Điện mặt trời Việt Nam bước vào giai đoạn tăng tốc mới
Điện mặt trời Việt Nam là quá trình phát triển và vận hành các nhà máy sử dụng bức xạ mặt trời để sản xuất điện sạch, bổ sung cho hệ thống điện quốc gia và góp phần thực hiện mục tiêu chuyển dịch sang năng lượng tái tạo với chi phí ngày càng cạnh tranh và phân bố rộng khắp các vùng miền. Trong bối cảnh nhu cầu điện tăng nhanh, ba động thái gần đây – khởi công Dầu Tiếng 5 ở Tây Ninh, chuẩn bị đấu thầu hai dự án lớn tại Khánh Hòa và phê duyệt nhà máy Mường La 4 ở Sơn La – cho thấy Việt Nam không còn phát triển điện mặt trời theo kiểu “phong trào”, mà đang đi vào giai đoạn quy hoạch chủ động, đấu thầu cạnh tranh và gắn kết với định hướng dài hạn về năng lượng sạch.
Dầu Tiếng 5: dự án năng lượng sạch cỡ lớn và phép thử cho DPPA
Tại Tây Ninh, Nhà máy điện mặt trời Dầu Tiếng 5 được xem như một trong những cột mốc lớn nhất của phát triển điện mặt trời Việt Nam hiện nay, khi kết hợp quy mô công suất lớn với cơ chế thị trường mới. Dự án do Công ty Cổ phần Năng lượng DT5.1 – thành viên của một tập đoàn tư nhân – làm chủ đầu tư, với công suất lắp đặt 562,5 MWp, công suất phát 450 MW, tổng vốn đầu tư 7.774 tỷ đồng và diện tích khoảng 645 ha quanh hồ Dầu Tiếng. Dự kiến nhà máy sẽ vận hành thương mại vào tháng 12/2027 và cung cấp khoảng 808 triệu kWh điện sạch mỗi năm cho lưới điện quốc gia, tạo thêm dư địa cho cung cấp điện giờ cao điểm. Đây cũng là một trong những dự án đầu tiên áp dụng cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA), biến một khung pháp lý được chờ đợi nhiều năm thành thực tế vận hành thị trường.
Khánh Hòa chọn đấu thầu: từ “xin – cho” sang cạnh tranh dự án năng lượng sạch
Ở khu vực miền Trung, Khánh Hòa đang gửi một thông điệp mạnh về cách tiếp cận mới với các dự án năng lượng sạch. Thay vì giao dự án theo cơ chế chỉ định, tỉnh quyết định tổ chức đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư cho hai dự án điện mặt trời tổng công suất 500 MW, diện tích hơn 525 ha, tại khu vực phía Nam tỉnh. Dự án Hòa Sơn Suối Ông 4, đặt tại xã Ninh Sơn và Lâm Sơn, có công suất 350 MW trên khoảng 374,821 ha đất rừng trồng và đất nông nghiệp; trong khi Bác Ái 1 có công suất 150 MW trên diện tích 150,37 ha đất rừng sản xuất. Theo kế hoạch, đấu thầu diễn ra trong quý III–IV/2026 với thời gian thực hiện thủ tục 120 ngày, dưới sự tổ chức của Sở Công Thương hoặc Sở Tài chính. Khung pháp lý mới của Luật Điện lực và các nghị định kèm theo yêu cầu các dự án năng lượng tái tạo trong quy hoạch phải đấu thầu khi có từ hai nhà đầu tư quan tâm, buộc địa phương và doanh nghiệp chuyển sang “chơi” theo luật chơi thị trường.
Mường La 4: thủy điện chuyển mình sang điện mặt trời ở miền núi phía Bắc
Trong khi miền Nam và miền Trung tập trung các dự án công suất lớn trên quỹ đất bán ngập và vùng rừng trồng, miền núi phía Bắc đang chứng kiến một hướng đi khác: bổ sung điện mặt trời vào hệ thống thủy điện. UBND tỉnh Sơn La đã chấp thuận chủ trương đầu tư, đồng thời chọn Công ty Cổ phần Thủy điện Nậm Chiến làm nhà đầu tư thực hiện dự án Nhà máy điện mặt trời Mường La 4. Dự án đặt tại xã Mường La, công suất 35 MW, sản lượng trung bình năm khoảng 55,571 triệu kWh, trên diện tích gần 39,96 ha; tổng vốn đầu tư 682,126 tỷ đồng. Thời hạn thực hiện dự án là 50 năm kể từ ngày được chấp thuận nhà đầu tư. Việc một doanh nghiệp đang vận hành nhà máy thủy điện 200 MW, sản lượng thiết kế 813 triệu kWh/năm, chủ động mở rộng sang điện mặt trời cho thấy nội lực ngành điện đang dịch chuyển từ đơn ngành sang đa dạng hóa danh mục năng lượng.
Chiến lược đa vùng, đa mô hình cho tương lai năng lượng tái tạo
Điểm đáng chú ý nhất từ ba động thái này không chỉ là dung lượng công suất, mà là cách Việt Nam đang phân bố và quản trị phát triển điện mặt trời trên quy mô toàn quốc. Ở phía Nam, cụm Dầu Tiếng biến Tây Ninh thành một trong những trung tâm điện mặt trời lớn nhất, khi từng là tổ hợp công suất 500 MW lớn nhất Đông Nam Á và nay tiếp tục được mở rộng với Dầu Tiếng 5. Ở miền Trung, Khánh Hòa tận dụng “dư địa” lớn về năng lượng tái tạo để đưa hai dự án mới vào danh mục, đồng thời ràng buộc chặt với quy hoạch lâm nghiệp và thủ tục đấu thầu. Ở miền Bắc, Sơn La cho thấy các tỉnh vùng cao cũng không đứng ngoài cuộc đua điện mặt trời khi tích hợp thêm các dự án như Mường La 4 vào hệ sinh thái thủy điện hiện hữu. Khi điện mặt trời Việt Nam được phát triển đồng thời theo trục Bắc–Trung–Nam, với sự tham gia của cả doanh nghiệp tư nhân lẫn các công ty gắn với hạ tầng thủy điện, chiến lược năng lượng tái tạo quốc gia đang chuyển từ thí điểm sang triển khai có chủ đích, tạo nền tảng cho một hệ thống điện sạch, đa dạng và cạnh tranh hơn trong những thập kỷ tới.
