Đề xuất gây sốc: Ô tô Trung Quốc, nhà máy Mỹ và khẩu hiệu “Made in USA” đảo chiều
Đề xuất cho phép các hãng ô tô Trung Quốc xây nhà máy sản xuất tại Mỹ, miễn là tạo việc làm cho lao động bản địa, là một thay đổi chính sách đầy tranh cãi, phơi bày sự giằng co giữa bảo hộ công nghiệp trong nước, nhu cầu tạo việc làm và áp lực cạnh tranh từ chuỗi cung ứng toàn cầu trong ngành xe điện và xe truyền thống.
Trump tuyên bố rằng nếu Trung Quốc muốn đến và mở một nhà máy sản xuất ô tô tại Mỹ, ông “không phản đối”, đồng thời so sánh kịch bản này với việc các hãng Nhật từng xây nhà máy trên đất Mỹ trước đây, với điều kiện bắt buộc là phải tạo việc làm cho người Mỹ. Phát biểu đó diễn ra ngay trước thềm cuộc gặp thượng đỉnh với Chủ tịch Tập Cận Bình tại Washington D.C., được nhiều người xem như tín hiệu “phá băng” căng thẳng thương mại và mở cánh cửa cho dòng vốn FDI ô tô Trung Quốc vào thị trường xe hơi lớn thứ hai thế giới. Vấn đề là, khẩu hiệu “Made in USA” bỗng mất tác dụng trấn an các nhà sản xuất bản địa trước viễn cảnh ô tô Trung Quốc Mỹ hiện diện ngay trên sân nhà.
Detroit nổi giận: Vì sao “Big Three” không muốn chia sân cho xe Trung Quốc?
Nếu Trump muốn mở cửa, thì Detroit lại muốn khóa chặt. Ba ông lớn General Motors, Ford và Stellantis không bình luận công khai từng hãng, nhưng tổ chức đại diện chung của họ – American Automotive Policy Council – đã cảnh báo gay gắt rằng sự xuất hiện của các nhà sản xuất Trung Quốc sẽ gây tổn hại nặng nề cho ngành ô tô Mỹ. Matt Blunt, Chủ tịch AAPC, cho rằng việc so sánh xe Trung Quốc với xe Nhật là “không phù hợp” vì các hãng Trung Quốc được hưởng hàng loạt “lợi thế phi thị trường” từ trợ cấp nhà nước và can thiệp tiền tệ.
Ở chiều ngược lại, trong chính nội bộ nước Mỹ, Bộ trưởng Giao thông Sean Duffy liên tục công kích Ford vì hợp tác với các tập đoàn Trung Quốc như CATL và Geely, cáo buộc Ford “gắn tương lai với doanh nghiệp nhà nước Trung Quốc”. Quan điểm bảo hộ này không dừng ở lời nói: Liên minh Đổi mới Ô tô đã kiến nghị Quốc hội ban hành lệnh cấm vĩnh viễn đối với xe nguyên chiếc, phần cứng và phần mềm có nguồn gốc Trung Quốc. Nói cách khác, các “Big Three” đang dùng lập luận công bằng cạnh tranh để che đi nỗi lo mất thị phần và quyền định hình chính sách thương mại ô tô trên sân nhà.
Khi thương mại thành an ninh quốc gia: rào chắn thể chế chặn đường xe điện Trung Quốc
Phía sau tranh cãi ô tô Trung Quốc Mỹ là sự dịch chuyển từ logic thương mại sang logic an ninh. Tại Mỹ, mối đe dọa từ ô tô Trung Quốc đã vượt xa khỏi cạnh tranh thông thường để trở thành một hồ sơ an ninh quốc gia then chốt. Quy định năm 2025 gần như cấm bán hoặc sản xuất xe chở khách Trung Quốc, kết hợp với mức thuế trừng phạt vượt 100%, tạo ra “bức tường chi phí” gần như không thể vượt qua.
Quan điểm bảo hộ này nhanh chóng hóa thành dự luật: một đề xuất tại Thượng viện muốn cấm mọi công ty có trên 15% cổ phần thuộc nhà đầu tư Trung Quốc tham gia kinh doanh và bán xe tại Mỹ. Quan trọng hơn, quy định an ninh mạng với xe kết nối cho phép cấm các mẫu xe chứa công nghệ, phần mềm hoặc phần cứng do Trung Quốc phát triển, vô hiệu hóa lợi thế về xe thông minh và hệ điều hành tích hợp của các hãng xe điện Trung Quốc như BYD hay Geely. Polestar – thương hiệu thuộc Geely – thậm chí có nguy cơ bị cấm bán xe mới tại Mỹ từ 2027. Trong bối cảnh đó, đề xuất “cứ mở nhà máy, miễn tạo việc làm” của Trump chẳng khác nào lời mời bước vào một mê cung pháp lý được thiết kế để khóa cửa ngay từ bên trong.
Áp lực từ thị trường toàn cầu: từ Mexico, Canada đến sự trỗi dậy của xe hybrid
Trong khi Mỹ tranh cãi, các hãng ô tô Trung Quốc tiếp tục mở rộng ngoài biên giới. Tại Mexico, họ đã nhanh chóng chiếm khoảng 20% thị phần xe mới. Canada thì chuẩn bị giảm thuế cho một số dòng xe nhập từ Trung Quốc. Các nhà phân tích AlixPartners dự báo đến năm 2030, các hãng xe Trung Quốc có thể nắm tới 30% thị phần toàn cầu. Nhìn vào mức giá cực kỳ cạnh tranh của xe Trung Quốc ở các thị trường khác, dễ hiểu vì sao các ông lớn Detroit lo ngại.
Trong nước, người tiêu dùng Mỹ lại đang gửi đi tín hiệu trái chiều đối với xe điện Trung Quốc. Việc chính quyền chấm dứt ưu đãi thuế cho xe thuần điện khiến nhu cầu BEV hạ nhiệt, tạo ra “vùng đất hoang mạc sản phẩm” giai đoạn 2026–2028 với số mẫu xe điện mới giảm mạnh. Cùng lúc, giá xăng tăng khoảng 40% sau xung đột liên quan đến Iran, đẩy nhu cầu xe hybrid tăng; loại xe này chiếm 19% doanh số bán lẻ trong tháng 8, so với khoảng 16% trước đó. Người Mỹ muốn tiết kiệm nhiên liệu nhưng chưa sẵn sàng ôm trọn làn sóng xe điện Trung Quốc – một nghịch lý càng làm tranh cãi chính sách thương mại ô tô thêm gay gắt.
Tương lai nào cho ô tô Trung Quốc tại Mỹ: Mở cửa có điều kiện hay pháo đài bảo hộ?
Dù Trump phát tín hiệu chào đón, các phân tích về lộ trình sản phẩm ô tô Mỹ giai đoạn 2026–2030 đều cho rằng kịch bản các tập đoàn ô tô Trung Quốc cắm rễ thành công tại Mỹ trong thập kỷ này là cực kỳ thấp. Ngay cả khi chấp nhận đổ hàng tỷ USD FDI để xây nhà máy nội địa, sự xáo trộn chuỗi sản xuất sẽ vấp phải phản ứng mạnh từ giới lập pháp. Với những ông lớn xe điện Trung Quốc như BYD hay Geely, động lực mạo hiểm vào Mỹ đã suy giảm, buộc họ tìm “khe cửa hẹp” ở các thị trường lân cận như Canada.
Điều đó không có nghĩa đề xuất của Trump là vô nghĩa. Nó phơi bày mâu thuẫn cốt lõi: Mỹ muốn bảo vệ việc làm và công nghệ, nhưng cũng không thể phớt lờ sức ép cạnh tranh từ xe điện Trung Quốc và chi phí sở hữu xe ngày càng nặng với người tiêu dùng. Trong dài hạn, Washington phải lựa chọn giữa hai con đường: tiếp tục xây “pháo đài bảo hộ” với các lệnh cấm và thuế quan, hay chấp nhận mô hình “mở cửa có điều kiện” – cho phép ô tô Trung Quốc Mỹ sản xuất tại nhà máy sản xuất Mỹ, đổi lại là kiểm soát chặt an ninh mạng và chuỗi cung ứng. Dù chọn hướng nào, đây sẽ là phép thử lớn cho tương lai của chính sách thương mại ô tô và vai trò của Mỹ trong bản đồ xe điện toàn cầu.
