo thêm ‘đầu tàu’ mới cho tăng trưởng bền vững
Một nền kinh tế không thể đặt kỳ vọng dài hạn vào vài “đỉnh tháp” tiếp tục cao lên; cần thêm nhiều doanh nghiệp hàng đầu Việt Nam mới, khoẻ và có sức lan tỏa. Câu hỏi đặt ra tại tọa đàm là làm thế nào để Việt Nam có thêm nhiều doanh nghiệp đủ lớn, đủ khỏe, từng bước gia nhập nhóm đóng góp hàng nghìn, hàng chục nghìn tỷ đồng mỗi năm. Quan điểm “thêm người nộp hơn là thu thêm ở người đang nộp” cho thấy trọng tâm phải là mở rộng cơ sở thuế bằng cách nuôi dưỡng doanh nghiệp khỏe mạnh. Muốn vậy, môi trường kinh doanh, chính sách thuế và chi phí tuân thủ cần cho phép doanh nghiệp tích lũy, đầu tư, đổi mới công nghệ và lớn lên. Nhà nước và chính quyền phải đóng vai trò kiến tạo động lực, thay vì chỉ là người thu thuế. Về phía doanh nghiệp, các chiến lược như phát triển AI City, nhà máy trí tuệ nhân tạo, trung tâm dữ liệu, năng lượng xanh của Kinh Bắc, hay việc các doanh nghiệp tài chính, hàng không, thanh toán xây dựng hệ sinh thái mở, là những bước đi để tạo ra năng lực mới cho nền kinh tế. Nếu làm tốt, bảng xếp hạng năm 2030 sẽ không chỉ có những cái tên quen thuộc ở đỉnh, mà là một “cái tháp” rộng hơn, vững hơn và ít phụ thuộc vào những nguồn lực cũ.
