Tăng trưởng nhanh không thể đánh đổi bằng phát thải
Công nghệ CCUS là chuỗi giải pháp thu giữ CO₂ từ nguồn phát thải, sử dụng một phần trong sản phẩm hoặc lưu trữ lâu dài nhằm hạn chế lượng khí nhà kính đi vào khí quyển. Đây không phải lối thoát duy nhất cho biến đổi khí hậu, nhưng có thể giúp các ngành khó giảm phát thải bằng cách thông thường tiếp tục chuyển đổi.
Một chuyên gia Thụy Điển nhận định Việt Nam đang đối mặt thách thức chưa từng có: theo đuổi tăng trưởng kinh tế cao, trong đó có mục tiêu tăng trưởng hai con số, đồng thời giảm sâu phát thải carbon. Mấu chốt không phải chọn tăng trưởng hay môi trường, mà là thay đổi cách tạo ra tăng trưởng. Nếu mở rộng sản xuất bằng mô hình phát thải cao, thành quả GDP có thể đi kèm áp lực lớn hơn lên cam kết khí hậu. Ngược lại, trì hoãn đầu tư và đổi mới công nghệ cũng có thể làm suy yếu sức cạnh tranh. Vì vậy, tăng trưởng kinh tế xanh phải trở thành nguyên tắc định hình chính sách công nghiệp, năng lượng và sử dụng tài nguyên. Net Zero Việt Nam chỉ khả thi khi mục tiêu phát triển và bảo vệ môi trường được tính cùng nhau, thay vì xử lý như hai ưu tiên đối nghịch.
CCUS mở thêm lựa chọn cho ngành công nghiệp nặng
Ngày 27/10, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức hội thảo về công nghệ thu giữ, sử dụng và lưu trữ CO₂, nhằm bàn về ứng dụng, chính sách và nguồn lực cho mục tiêu phát thải ròng bằng không vào năm 2050. Sự chú ý dành cho CCUS là có lý do: xi măng, thép, hóa chất, dầu khí và một số lĩnh vực năng lượng khó cắt giảm phát thải chỉ bằng những giải pháp thông thường. Thu giữ carbon có thể bổ sung cho các nỗ lực tiết kiệm năng lượng và chuyển đổi quy trình, nhưng không nên được xem là giấy phép duy trì mọi hoạt động phát thải như cũ.
Quy mô phát triển quốc tế cho thấy đây là lĩnh vực đang mở rộng, dù vẫn cần chứng minh hiệu quả ở từng điều kiện cụ thể. Tính đến ngày 31/7/2026, thế giới có 113 dự án CCS thương mại đang vận hành, 59 dự án đang xây dựng, 308 dự án ở giai đoạn phát triển nâng cao và 352 dự án ở giai đoạn phát triển ban đầu; công suất thu giữ của các dự án đang vận hành đạt khoảng 68 triệu tấn CO₂ mỗi năm. Những con số này cho thấy công nghệ đã vượt khỏi giai đoạn ý tưởng, nhưng không bảo đảm mọi dự án đều phù hợp với Việt Nam. Hiệu quả giảm phát thải cần được đánh giá trên toàn chuỗi, từ thu giữ đến vận chuyển, sử dụng hoặc lưu trữ.
Muốn đi xa, cần lộ trình và luật chơi rõ ràng
Việt Nam có một số điều kiện ban đầu để xem xét CCUS: nguồn phát thải tập trung, tiềm năng lưu trữ ngoài khơi và kinh nghiệm địa chất, kỹ thuật của ngành dầu khí. Luật Dầu khí số 10/2026/QH16, được thông qua ngày 23/8/2026 và có hiệu lực từ ngày 1/3/2027, bổ sung quy định về thu giữ và lưu trữ carbon gắn với hoạt động dầu khí, tạo cơ sở pháp lý ban đầu. Nhưng luật mới chỉ mở cánh cửa; hiệu quả kinh tế, năng lực triển khai đồng bộ và trách nhiệm dài hạn đối với nơi lưu trữ vẫn cần được giải quyết.
Lộ trình hợp lý nên bắt đầu bằng các dự án có nguồn CO₂ thuận lợi, phương án sử dụng hoặc lưu trữ rõ ràng và quy mô phù hợp, rồi mới tính đến hạ tầng dùng chung giữa các cụm công nghiệp. Song song, Việt Nam cần hoàn thiện quy định đo lường, báo cáo, thẩm tra lượng CO₂ và cơ chế giám sát an toàn; thị trường carbon và tài chính xanh cũng phải giúp các dự án có cơ sở vận hành. Mục tiêu 2050 không thể dựa vào một công nghệ đơn lẻ, càng không thể chỉ dựa trên cam kết. Kết luận cần rõ ràng: CCUS có thể là công cụ quan trọng để giảm phát thải carbon, nhưng chỉ phát huy tác dụng khi đi cùng đổi mới sản xuất, chính sách đáng tin cậy và đánh giá nghiêm túc hiệu quả môi trường.
