Đề xuất gây sốc: mở cửa cho nhà máy ô tô Trung Quốc tại Mỹ
Đề xuất cho phép các hãng xe Trung Quốc xây nhà máy ô tô Trung Quốc Mỹ với điều kiện tuyển dụng lao động nội địa Mỹ là một bước ngoặt gây tranh cãi trong Trump chính sách ô tô, bởi nó vừa hứa hẹn thêm việc làm tại địa phương, vừa làm dấy lên lo ngại về an ninh kinh tế và cạnh tranh công nghiệp dài hạn của Mỹ đối với Trung Quốc trên thị trường ô tô và lĩnh vực xe điện kết nối mạng. Trong cuộc phỏng vấn trên chương trình “The Ingraham Angle” của kênh Fox News, ông Donald Trump khẳng định: “Nếu Trung Quốc muốn sang đây mở nhà máy để sản xuất ô tô, tôi sẽ đồng ý… điều quan trọng nhất là họ tuyển dụng lao động Mỹ”. Ông so sánh mô hình này với cách các hãng Nhật Bản đã đầu tư nhà máy, dùng lao động nội địa Mỹ trong nhiều thập kỷ. Đồng thời, Trump nhấn mạnh ông không muốn xe Trung Quốc sản xuất tại Mexico rồi vòng về Mỹ qua đường nhập khẩu, cho thấy ông muốn kiểm soát cửa ngõ thương mại Mỹ Trung Quốc ngay trên lãnh thổ Mỹ thay vì biên giới phía Nam.
Big Three phản đối: nỗi sợ mất việc làm và sân chơi bất bình đẳng
Nếu Trump coi nhà máy ô tô Trung Quốc Mỹ là cơ hội việc làm, thì ba “ông lớn” Detroit lại xem đây là mối đe dọa sống còn. General Motors, Ford và Stellantis không lên tiếng riêng lẻ, nhưng Hội đồng Chính sách Ô tô Mỹ (AAPC) – tổ chức đại diện chung của họ – cảnh báo rằng sự xuất hiện của các nhà sản xuất Trung Quốc sẽ “gây tổn hại nghiêm trọng cho nền công nghiệp ô tô nội địa”. Đây không phải phản ứng mang tính bảo hộ cảm tính, mà là nỗi sợ rất cụ thể: mất thị phần, mất dây chuyền sản xuất và mất việc làm tại các cộng đồng sống dựa vào ngành ô tô. Theo Chủ tịch AAPC Matt Blunt, so sánh giữa xe Trung Quốc và xe Nhật là khập khiễng vì các hãng Trung Quốc sở hữu “lợi thế phi thị trường” từ trợ cấp nhà nước và chính sách can thiệp tiền tệ. Từ góc nhìn của Big Three phản đối, yêu cầu dùng lao động nội địa Mỹ chưa đủ để bù đắp những ưu đãi mà Bắc Kinh dành cho doanh nghiệp của mình. Ngay cả khi công nhân Mỹ đứng trên dây chuyền, các quyết định chiến lược, công nghệ và lợi ích dài hạn vẫn có thể do tập đoàn Trung Quốc kiểm soát.
Chuỗi cung ứng Bắc Mỹ trước làn sóng ô tô Trung Quốc
Đề xuất của Trump xuất hiện đúng lúc ô tô Trung Quốc đang lặng lẽ bành trướng quanh biên giới Mỹ, báo hiệu một cú dịch chuyển lớn của chuỗi cung ứng ô tô Bắc Mỹ. Tại Mexico, các thương hiệu xe Trung Quốc đã nhanh chóng chiếm khoảng 20% thị phần xe mới, một con số đủ khiến Detroit mất ngủ. Trong khi đó, Canada chuẩn bị hạ thuế cho một số lượng giới hạn xe nhập khẩu sản xuất tại Trung Quốc, sau khi gỡ bỏ một phần mức thuế bổ sung 100% với xe điện Trung Quốc và cho phép tối đa 49.000 chiếc mỗi năm hưởng thuế suất 6,1%. Trên đất Mỹ, chính quyền tiền nhiệm đã hạn chế sử dụng phần mềm Trung Quốc trên ô tô, khiến các hãng xe nước này gần như không thể bán hoặc sản xuất ô tô con tại Mỹ. Nhưng điều này không ngăn được các tập đoàn Trung Quốc dùng Mexico và Canada làm bàn đạp vào thị trường Bắc Mỹ. Trump mở cửa cho nhà máy đặt ngay tại Mỹ có thể đảo chiều chiến lược bảo vệ chuỗi cung ứng nội địa: thay vì ngăn từ xa, ông chấp nhận sự hiện diện, miễn là lao động nội địa Mỹ có việc làm.
Chính trị thương mại Mỹ–Trung: từ lệnh cấm phần mềm đến nhà máy nội địa
Không thể đọc Trump chính sách ô tô tách rời khỏi bức tranh rộng hơn của thương mại Mỹ Trung Quốc và an ninh quốc gia. Đầu năm 2025, quy định từ chính quyền cựu Tổng thống Joe Biden đã hạn chế phần mềm Trung Quốc trên ô tô, khiến xe Trung Quốc gần như không thể bán hay sản xuất tại Mỹ. Nay, Trump nói về việc cho phép họ xây nhà máy trên đất Mỹ, song song với một loạt động thái cứng rắn từ Quốc hội và các liên minh ngành. Alliance for Automotive Innovation – đại diện gần như toàn bộ các hãng xe lớn hoạt động tại Mỹ – gửi thư đề nghị Quốc hội thông qua trước cuối tháng 12 một luật cấm lâu dài xe kết nối mạng của Trung Quốc, gồm cả bán, sản xuất và nhập khẩu. Ủy ban Thương mại, Khoa học và Giao thông Thượng viện cũng đã thông qua dự luật cấm doanh nghiệp có tỷ lệ sở hữu phía Trung Quốc trên 15% tham gia thị trường Mỹ. Ông John Bozzella, Chủ tịch liên minh này, nhấn mạnh lệnh cấm sẽ là tín hiệu rằng Mỹ dùng công cụ an ninh quốc gia để đối phó chiến lược thống lĩnh ngành ô tô toàn cầu của Trung Quốc.
Trước thượng đỉnh với Bắc Kinh: cơ hội thương lượng hay sai lầm chiến lược?
Thời điểm Trump nói về nhà máy ô tô Trung Quốc Mỹ không ngẫu nhiên. Phát biểu này lặp lại quan điểm ông từng nêu hồi tháng 1 và xuất hiện ngay trước cuộc gặp dự kiến với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Washington trong khoảng hai tuần nữa, cùng một đoàn doanh nghiệp lớn từ Bắc Kinh. Quan hệ cá nhân được Trump mô tả là “rất tốt” và ông kỳ vọng cuộc gặp sẽ “thú vị”, hàm ý ông sẵn sàng đặt ô tô vào bàn thương lượng rộng hơn của thương mại Mỹ Trung Quốc. Nhưng ở quê nhà ngành ô tô, nhiều tiếng nói xem đây là canh bạc nguy hiểm. Thượng nghị sĩ Elissa Slotkin cảnh báo trên mạng xã hội rằng việc cho phép bán ô tô Trung Quốc như một phần thỏa thuận lớn hơn trước thượng đỉnh sẽ là “một sai lầm chiến lược”. Trump sau đó bác bỏ tin đồn, khẳng định ông đã ngăn xe Trung Quốc vào Mỹ. Sự mâu thuẫn giữa lời phủ nhận và cánh cửa mở cho nhà máy tạo cảm giác ông đang thử ranh giới: chấp nhận vốn và công nghệ Trung Quốc, nhưng giữ quyền quyết định chính trị. Câu hỏi là liệu lao động nội địa Mỹ có đủ sức dùng lá phiếu và tiếng nói công đoàn để uốn chính sách này theo hướng có lợi cho mình.
