Đưa nghệ thuật từ sân khấu đến trải nghiệm học đường
Nghệ thuật học đường là hoạt động giúp học sinh thưởng thức, tìm hiểu và trải nghiệm các loại hình nghệ thuật ngay trong môi trường giáo dục, qua tác phẩm, giao lưu và tương tác với người làm nghề. Từ năm học 2026–2027, TP.HCM dự kiến thí điểm hoạt động này tại trường phổ thông, tập trung vào nghệ thuật truyền thống, kịch và điện ảnh.
Hướng đi này có ý nghĩa hơn một buổi biểu diễn lưu động nếu học sinh được tham gia và đặt câu hỏi, thay vì chỉ ngồi xem. Kế hoạch nêu các loại hình như hát bội, cải lương, đờn ca tài tử, ca múa nhạc dân tộc, cùng kịch và điện ảnh; nội dung sẽ kết hợp thưởng thức tác phẩm, tìm hiểu nghệ thuật và gặp gỡ nghệ sĩ, nghệ nhân, đồng thời được điều chỉnh theo từng cấp học.
Với cải lương trong trường, chẳng hạn, một trích đoạn hoặc cuộc trò chuyện với nghệ sĩ có thể mở lối vào câu chuyện, âm nhạc và cách biểu diễn. Giá trị của chương trình nằm ở việc tạo cuộc gặp có nội dung giữa học sinh với nghệ thuật, chứ không phải đưa thêm một tiết mục vào lịch sinh hoạt.
Nghệ sĩ cần biết cách kể và dẫn dắt
Để chuẩn bị cho kế hoạch, ngày 30.10, Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM khai mạc lớp tập huấn phương pháp truyền thụ nghệ thuật trong học đường cho văn nghệ sĩ và người hoạt động văn hóa nghệ thuật tại Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang. Đây là khâu cần thiết: giỏi nghề không đồng nghĩa với biết cách làm cho một lớp học nhiều lứa tuổi chú ý và hiểu điều đang xem.
Lớp tập huấn kéo dài ba ngày, từ 30.10 đến 1.11. Nội dung gồm tâm lý học sinh phổ thông, thiết kế chương trình phù hợp, tổ chức tương tác và trải nghiệm, cùng phương pháp giáo dục điện ảnh và hoạt động xem phim trong trường học. Nghệ sĩ cũng được rèn cách đặt câu hỏi, kể chuyện và dẫn dắt giao lưu để chuyển kiến thức chuyên môn thành lời giải thích gần gũi.
Đây không phải yêu cầu biến nghệ sĩ thành giáo viên chuyên nghiệp. Mục tiêu thực tế hơn là giúp họ điều chỉnh cách truyền đạt theo khả năng tập trung và tâm lý lứa tuổi. Nếu thiếu bước chuẩn bị ấy, chương trình dễ trở thành phần thuyết minh dài mà học sinh nghe thụ động.
Phân tầng nội dung, giữ chỗ cho sự tò mò
Cùng một loại hình nghệ thuật không thể được giới thiệu theo một khuôn cho mọi lớp. Học sinh nhỏ tuổi có thể bắt đầu bằng câu chuyện về nhân vật, một trích đoạn ngắn hoặc cơ hội thử một động tác sân khấu; với học sinh lớn hơn, nghệ sĩ có thể trao đổi sâu hơn về đặc trưng loại hình, bối cảnh tác phẩm và quá trình sáng tạo. Cách phân tầng này giúp sân khấu học đường trở thành cuộc khám phá vừa sức, thay vì bài giảng thu nhỏ.
Các hoạt động có thể diễn ra tại trường hoặc ở thiết chế văn hóa phù hợp, nhưng phải khớp với kế hoạch giáo dục và không ảnh hưởng thời gian học chính khóa. Tổ chức linh hoạt như vậy mở thêm lựa chọn cho nhà trường, song cũng đặt ra yêu cầu phối hợp chặt giữa ngành văn hóa, ngành giáo dục, đơn vị nghệ thuật và giáo viên.
Thành phố đặt mục tiêu phấn đấu để 100% cơ sở giáo dục phổ thông thuộc phạm vi quản lý cho học sinh tiếp cận hoặc tham gia ít nhất một loại hình nghệ thuật mỗi năm học. Quy mô tham vọng ấy càng khiến chất lượng nội dung và phản hồi từ học sinh trở nên quan trọng: có hoạt động không đồng nghĩa với có kết nối.
Thí điểm phải tạo được khán giả trẻ
TP.HCM có khoảng 1.500 trường công lập và trường chuyên biệt thuộc ba cấp phổ thông. Đây là một không gian tiếp cận rộng, nhưng cũng là phép thử đáng kể về khả năng tổ chức và duy trì chương trình. Vì thế, thí điểm không nên được đánh giá chỉ bằng số buổi biểu diễn hay số trường tham gia.
Mục tiêu của giai đoạn thử nghiệm là đánh giá tính khả thi, hiệu quả và khả năng nhân rộng, đồng thời tạo cơ sở thực tiễn để hoàn thiện đề án phát triển nghệ thuật học đường giai đoạn 2026–2035. Thành phố cũng dự kiến khảo sát, tiếp nhận phản hồi và điều chỉnh nội dung, cách tổ chức; Sở Văn hóa và Thể thao chủ trì phối hợp với ngành giáo dục, địa phương và cơ sở giáo dục theo dõi, đánh giá kết quả.
Thành công sau cùng không phải là học sinh nhớ tên một loại hình sau buổi giao lưu, mà là các em muốn tìm hiểu thêm, nhận ra giá trị của di sản và sẵn sàng trở thành khán giả trẻ. Nếu nội dung hợp tuổi, nghệ sĩ được chuẩn bị tốt và nhà trường có tiếng nói trong quá trình điều chỉnh, kế hoạch có thể biến cuộc gặp ban đầu với nghệ thuật truyền thống thành mối quan tâm lâu dài.
