Khám sức khỏe vùng sâu: từ chủ trương đến quyền được chăm sóc
Khám sức khỏe vùng sâu là việc tổ chức các chương trình khám sức khỏe định kỳ, sàng lọc bệnh miễn phí và tư vấn y tế ngay tại thôn, bản, xã vùng xa, vùng biên, nhằm giúp người dân ở khu vực địa hình khó khăn tiếp cận dịch vụ y tế cơ bản, phát hiện sớm bệnh tật và giảm chi phí đi lại, thay vì phải di chuyển quãng đường dài tới bệnh viện tuyến trên. Lai Châu là ví dụ tiêu biểu khi tỉnh ủy ban hành Nghị quyết 07 về tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân giai đoạn 2026-2030, rồi chuyển hóa thành kế hoạch triển khai chương trình khám sức khỏe trên toàn tỉnh. Điều quan trọng ở đây không phải câu chuyện phong trào, mà là nhìn sức khỏe như một quyền, và chấp nhận rằng muốn bảo đảm quyền đó thì y tế phải đi trước, không chờ người dân đến.
Lai Châu: khi y tế phải vượt núi chứ không đợi dân xuống huyện
Nếu chỉ dựa vào trạm y tế xã, khám sức khỏe vùng sâu ở Lai Châu gần như bất khả thi: địa bàn rộng, dân cư phân tán, giao thông không thuận lợi khiến việc tổ chức chương trình khám sức khỏe gặp nhiều trở ngại. Thay vì chấp nhận thực tế này, tỉnh chọn cách biến hệ thống chính trị thành mạng lưới y tế hỗ trợ: từ tỉnh đến cơ sở đều được huy động vào chương trình khám sức khỏe, ưu tiên người cao tuổi, hộ nghèo, cận nghèo, người khuyết tật, mắc bệnh mạn tính và đồng bào dân tộc thiểu số vùng khó. Con số 392.943 người đã được khám, tương đương 78,39% dân số sau rà soát và tới 96,20% số người đang có mặt tại địa phương, cho thấy chiến lược này không chỉ là tuyên bố chính trị mà là kết quả thực sự trên từng bản làng. Đó là câu trả lời thuyết phục cho bài toán tiếp cận dịch vụ y tế ở miền núi.
Tây Ninh: chăm sóc y tế biên giới không để địa lý thành khoảng cách
Ở vùng biên Tây Ninh, vấn đề không phải thiếu bác sĩ mà là khoảng cách: nhiều xã biên giới cách xa trung tâm, giao thông khó khăn, lao động làm việc theo ca trong các khu công nghiệp khiến việc tập hợp người dân khám sức khỏe theo giờ hành chính bị cản trở. Nếu ngành y tế giữ cách làm cũ, người dân vùng biên sẽ tiếp tục "chịu đựng" bệnh cho đến khi quá muộn. Việc tổ chức chương trình khám sức khỏe gần nhà, ngay tại xã, giúp người cao tuổi và người bị thương tật giảm bớt khó khăn trong đi lại, tiếp cận dịch vụ y tế, đồng thời gieo thêm niềm tin ở biên giới. Với đặc thù tỉnh biên giới, đưa chăm sóc y tế biên giới đến sát dân không chỉ là đáp ứng nhu cầu thiết thực mà còn là thông điệp: biên giới không phải vùng kém quyền lợi, mà là nơi quyền được bảo vệ sức khỏe phải được khẳng định rõ ràng thông qua hành động.
Dào San: chiến dịch 90 ngày đêm và bài học “không ai bị bỏ lại phía sau”
Dào San cho thấy muốn chăm sóc sức khỏe vùng biên giới, không thể chỉ trông chờ vào cơ sở y tế cố định. Chiến dịch 90 ngày đêm khám sức khỏe miễn phí được tổ chức với sự tham gia của y, bác sĩ, công an, bộ đội biên phòng, giáo viên và người có uy tín, đi đến từng bản, từng hộ. Nhiều điểm khám cách xa trung tâm hàng chục ki-lô-mét, đường trơn trượt, nhưng đoàn vẫn mang theo thiết bị, thuốc men, thậm chí khám vào buổi trưa, tối để phù hợp lịch làm nương của người dân. Nhờ cách làm linh hoạt, gần dân và sát dân, 12.551 người được khám, tư vấn và kiểm tra sức khỏe, đạt 99,8% số người có mặt tại địa phương. Đây không chỉ là chiến dịch sàng lọc bệnh miễn phí mà là lời khẳng định rằng địa hình khó, thời tiết khắc nghiệt không phải lý do để bất kỳ ai bị bỏ lại phía sau trong tiếp cận dịch vụ y tế.
Từ những mô hình biên giới đến thay đổi tư duy y tế dự phòng
Điểm chung của Lai Châu, Tây Ninh hay Dào San là cùng coi chương trình khám sức khỏe không đơn thuần là nhiệm vụ chuyên môn, mà là công cụ thu hẹp khoảng cách tiếp cận dịch vụ y tế giữa các vùng. Việc tổ chức điểm khám ngay tại thôn, bản giúp người dân giảm thời gian, chi phí đi lại, đồng thời phát hiện sớm nguy cơ bệnh tật. Khám sức khỏe định kỳ giúp mỗi người hiểu rõ tình trạng sức khỏe để chủ động điều chỉnh ăn uống, sinh hoạt, lao động, qua đó nâng cao chất lượng cuộc sống. Các tỉnh biên giới đang đặt mục tiêu tiếp tục duy trì khám sức khỏe định kỳ, mở rộng khám sàng lọc miễn phí, tăng bác sĩ cho tuyến cơ sở và mở hồ sơ sức khỏe điện tử. Thông điệp rõ ràng: y tế dự phòng phải đi thẳng vào vùng sâu, vùng biên; nếu còn chờ người dân đi tìm dịch vụ, chúng ta sẽ tiếp tục trả giá bằng những ca bệnh phát hiện muộn.
