Độ phủ rộng chưa đồng nghĩa khai thác hiệu quả
5G là thế hệ mạng di động cung cấp kết nối tốc độ cao, độ trễ thấp và khả năng kết nối nhiều thiết bị, tạo nền tảng cho các dịch vụ số và hoạt động sản xuất thông minh. Việt Nam đã phủ sóng 5G tới hơn 90% dân số, nhưng con số này chưa cho biết công nghệ đang tạo ra bao nhiêu giá trị trong nền kinh tế. Theo số liệu công bố tại hội nghị, đến tháng 8/2026 cả nước có 27,2 triệu thuê bao 5G, tăng từ hơn 14 triệu vào tháng 9/2025. Quy mô triển khai cho thấy bước tiến đáng kể, song không thể xem số trạm hay thuê bao là thước đo cuối cùng. Ngày 29/10, Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội nghị ASEAN về 5G lần thứ 7 tại Quảng Ninh, trong khuôn khổ Tuần lễ Số quốc tế Việt Nam 2026, để trao đổi về thương mại hóa, ứng dụng và hướng chuyển sang thế hệ mạng tiếp theo. Thông điệp đúng lúc: đã đến lúc đánh giá 5G bằng kết quả, không chỉ bằng bản đồ phủ sóng.
Đưa 5G vào bài toán cụ thể của doanh nghiệp
Trọng tâm của Bộ KH&CN là chuyển từ mở rộng hạ tầng sang khai thác 5G trong sản xuất, kinh doanh để tạo giá trị kinh tế - xã hội. Năng suất lao động, chất lượng dịch vụ và khả năng hình thành mô hình kinh doanh mới mới là những phép thử có ý nghĩa; phủ sóng và chất lượng mạng, dù thiết yếu, vẫn chưa đủ. Vì thế, ứng dụng 5G sản xuất cần gắn với những khâu có thể cải thiện rõ ràng: thị giác máy kết hợp trí tuệ nhân tạo để kiểm tra chất lượng, cảm biến theo dõi thiết bị và kết nối xe tự hành. Các mạng 5G riêng đang được triển khai tại một số nhà máy VinFast, Foxconn và cảng Lạch Huyện, Đà Nẵng. Đây là hướng đi đáng chú ý, nhưng cần được nhân rộng bằng những giải pháp giải quyết đúng vấn đề vận hành của từng doanh nghiệp. Nhà mạng không thể chỉ bán đường truyền; họ cần phối hợp với doanh nghiệp công nghệ và khách hàng để thiết kế ứng dụng có hiệu quả đo đếm được.
Giá trị 5G còn nằm ngoài nhà máy
Khai thác 5G không nên bị thu hẹp vào công nghiệp. Logistics, giao thông, nông nghiệp và y tế đều cần được xem như những lĩnh vực có thể biến kết nối thành dịch vụ tốt hơn, quy trình nhanh hơn hoặc khả năng giám sát chính xác hơn. Trong giao thông và đô thị, truyền hình ảnh độ phân giải cao có thể hỗ trợ điều hành; trong nông nghiệp, kết nối có thể phục vụ quản lý chuỗi cung ứng và truy xuất nguồn gốc. Với người dân, giá trị cũng phụ thuộc vào việc dịch vụ số an toàn và đáng tin cậy. Tại hội nghị, Hiệp hội Di động Toàn cầu đề nghị chính phủ, nhà mạng và ngân hàng phối hợp dùng công cụ xác minh dựa trên dữ liệu di động để bảo vệ người tiêu dùng khi sử dụng dịch vụ số. Điều đó nhắc rằng một mạng hiện đại không chỉ cần nhanh: nó phải giúp người dùng tiếp cận dịch vụ thuận tiện hơn, đồng thời bảo vệ quyền lợi của họ. Cơ quan quản lý nên tạo điều kiện thử nghiệm, nhưng các dự án cũng cần chứng minh lợi ích thực tế.
Lộ trình 6G phải bắt đầu từ nhu cầu hôm nay
Hội nghị ASEAN về 5G lần thứ 7 không chỉ bàn cách khai thác mạng hiện tại mà còn tạo diễn đàn để các nước chia sẻ kinh nghiệm thương mại hóa và thảo luận chiến lược chuyển sang thế hệ di động tiếp theo. Việt Nam cần chuẩn bị cho 5G-Advanced và 6G bằng nghiên cứu công nghệ, đào tạo nhân lực, thử nghiệm và tham gia xây dựng tiêu chuẩn quốc tế. Nhưng lộ trình 6G không nên trở thành cuộc đua công bố tham vọng trước khi xác định bài toán cần giải. Đầu tư phải đi cùng mức độ trưởng thành của công nghệ và nhu cầu thực tế: tránh chờ đợi thụ động, nhưng cũng không chạy theo công nghệ khi mục tiêu chưa rõ. Giai đoạn 2027-2030, định hướng của Việt Nam là tạo giá trị gia tăng từ 5G trong công nghiệp, đô thị thông minh, giao thông, nông nghiệp, y tế và giáo dục. Theo mục tiêu đến năm 2030, 5G hướng tới phủ toàn bộ khu công nghiệp, khu công nghệ cao và được 30% doanh nghiệp ứng dụng trong sản xuất thông minh. Hoàn thành những việc đó sẽ là phép thử thuyết phục hơn cho sự sẵn sàng bước tiếp.
