Net Zero với một đô thị cảng: thách thức không thể né tránh
Hải Phòng Net Zero là quá trình thành phố cảng này vừa mở rộng không gian kinh tế, phát triển công nghiệp và dịch vụ, vừa đặt ra mục tiêu phát triển xanh, giảm phát thải khí nhà kính, thích ứng khí hậu để trở thành đô thị hiện đại, đáng sống trong tầm nhìn quy hoạch đến năm 2050 và xa hơn nữa. Tinh thần chủ đạo không phải là giảm tăng trưởng, mà là buộc tăng trưởng phải diễn ra trên nền kinh tế bền vững. Thành phố đang lấy ý kiến nhân dân cho Quy hoạch chung đến 2050, tầm nhìn 2075 – một bước đi mang tính bản lề vì quy hoạch hôm nay sẽ quyết định Hải Phòng sống như thế nào trong vài chục năm tới. Nếu tiếp tục phát triển theo phương thức cũ, tốc độ tăng trưởng cao sẽ đi kèm gia tăng phát thải và rủi ro khí hậu. Câu hỏi thực sự không phải “có Net Zero hay không”, mà là “chấp nhận thay đổi cách phát triển hay chấp nhận trả giá môi trường”.
Quy mô kinh tế lớn hơn, không thể giữ cách phát triển cũ
Hải Phòng đang bước vào giai đoạn tăng trưởng chưa từng có về quy mô không gian và động lực kinh tế. Sau khi không gian kinh tế được mở rộng, GRDP sáu tháng đầu năm 2026 tăng 11,33%, đứng thứ ba cả nước, vốn FDI vẫn ở mức cao. Khi khu vực Bắc Bộ ngày càng tập trung nguồn lực phát triển vào đây, Hải Phòng có cơ hội trở thành cực tăng trưởng quan trọng của vùng. Nhưng quy mô kinh tế thay đổi thì cách thức phát triển cũng phải thay đổi. Việc đẩy mạnh cảng biển, khu công nghiệp, đô thị đồng nghĩa với nhu cầu mặt bằng sản xuất, logistics, nhà ở, dịch vụ tăng mạnh. Nếu các quyết định đầu tư chỉ nhắm vào tăng trưởng ngắn hạn mà bỏ qua phát triển xanh và thích ứng khí hậu, thành phố sẽ đối mặt với tắc nghẽn hạ tầng, ô nhiễm và bất bình đẳng không gian sống. Chọn tiếp tục tăng trưởng kiểu cũ đồng nghĩa với hy sinh tương lai bền vững.
Quy hoạch xanh: từ công viên đến cấu trúc đô thị giảm phát thải
Trong 5 năm, Hải Phòng đã đưa vào sử dụng 16 công viên, vườn hoa mới và triển khai thêm 33 dự án với tổng mức đầu tư hơn 1.000 tỷ đồng. Những khoảng xanh này cải thiện môi trường và chất lượng sống, nhưng chúng chỉ là phần nổi của bài toán phát triển xanh. Đô thị xanh không đơn giản là có thêm cây. Một khu đô thị mới phải đồng thời có nhà ở, giao thông công cộng, cây xanh, mặt nước, trường học, dịch vụ và không gian công cộng, nếu không, nhu cầu di chuyển bằng phương tiện cá nhân vẫn tăng và phát thải tiếp tục leo thang. Theo định hướng chuyển đổi xanh, thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030 giảm ít nhất 43,5% phát thải khí nhà kính so với năm 2020 và đến 2045 đạt phát thải ròng bằng 0. Để các con số này không chỉ nằm trên giấy, mỗi tuyến đường, mỗi khu đô thị phải được thiết kế như một cấu trúc giảm phát thải, chứ không phải là đường dẫn thêm xe và thêm khói.
Tái cấu trúc lợi thế cảng biển và công nghiệp theo mục tiêu khí hậu
Lợi thế lớn nhất của Hải Phòng lại chính là thách thức lớn nhất trên con đường Net Zero: cảng biển và công nghiệp là những lĩnh vực tiêu tốn năng lượng và phát sinh lượng phát thải đáng kể. Hệ thống cảng quy mô lớn, với Lạch Huyện và khu kinh tế ven biển phía Nam, đang mở ra dư địa phát triển mới. Mục tiêu đến năm 2030 là 380 triệu tấn hàng hóa qua cảng, quy hoạch từ 82 khu công nghiệp trở lên và hoàn thành khoảng 32.900 căn nhà ở xã hội giai đoạn 2026–2030. Nếu mở rộng cảng biển, khu công nghiệp mà không gắn chặt với tiêu chuẩn giảm phát thải, năng lượng sạch và thích ứng khí hậu, Net Zero sẽ trở thành khẩu hiệu vô nghĩa. Thành phố có biển, hệ thống sông ngòi, vùng cửa sông, đảo Cát Bà và các hệ sinh thái có giá trị; nếu được bảo vệ và phục hồi đúng hướng, đây là phần năng lực chống chịu và hấp thụ carbon then chốt của đô thị. Tái cấu trúc cảng và công nghiệp phải đi kèm bảo vệ hệ sinh thái, nếu không, Hải Phòng sẽ tự triệt tiêu lá chắn khí hậu của mình.
Phát triển kinh tế bền vững: đặt người lao động và dữ liệu phát thải vào trung tâm
Con đường tới Net Zero không dễ: thành phố không thể vừa tăng trưởng nhanh, mở rộng công nghiệp, phát triển cảng biển, đô thị hóa mạnh mà không đối mặt với đánh đổi về năng lượng, đất đai và môi trường. Muốn kinh tế bền vững, bài toán phát triển phải nhìn từ phía người lao động và phía dữ liệu phát thải. Các ngành sử dụng nhiều lao động cần mặt bằng đủ lớn, nhà xưởng phù hợp và khả năng tiếp cận nhà ở gần khu công nghiệp; nếu không, chi phí đi làm, đi lại và sinh sống sẽ bào mòn lợi ích tiền lương. Mỗi quyết định đầu tư, mỗi dự án phát triển không gian cần được soi dưới góc độ phát thải và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu. Một Hải Phòng hướng tới Net Zero cũng cần hệ thống dữ liệu tin cậy để biết đang phát thải ở đâu và giảm được bao nhiêu, bởi không thể giảm thứ chưa đo được. Kết luận rõ ràng: hoặc thành phố học cách đo, quản lý và thiết kế tăng trưởng trong giới hạn khí hậu, hoặc sẽ trả giá bằng chính khả năng sống đáng kể của cư dân.
