Chứng chỉ lưu ký là gì và vì sao lại là “cầu nối vàng” lúc này?
Chứng chỉ lưu ký (depository receipt – DR) là chứng khoán do một tổ chức tài chính ở nước ngoài phát hành, đại diện cho cổ phiếu hoặc chứng khoán cơ sở niêm yết tại một thị trường khác, cho phép nhà đầu tư giao dịch gián tiếp tài sản nước ngoài trên sở giao dịch nội địa mà không cần mở tài khoản xuyên biên giới hay xử lý nghiệp vụ lưu ký phức tạp.
Điểm đáng chú ý là Việt Nam đã chọn thời điểm thị trường vốn Việt Nam Singapore đang ngày càng xiết chặt liên kết để đưa DR lên bàn chính sách, thay vì để doanh nghiệp tự loay hoay tìm đường niêm yết đơn lẻ ở nước ngoài. Chiều 30/9/2026, Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) Vũ Thị Chân Phương đã họp song phương với ông Lim Tuang Lee, đại diện Cơ quan Quản lý Tiền tệ Singapore (MAS), để trao đổi trực tiếp định hướng hợp tác phát triển sản phẩm chứng chỉ lưu ký và kết nối thị trường vốn hai nước. Đây không phải một cuộc gặp xã giao; nó phát đi tín hiệu chính sách: Việt Nam muốn DR trở thành công cụ chiến lược trong kết nối thị trường chứng khoán khu vực, không chỉ là sản phẩm “trang trí” cho bảng giá.
Từ cuộc họp UBCKNN – MAS đến bản ghi nhớ VNX – SGX: khung liên kết đã hình thành
Điểm cộng lớn nhất của sáng kiến chứng chỉ lưu ký lần này là đi kèm một cấu trúc hợp tác tương đối đồng bộ, thay vì manh mún. Ngay sau cuộc họp song phương tại UBCKNN, Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam (VNX) và Sở Giao dịch Chứng khoán Singapore (SGX) đã ký biên bản ghi nhớ về phát triển sản phẩm DR tại trụ sở VNX. Việc ký kết này tạo khuôn khổ rõ ràng để hai sở tiếp tục nghiên cứu, thử nghiệm và mở rộng hợp tác sản phẩm, qua đó tăng cường kết nối thị trường vốn Việt Nam và Singapore.
Ở tầng chính sách, Chủ tịch UBCKNN đề nghị MAS chia sẻ chi tiết về khuôn khổ pháp lý, cơ chế vận hành và các điều kiện cần thiết để doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận hiệu quả hơn thị trường Singapore thông qua DR. Quan điểm ở đây khá rõ: không chỉ học kinh nghiệm mà hướng tới một cơ chế vận hành xuyên biên giới có hệ thống – từ quy định niêm yết, lưu ký, thanh toán bù trừ đến minh bạch thông tin cho nhà đầu tư. Nếu làm đến nơi đến chốn, DR sẽ gắn liền với một nền tảng pháp lý dung hòa chuẩn mực hai thị trường, hạn chế tối đa rủi ro chênh lệch quy định mà doanh nghiệp và nhà đầu tư thường phải chịu.
DR mở cửa thị trường vốn Singapore cho doanh nghiệp Việt Nam như thế nào?
Tác động quan trọng nhất của chứng chỉ lưu ký là mở một “làn đường ưu tiên” để doanh nghiệp Việt Nam bước vào thị trường vốn Singapore mà không cần di dời niêm yết hay tái cấu trúc pháp nhân. UBCKNN và MAS cùng thừa nhận DR có thể mở thêm cơ hội huy động vốn quốc tế cho doanh nghiệp Việt Nam, đồng thời đa dạng hóa sản phẩm, mở rộng cơ sở nhà đầu tư và thúc đẩy dòng vốn hai chiều giữa hai thị trường. Nói cách khác, nếu thiết kế chuẩn, một cổ phiếu Việt có thể hiện diện song song trên bảng giá Singapore thông qua DR, tiếp cận lớp nhà đầu tư tổ chức và cá nhân vốn đã quen với chuẩn mực của SGX.
Về phía nhà đầu tư, DR giúp họ tiếp cận cổ phiếu Việt Nam ngay trên sân chơi Singapore, không phải xử lý các thủ tục mở tài khoản, chuyển tiền, lưu ký ở một thị trường mới. Điều này không chỉ hấp dẫn dòng vốn Singapore mà còn cả các quỹ khu vực sử dụng Singapore như trung tâm phân bổ vốn. Ở chiều ngược lại, nếu khuôn khổ được mở rộng, nhà đầu tư trong nước cũng có thể tiếp cận tài sản Singapore thông qua DR niêm yết tại Việt Nam – tạo nên đúng ý nghĩa “thị trường vốn Việt Nam Singapore” gắn kết, thay vì hai thị trường tồn tại song song.
Vai trò nhà tạo lập thị trường: cửa vào cho công ty chứng khoán Việt Nam
Một điểm thú vị nhưng dễ bị bỏ qua là tham vọng đưa các công ty chứng khoán Việt Nam bước ra Singapore bằng vai trò nhà tạo lập thị trường. Chủ tịch UBCKNN bày tỏ mong muốn các công ty chứng khoán Việt Nam tham gia với tư cách nhà tạo lập thị trường (market maker) cho các sản phẩm liên quan, qua đó tăng cường kết nối giữa thị trường vốn hai nước. Đây không chỉ là câu chuyện tăng thanh khoản đơn thuần; đó là cách buộc trung gian Việt Nam phải nâng chuẩn quản trị rủi ro, công nghệ giao dịch và năng lực phục vụ nhà đầu tư quốc tế.
Từ góc nhìn cấu trúc thị trường, một sản phẩm DR muốn vận hành trơn tru cần sự tham gia đồng bộ của ngân hàng lưu ký, tổ chức lưu ký, thanh toán bù trừ và nhà tạo lập thị trường. Nếu doanh nghiệp phát hành là Việt Nam nhưng mọi mắt xích trung gian đều thuộc về phía Singapore, lợi ích dài hạn của hệ sinh thái Việt Nam sẽ bị hạn chế. Ngược lại, khi công ty chứng khoán trong nước trở thành nhà tạo lập thị trường cho chỉ số và DR do FTSE Russell phối hợp MAS phát triển tại Singapore, họ không chỉ kiếm phí dịch vụ mà còn học được “ngôn ngữ” của thị trường tài chính quốc tế. Chính ở vai trò này, kết nối thị trường chứng khoán mới trở nên hai chiều thực chất, thay vì một chiều xuất khẩu vốn.
Kết luận: DR chỉ là khởi đầu của cơ chế vận hành xuyên biên giới
Nhìn tổng thể, chứng chỉ lưu ký đang được thiết kế không phải như một sản phẩm lẻ tẻ mà như mảnh ghép mở đầu cho một cơ chế vận hành xuyên biên giới giữa hai thị trường vốn. Từ cuộc làm việc UBCKNN – MAS đến bản ghi nhớ VNX – SGX, rồi đề xuất cho nhà tạo lập thị trường Việt Nam, có thể thấy Việt Nam chọn cách đi cùng đối tác Singapore thay vì theo sau. Cách tiếp cận này hợp lý: thay vì chờ doanh nghiệp đủ lớn để tự niêm yết nước ngoài, Nhà nước đang chủ động mở “đường cao tốc pháp lý” để cả doanh nghiệp và trung gian trong nước cùng đi.
Tuy vậy, DR không phải đũa thần. Nếu khuôn khổ pháp lý thiếu rõ ràng, hạ tầng lưu ký – bù trừ không kịp nâng cấp và doanh nghiệp không cải thiện chuẩn minh bạch, sản phẩm này có thể rơi vào cảnh có tên mà không có thanh khoản. Điều thị trường cần lúc này không phải thêm khẩu hiệu về kết nối thị trường chứng khoán, mà là lộ trình cụ thể: thử nghiệm trên vài doanh nghiệp đầu tàu, minh bạch chi phí, quy trình, rồi mở rộng dần. Nếu làm được, DR hoàn toàn có thể trở thành “tấm vé khứ hồi” giữa Việt Nam và Singapore: đưa doanh nghiệp Việt ra biển lớn, đồng thời kéo dòng vốn chất lượng quay lại thị trường trong nước.
