Không chỉ là những buổi biểu diễn lưu động
Nghệ thuật học đường là cách tổ chức để học sinh thưởng thức, tìm hiểu và trải nghiệm các loại hình nghệ thuật ngay trong môi trường giáo dục, với nội dung cùng phương pháp được điều chỉnh theo lứa tuổi. Đây là trọng tâm đáng chú ý trong kế hoạch TP.HCM thí điểm hoạt động nghệ thuật ở trường phổ thông từ năm học 2026–2027.
Thành phố không chỉ đưa một tiết mục đến trường rồi xem đó là hoàn thành nhiệm vụ. Học sinh dự kiến được tiếp xúc với tác phẩm, giao lưu và tương tác với nghệ sĩ, nghệ nhân. Hướng đi này có ý nghĩa hơn một buổi xem diễn đơn thuần: nó có thể giúp các em hiểu vì sao một loại hình nghệ thuật đáng được gìn giữ, đồng thời nuôi dưỡng cảm xúc thẩm mỹ, nhân cách và ý thức về di sản.
Việc thí điểm còn nhằm kiểm tra tính khả thi, hiệu quả và khả năng nhân rộng mô hình, tạo cơ sở thực tế để hoàn thiện đề án phát triển nghệ thuật học đường giai đoạn 2026–2035. Vì thế, chất lượng của từng hoạt động và phản hồi từ trường học sẽ quan trọng không kém số lượng chương trình được tổ chức.
Từ hát bội, cải lương đến kịch và điện ảnh
Danh mục hoạt động đặt nghệ thuật truyền thống ở vị trí trung tâm, với hát bội, cải lương, đờn ca tài tử và ca múa nhạc dân tộc; bên cạnh đó là kịch và điện ảnh. Cách kết hợp này giúp chương trình vừa mở lối để học sinh gặp gỡ những di sản có nguy cơ xa lạ với thế hệ trẻ, vừa kết nối với loại hình các em có thể dễ tiếp cận hơn.
Điểm quyết định không phải là đưa càng nhiều thể loại lên sân khấu càng tốt, mà là tạo được một cuộc gặp có ý nghĩa giữa tác phẩm và học sinh. Một trích đoạn, câu chuyện về nhân vật hay phần giao lưu có thể khiến các em tò mò hơn một bài giới thiệu dài. Nội dung dự kiến kết hợp thưởng thức, tìm hiểu và gặp gỡ người làm nghề, tổ chức tại trường hoặc thiết chế văn hóa phù hợp.
Với TP.HCM trường học, lựa chọn này cũng tận dụng được nguồn lực nghệ sĩ và đơn vị nghệ thuật hiện có, thay vì coi văn hóa dân tộc là phần kiến thức chỉ nằm trong sách. Kịch và điện ảnh không làm lu mờ truyền thống; nếu được đặt đúng cách, chúng có thể trở thành cầu nối để học sinh bước vào thế giới nghệ thuật rộng hơn.
Nghệ sĩ cũng cần học cách truyền đạt
Bước chuẩn bị cụ thể cho kế hoạch là lớp tập huấn do Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM chủ trì, phối hợp Sở Giáo dục và Đào tạo, khai mạc ngày 30.10 tại Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang. Lớp diễn ra trong ba ngày, từ 30.10 đến 1.11.2026.
Nghệ sĩ am hiểu nghề không mặc nhiên biết cách dẫn dắt một lớp học. Tập huấn vì vậy chú trọng kỹ năng sư phạm như đặt câu hỏi, kể chuyện, tổ chức giao lưu và hướng dẫn trải nghiệm; đồng thời giúp người tham gia nắm đặc điểm tâm lý, khả năng tập trung của học sinh. Mục tiêu không phải biến nghệ sĩ thành giáo viên chuyên nghiệp, mà giúp họ diễn giải kiến thức bằng ngôn ngữ gần gũi, để học sinh dễ hiểu và có hứng thú tìm hiểu tiếp.
Đây là phần dễ bị xem nhẹ nhưng có thể quyết định thành bại của sân khấu học đường: học sinh cần được hỏi, được thử và được trao đổi, chứ không chỉ ngồi xem. Tập huấn cho thấy thành phố đang chuẩn bị cả người truyền đạt, thay vì chỉ chuẩn bị chương trình biểu diễn.
Quy mô 1.500 trường đòi hỏi cách làm linh hoạt
Kế hoạch hướng tới khoảng 1.500 trường công lập và trường chuyên biệt thuộc ba cấp phổ thông; định hướng là từng bước đưa hoạt động đến gần quy mô này trong năm học. Thành phố đặt mục tiêu phấn đấu để 100% cơ sở giáo dục phổ thông thuộc phạm vi quản lý tổ chức cho học sinh tiếp cận hoặc tham gia ít nhất một loại hình nghệ thuật mỗi năm học.
Một chương trình không thể áp dụng nguyên xi cho mọi lứa tuổi. Học sinh nhỏ có thể dễ tiếp nhận qua câu chuyện, trích đoạn ngắn và thử động tác; với học sinh lớn hơn, nghệ sĩ có thể trao đổi sâu hơn về đặc trưng, bối cảnh tác phẩm và sáng tạo. Việc phân tầng nội dung như vậy khiến mục tiêu đưa nghệ thuật vào trường học thực tế hơn, nhưng cũng đòi hỏi phối hợp sát giữa ngành văn hóa, ngành giáo dục, nghệ sĩ và nhà trường.
Sở Văn hóa và Thể thao được giao phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo, địa phương và cơ sở giáo dục để tổ chức, theo dõi, đánh giá thí điểm; hoạt động cần phù hợp kế hoạch giáo dục và không ảnh hưởng giờ học chính khóa. Kết luận nên được đặt ở đây: quy mô 1.500 trường là tham vọng đáng kể, nhưng thành công sẽ được đo bằng mức độ học sinh thực sự hiểu và muốn tiếp tục tìm đến nghệ thuật, chứ không chỉ bằng số trường đã tổ chức chương trình.
