Điện lực miền núi: từ đường dây đến động lực phát triển
Điện lực miền núi là hệ thống cấp điện vùng cao được thiết kế thích ứng với địa hình chia cắt, dân cư phân tán, nhằm kết nối các thôn bản xa trung tâm với điện lưới quốc gia hoặc các nguồn năng lượng nông thôn tại chỗ, không chỉ phục vụ sinh hoạt mà còn tạo nền tảng cho phát triển sản xuất, nâng cao thu nhập và thúc đẩy hạ tầng số, kinh tế – xã hội bền vững ở miền núi. Điểm đáng nói là các bước tiến mới ở Điện Biên và Lai Châu cho thấy điện giờ không còn là dịch vụ tiện ích, mà là "hạ tầng của mọi hạ tầng". Khi một vùng núi có điện, câu chuyện không dừng ở bóng đèn sáng, mà là khả năng giữ chân lao động trẻ, khuyến khích đổi mới sản xuất, và phá vỡ vòng luẩn quẩn nghèo đói kéo dài hàng thế hệ.
Hạ tầng điện Điện Biên: ổn định tái định cư, mở lối cho kinh tế vùng sâu
Cụm hồ Bản Phủ trên suối Nậm Hon ở huyện Tuần Giáo không chỉ là một công trình thủy lợi – giao thông, mà đang trở thành trung tâm của một không gian phát triển mới nhờ có điện ổn định từ ngày 18/9/2026. Điện lực Tuần Giáo đã hoàn thành đóng điện phục vụ thi công hồ chứa, đập đầu mối, hệ thống giao thông quanh hồ, đồng thời bảo đảm an toàn điện, an toàn lao động cho công trường. Quan trọng hơn, nguồn điện này được kéo tới khu tái định cư Hồ Bản Phủ, nơi 82 hộ dân – 82 khách hàng mới của Điện lực Tuần Giáo – sẽ ổn định cuộc sống sau di dời. Việc hoàn thiện hạ tầng điện Điện Biên tại nơi ở mới giúp người dân không rơi vào tình thế "hi sinh cho dự án nhưng nghèo vẫn hoàn nghèo", mà có điều kiện đầu tư sản xuất, tổ chức kinh tế hộ gia đình, từng bước nâng cao đời sống và chủ động xây dựng cuộc sống mới.
Lai Châu hoàn thành 100% thôn, bản có điện: ý nghĩa lớn hơn một con số
Lai Châu là một tỉnh miền núi điển hình: địa hình bị chia cắt, dân cư ở rải rác, nhiều bản nằm xa trung tâm, giao thông đi lại khó khăn. Trong bối cảnh đó, việc hoàn thành mục tiêu 100% thôn, bản có điện lưới quốc gia vào tháng 7/2026 là một mốc rất đáng giá, không phải vì thành tích, mà vì nó thay đổi năng lực phát triển của vùng cao. Ngày 6/7/2026, Trạm biến áp Huổi Lính được đóng điện, mang điện lưới quốc gia đến 67 hộ dân khu vực Huổi Dạo – Huổi Lính, xã Mường Mô. Với người dân, điện không chỉ là tiện nghi: ánh sáng giúp trẻ học tập buổi tối, thiết bị điện hỗ trợ sản xuất, bảo quản nông sản và tiếp cận thông tin. Theo thống kê, tỷ lệ hộ dân có điện tại Lai Châu đã đạt 98,97%, chỉ còn 1.102 hộ, tương đương 1,03%, chưa có điện. Con số "gần như phủ kín" này cho thấy một sự dịch chuyển cấu trúc: vùng cao đang nối gần hơn với thị trường, dịch vụ và tri thức, thay vì đứng ngoài lề.
Giải pháp linh hoạt: từ đường dây vượt núi đến năng lượng mặt trời
Điểm nổi bật của Công ty Điện lực Lai Châu là tư duy không coi điện lưới quốc gia là đáp án duy nhất cho cấp điện vùng cao. Ở địa bàn dân cư phân tán, khoảng cách giữa các hộ lớn, chi phí đầu tư hạ tầng đường dây, trạm biến áp rất cao, thì bám vào một mô hình cứng là tự trói tay phát triển. Thay vào đó, tỉnh đã áp dụng chính sách hỗ trợ hệ thống điện mặt trời tự sản xuất, tự tiêu thụ, cùng thiết bị điện sau công tơ cho các hộ dân phù hợp. Trong đợt đầu, 1.062 hộ được thụ hưởng; 180 hộ nhận hệ thống điện mặt trời, 882 hộ được hỗ trợ thiết bị sau công tơ. Rà soát mới nhất tiếp tục đề xuất hỗ trợ 560 hộ, trong đó 421 hộ đề nghị hệ thống điện mặt trời và 139 hộ đề nghị dây dẫn, thiết bị sau công tơ. Đây là cách tiếp cận năng lượng nông thôn thông minh: dùng năng lượng sạch phân tán để rút ngắn thời gian tiếp cận điện, đồng thời không phá vỡ cảnh quan, giảm áp lực chi phí đầu tư ở những nơi chưa thể kéo lưới ngay.
Điện và thu nhập vùng cao: nền tảng cho phát triển bền vững
Câu chuyện cấp điện vùng cao ở Điện Biên và Lai Châu cho thấy điện đã trở thành điều kiện tiên quyết của phát triển kinh tế vùng sâu, chứ không còn là "phúc lợi cộng thêm". Khi hộ dân tái định cư có điện lưới quốc gia, họ có thể thiết lập mô hình kinh tế hộ gia đình, đa dạng hóa sinh kế, tận dụng hạ tầng mới để mở dịch vụ, chăn nuôi, trồng trọt giá trị cao. Ở Lai Châu, các giải pháp linh hoạt đưa điện đến vùng sâu, vùng xa đang "tạo nền tảng để người dân phát triển sản xuất, nâng cao thu nhập". Điện giúp bảo quản nông sản tốt hơn, mở đường cho chế biến tại chỗ, tăng giá trị thay vì bán thô; giúp người dân tiếp cận thông tin, giáo dục, dịch vụ tài chính, từ đó giảm rủi ro và nâng năng lực cạnh tranh. Khi khoảng cách tiếp cận điện tiếp tục được thu hẹp, vùng cao có thêm điều kiện học tập, sản xuất, nâng cao chất lượng cuộc sống, đồng thời xây dựng nền tảng cho phát triển kinh tế – xã hội theo hướng bền vững. Đây là bước ngoặt âm thầm nhưng chiến lược: không có điện, mọi kế hoạch phát triển miền núi chỉ là bản vẽ đẹp trên giấy.
