Từ cửa khẩu đến đầu mối giao thương
Đầu mối giao thương quốc tế là nơi kết nối cửa khẩu, giao thông, sản xuất và dịch vụ để hàng hóa không chỉ đi qua biên giới mà còn tạo thêm giá trị tại địa phương. Đây là tham vọng Cao Bằng đang theo đuổi, nhưng muốn biến lợi thế địa lý thành sức hút đầu tư, tỉnh phải xây dựng được một hệ sinh thái hoạt động hiệu quả.
Ngày 9/11/2026, UBND tỉnh phối hợp với Trường Đại học Thương mại và Báo Đại Đoàn Kết tổ chức hội thảo quốc tế về phát triển kinh tế và thương mại xuyên biên giới, với gần 500 đại biểu trong nước và quốc tế. Mục tiêu được đặt ra là đưa Cao Bằng thành điểm kết nối Việt Nam với Trung Quốc và các thị trường quốc tế. Cơ hội này dựa trên mạng lưới cửa khẩu ngày càng được nâng cấp; giai đoạn 2021–2025, kim ngạch xuất nhập khẩu qua địa bàn đạt hơn 4,46 tỷ USD, còn kinh tế cửa khẩu đóng góp khoảng 46% tổng thu ngân sách tỉnh.
Những con số ấy cho thấy cửa khẩu đã là trụ cột kinh tế, nhưng chưa chứng minh Cao Bằng đã trở thành trung tâm giao thương. Nếu hàng hóa chủ yếu đi qua mà ít được sản xuất, chế biến và phân phối tại chỗ, phần giá trị ở lại địa phương sẽ còn hạn chế.
Cao tốc là điều kiện cần, không phải lời giải duy nhất
Cao Bằng đặt hạ tầng giao thông vào vị trí đột phá, với cao tốc Đồng Đăng – Trà Lĩnh đang được tập trung thi công và kết nối Cao Bằng với Thái Nguyên nằm trong định hướng mở rộng liên vùng. Tỉnh cũng nghiên cứu các phương án kết nối giao thông khác; đề xuất cảng hàng không quốc tế mới ở bước xem xét, cần đáp ứng điều kiện quy hoạch, pháp lý và hiệu quả đầu tư. Thứ tự ưu tiên này hợp lý: trước hết cần những tuyến đường tin cậy đưa hàng tới cửa khẩu với thời gian ổn định.
Doanh nghiệp Trung Quốc tham dự hội thảo bày tỏ quan tâm đến cơ hội hợp tác, đặc biệt gắn với thời điểm cao tốc hoàn thành. Đây là tín hiệu đáng chú ý, nhưng cũng cho thấy nhà đầu tư đang chờ năng lực vận tải được cải thiện. Một tuyến đường mới sẽ không tự tạo ra dòng hàng nếu thiếu kho bãi, dịch vụ thông quan, vận tải kết nối và nguồn cung đều đặn. Với người dân, hiệu quả cuối cùng cần thể hiện qua thêm việc làm, cơ hội bán sản phẩm địa phương và sinh kế tốt hơn, chứ không chỉ qua lưu lượng xe tăng.
Logistics và nguồn hàng mới giữ giá trị ở lại
Điểm yếu lớn hơn khoảng cách địa lý là chuỗi dịch vụ chưa hoàn chỉnh. Hạ tầng logistics còn hạn chế, chi phí vận tải cao, nguồn hàng phụ thuộc nhiều vào địa phương khác; hàng hóa sản xuất trực tiếp tại Cao Bằng chỉ chiếm khoảng 8,7%. Vì vậy, phát triển logistics cửa khẩu phải đi cùng kho bãi, sang tải, chuỗi lạnh, thủ tục điện tử và dịch vụ hỗ trợ thương mại. Nếu thiếu các khâu này, Cao Bằng có nguy cơ chỉ làm nơi trung chuyển, trong khi giá trị gia tăng và việc làm phát sinh ở nơi khác.
Tỉnh cần nối xuất nhập khẩu với vùng nguyên liệu, cơ sở sản xuất, chế biến và hệ thống phân phối; đồng thời ứng dụng chuyển đổi số để giảm thời gian giao dịch. Hợp tác về kho bãi, sang tải và chuỗi cung ứng lạnh được doanh nghiệp hai bên đưa vào các thỏa thuận, cho thấy đây là nhu cầu thực tế chứ không phải phần phụ của chiến lược. Muốn đầu tư Cao Bằng có sức hút bền vững, địa phương cần giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn hàng ổn định, đồng thời hỗ trợ hợp tác xã và cơ sở sản xuất chế biến, xây dựng thương hiệu, đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu.
Khi sản phẩm địa phương có thể đi từ vùng nguyên liệu qua chế biến đến thị trường bằng dịch vụ vận tải đáng tin cậy, thương mại mới tạo tác động rõ hơn tới thu nhập và việc làm của người dân.
Hợp tác với Trung Quốc cần đi cùng năng lực cạnh tranh
Hợp tác kinh tế Trung Quốc có vai trò thiết thực vì đây là thị trường sát biên giới, đồng thời là đối tác quan trọng trong vận tải, xuất nhập khẩu và phát triển dịch vụ cửa khẩu. Tại hội thảo, 14 cặp doanh nghiệp Việt Nam – Trung Quốc ký biên bản ghi nhớ về thương mại, logistics, chế biến nông sản, sản xuất và du lịch. Các thỏa thuận có thể mở đường cho liên kết chuỗi cung ứng, nhưng biên bản ghi nhớ chỉ có ý nghĩa khi được chuyển thành dự án, hợp đồng và hoạt động kinh doanh cụ thể.
Cao Bằng cũng cần tránh đặt toàn bộ kỳ vọng vào dòng hàng qua biên giới. Năng lực cạnh tranh phụ thuộc vào thủ tục thông quan, chất lượng dịch vụ, tính ổn định của nguồn cung và khả năng phối hợp giữa doanh nghiệp với cơ quan quản lý hai bên. Hội thảo mở thêm kênh kết nối, còn quy hoạch vùng được điều chỉnh trong năm 2026 tạo cơ sở mở rộng không gian phát triển. Trường Đại học Thương mại cho biết sẽ đồng hành với tỉnh trong nghiên cứu, đào tạo, tư vấn chính sách và kết nối đối tác.
Kết luận, Cao Bằng có cửa khẩu, sự quan tâm của doanh nghiệp và các dự án giao thông để khởi động tham vọng trở thành đầu mối giao thương. Nhưng sức hút đầu tư sẽ chỉ bền khi đường sá đi cùng logistics, nguồn hàng tại chỗ và quy trình thương mại thuận tiện. Thước đo thành công không phải hàng hóa qua biên giới nhiều đến đâu, mà là bao nhiêu giá trị, việc làm và cơ hội kinh doanh được giữ lại trong tỉnh.
