Từ xưởng gỗ làng nghề đến không gian số: bước chuyển không thể đảo ngược
Sản phẩm gỗ thủ công truyền thống bán trên nền tảng số là việc các cơ sở làng nghề, hộ sản xuất nội thất và đồ gỗ mỹ nghệ đưa sản phẩm OCOP bán online qua sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và livestream, giúp vượt qua giới hạn thị trường địa phương để tiếp cận người mua trên phạm vi toàn quốc một cách trực tiếp, minh bạch và có thể đo lường hiệu quả. Việc Lai Châu đưa sản phẩm OCOP lên các sàn Postmart, Voso, Shopee, Lazada là một ví dụ cho xu hướng này, khi địa phương không chỉ chú trọng mẫu mã, bao bì, thương hiệu mà coi không gian số là kênh phân phối chủ lực. Điểm đáng nói là chiến lược này không dừng ở nông sản: với nhóm sản phẩm gỗ, nội thất truyền thống số hóa là hướng đi tự nhiên nếu muốn giữ nghề mà vẫn tăng quy mô.
Lai Châu: đa kênh số giúp OCOP thoát khỏi lối sản xuất manh mún
Lai Châu đã đánh giá và công nhận 295 sản phẩm OCOP, phần lớn đã được đưa lên sàn thương mại điện tử và kinh doanh trên nền tảng mạng xã hội. Đây không chỉ là câu chuyện nông sản; với bất kỳ cơ sở gỗ thủ công nào, mô hình này cho thấy bài học rõ ràng: muốn tồn tại thì phải bán đa kênh. Thông qua môi trường số, người tiêu dùng có thể xem hình ảnh, giá bán, nguồn gốc, quy trình sản xuất, mã truy xuất và đặt hàng trực tuyến. "Việc đưa các sản phẩm của địa phương lên mạng xã hội và các trang thương mại điện tử không chỉ giúp quảng bá, tiêu thụ mà còn là động lực giúp các chủ thể đẩy mạnh sản xuất, phát triển sản phẩm, mở rộng thị trường". Khi chính quyền tổ chức tập huấn kỹ năng số, livestream bán hàng, chụp ảnh, xây dựng thương hiệu số, tư duy sản xuất từ nhỏ lẻ dần chuyển sang sản xuất hàng hóa theo nhu cầu thị trường.
Phu Loi Digital Market và OCOP Phu Loi Live: bản thiết kế cho thủ công gỗ
Tại phường Phú Lợi (Cần Thơ), mô hình "Digital Market" và chương trình livestream "OCOP Phu Loi Live" cho thấy cách thương mại điện tử thủ công có thể được tổ chức bài bản. Nơi đây có khoảng 18–20 chủ thể OCOP với khoảng 50 sản phẩm đặc sắc đạt chuẩn 3–4 sao, cùng hơn 616 cơ sở sản xuất công nghiệp và thủ công. Thay vì để từng hộ tự mày mò, chính quyền phối hợp các đơn vị tạo phòng livestream cộng đồng, xây dựng format nội dung: thu hút chú ý, kể câu chuyện sản phẩm, chia sẻ trải nghiệm, nêu giá trị, giải đáp thắc mắc, kêu gọi mua hàng. Một tiểu thương tại chợ trung tâm Phú Lợi cho biết nhờ tiếp cận khách hàng xa qua internet, việc kinh doanh đã thay đổi rõ rệt với kết quả tích cực. Đó là cấu trúc mà các cơ sở gỗ mỹ nghệ hoàn toàn có thể áp dụng để livestream bán hàng gỗ hiệu quả hơn, thay vì bán kiểu “mở cam cho có”.
Tác động tới người mua và áp lực giữ chất lượng thủ công
Ở phía người mua, không gian số đang đảo chiều cán cân thông tin. Khách hàng nội thất truyền thống số hóa có thể soi từng chi tiết: xem ảnh, đọc thông tin nguồn gốc, quy trình, quét mã truy xuất và đặt hàng mà không cần đến tận xưởng. Tại Phú Lợi, với hỗ trợ kỹ thuật số, tiểu thương dần quen việc cập nhật dữ liệu sản phẩm, gắn mã QR chuẩn hóa, hình thành thói quen giao dịch trên nền tảng số. Điều này tạo áp lực tích cực lên các cơ sở gỗ thủ công: nếu mô tả không khớp thực tế, cộng đồng online sẽ phản hồi ngay. Ngược lại, những xưởng gỗ biết kể câu chuyện làng nghề, công thợ, loại gỗ trong mỗi buổi livestream sẽ chiếm lợi thế niềm tin. Môi trường số vì thế không làm mất chất thủ công, mà buộc các nhà sản xuất chứng minh tay nghề bằng dữ liệu, hình ảnh và tương tác thật.
Từ mục tiêu 2027 đến chiến lược sống còn cho làng nghề gỗ
Các mục tiêu chính sách cho thấy chuyển đổi số không còn là lựa chọn. Lai Châu đặt mục tiêu giai đoạn 2026–2030 duy trì, phát triển hơn 300 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, trong đó ít nhất 50 sản phẩm đạt 4 sao; đồng thời phấn đấu 80% chủ thể OCOP tham gia các kênh bán hàng hiện đại và 100% sản phẩm áp dụng hệ thống truy xuất nguồn gốc. Phú Lợi đặt mục tiêu đến đầu năm 2027 đưa 100% sản phẩm OCOP lên nền tảng chợ công nghệ. Đằng sau các con số là thông điệp rõ ràng cho ngành gỗ thủ công: hoặc bước lên sàn thương mại điện tử thủ công, tham gia mô hình như Digital Market và OCOP Phu Loi Live, hoặc chấp nhận bị giới hạn trong thị trường chợ quê. Kết luận hợp lý cho các làng nghề gỗ lúc này là coi livestream, sàn số như một phần quy trình sản xuất – đầu tư nghiêm túc vào nội dung, dữ liệu và dịch vụ – để giữ hồn nghề mà vẫn mở được đường sống.
