TP.HCM công nghệ chiến lược: Thành phố của dữ liệu, bài toán thật và tham vọng chủ quyền
TP.HCM công nghệ chiến lược là cách thành phố dùng dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, điện toán lượng tử và các công nghệ chủ chốt để giải bài toán giao thông, ngập nước, môi trường, y tế và quản trị đô thị, đồng thời biến mình thành nơi thử nghiệm đầu tiên cho các giải pháp có thể nhân rộng ra khu vực Đông Nam Á và thế giới.
Điểm đáng nói là TP.HCM không đi theo lối mòn “mua công nghệ sẵn có”, mà chọn cách tự định nghĩa mình như một phòng thí nghiệm đô thị quy mô lớn. Tại Hội nghị Quốc tế thường niên Khu Công nghệ cao lần thứ 8, các nhà khoa học ĐHQG TP.HCM nhấn mạnh mô hình phối hợp Nhà nước – đại học – doanh nghiệp là điều kiện tiên quyết để phát triển và thương mại hóa công nghệ mới. Đây là lựa chọn mang tính chính trị và kinh tế: hoặc thành phố làm chủ dữ liệu và bài toán của mình, hoặc chấp nhận phụ thuộc vào nền tảng ngoại.
Song song, các nghị quyết về khoa học – công nghệ và quyết định xác định 10 nhóm công nghệ chiến lược, 30 sản phẩm công nghệ chiến lược đã tạo khung chính sách để TP.HCM dám đặt mục tiêu cao hơn: không chỉ là “người dùng thông minh”, mà là nơi định hình tiêu chuẩn mới cho AI, IoT và công nghệ lượng tử trong quản trị đô thị.
ĐHQG TP.HCM và FPT: Ghép bài toán đô thị với AI, IoT và công nghệ lượng tử
Nếu muốn trở thành trung tâm công nghệ chiến lược, TP.HCM phải chứng minh rằng AI và IoT không chỉ là khẩu hiệu. ĐHQG TP.HCM đã làm điều này bằng cách “bẻ nhỏ” các thách thức đô thị thành sáu nhóm ưu tiên: giao thông – logistics thông minh, chống ngập và tài nguyên nước, môi trường – kinh tế tuần hoàn, năng lượng – công trình đô thị, y tế – dịch vụ công, giám sát hạ tầng và an toàn đô thị.
Trong giao thông, AI được đề xuất để dự báo lưu lượng, kết hợp cảm biến và bản sao số (digital twin) nhằm quản lý đô thị theo thời gian thực. Với chống ngập, mạng cảm biến, mô hình thủy văn và AI dự báo sớm có thể thay thế cách xử lý “chạy theo sự cố” vốn quá tốn kém. Ở y tế và dịch vụ công, AI hỗ trợ sàng lọc sức khỏe, giám sát dịch tễ và xử lý thủ tục hành chính, trực tiếp tác động đến trải nghiệm người dân.
FPT đi xa hơn khi đặt công nghệ lượng tử vào trung tâm chiến lược. Tập đoàn đã đầu tư các AI Factory tại Việt Nam và Nhật Bản, hiện vận hành trên GPU và dự kiến từ năm 2027 sẽ kết hợp máy tính lượng tử để giải các bài toán tối ưu quy mô lớn trong tài chính, năng lượng và logistics. Câu nói đáng chú ý ở đây là: “Từ năm 2027, chúng tôi sẽ kết hợp GPU với máy tính lượng tử để xử lý các bài toán tối ưu quy mô lớn cho tài chính, năng lượng và logistics”. Nếu TP.HCM dám trở thành nơi áp dụng đầu tiên, thành phố sẽ đi trước nhiều đô thị trong khu vực về công nghệ lượng tử Việt Nam.
TP.HCM như “customer zero”: Dữ liệu lớn thành phố thông minh là tài sản chiến lược
Khái niệm “customer zero” – nơi sản phẩm được thử nghiệm trên bài toán thật trước khi ra thị trường – là đề xuất táo bạo nhất dành cho TP.HCM. Thay vì chờ công nghệ chín ở nơi khác, thành phố được kêu gọi trở thành nơi đặt ra các bài toán lớn để tháo gỡ nút thắt tăng trưởng hai con số, thu hút nhân tài toàn cầu và thử nghiệm giải pháp mới trước khi vươn tầm quốc tế.
Để làm được điều đó, dữ liệu phải được coi là tài sản. FPT đề xuất TP.HCM nhanh chóng xây dựng, làm sạch và khai thác hiệu quả các cơ sở dữ liệu chuyên ngành, vừa phục vụ quản trị, vừa huấn luyện các mô hình AI chuyên sâu. Với một đô thị gần 10 triệu dân, lượng dữ liệu giao thông, y tế, dịch vụ công, thương mại điện tử… nếu được chuẩn hóa sẽ trở thành “mỏ vàng” cho hệ sinh thái AI địa phương, thay vì để các nền tảng ngoại thu gom miễn phí.
ĐHQG TP.HCM đề xuất xây dựng danh mục bài toán đô thị ưu tiên, đầu tư hạ tầng nghiên cứu dùng chung, đổi mới cơ chế tài chính cho giai đoạn tiền thương mại hóa và triển khai thử nghiệm có kiểm soát với tiêu chí an toàn, đánh giá độc lập. FPT bổ sung bốn trụ cột: hạ tầng tính toán hiệu năng cao kết hợp GPU và lượng tử, nền tảng dữ liệu dùng chung, thu hút chuyên gia – đào tạo nhân lực, và hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo theo mô hình “Customer Zero”. Nếu các đề xuất này được thực thi nghiêm túc, TP.HCM có thể trở thành nơi thử nghiệm công nghệ chiến lược quy mô lớn nhất khu vực.
“Made by VNUHCM”: Nền nghiên cứu địa phương đủ sức nuôi hệ sinh thái AI
Một thành phố không thể là trung tâm công nghệ chiến lược nếu chỉ sống bằng công nghệ nhập khẩu. Triển lãm “Made by VNUHCM” cho thấy TP.HCM đã có nền tảng nghiên cứu nội sinh đáng kể: 23 đề tài thuộc 5 nhóm công nghệ chiến lược được giới thiệu, phản ánh hệ sinh thái nghiên cứu đa lĩnh vực từ AI, robot, vi mạch bán dẫn đến y sinh, vật liệu tiên tiến và nông nghiệp công nghệ cao.
Các sản phẩm như robot lễ tân, robot phục vụ, robot cứu hộ, ứng dụng AI trong y sinh, công nghệ thị giác lập thể 3D, giải pháp thực tại ảo VRStepper hay hệ thống đo tín hiệu não và phân tích giấc ngủ cho thấy đội ngũ khoa học địa phương không thiếu ý tưởng lẫn năng lực triển khai. Quan trọng hơn, những hướng đi này bám sát nhu cầu thực tế của đô thị: dịch vụ, y tế, năng lượng, vật liệu mới.
Năm 2025, ĐHQG TP.HCM thực hiện 1.237 hợp đồng dịch vụ khoa học – công nghệ với tổng giá trị hơn 270 tỉ đồng, đồng thời đầu tư phòng thí nghiệm vi mạch, bán dẫn và tăng cường hợp tác với doanh nghiệp. Sau năm 2030, trường đặt mục tiêu xây dựng năng lực tự chủ trong AI chủ quyền, chip cho 6G, hàng không vũ trụ, y học chính xác và điện hạt nhân. Đây không chỉ là danh sách tham vọng; đó là lời khẳng định rằng hệ sinh thái AI địa phương có thể đứng vững nếu được tiếp sức bằng chính sách và đơn hàng từ thành phố.
Công nghệ chủ quyền và lựa chọn chiến lược của TP.HCM
Từ đầu năm, chủ đề công nghệ chủ quyền, khả năng chống chịu và an ninh quốc gia được nhấn mạnh mạnh mẽ tại châu Âu và châu Á. Với TP.HCM, điều này không phải câu chuyện địa chính trị xa xôi, mà là bài toán rất cụ thể: nếu không làm chủ dữ liệu và nền tảng AI, thành phố sẽ phụ thuộc vào thuật toán và hạ tầng của người khác.
Lợi thế của TP.HCM là hiếm có: nguồn dữ liệu khổng lồ từ một quốc gia gần 100 triệu dân, cơ cấu dân số trẻ, quen giao dịch trực tuyến; những bài toán hạ tầng, năng lượng, logistics, nhân lực đủ khó để hấp dẫn chuyên gia toàn cầu; và xu hướng công nghệ chủ quyền đang khuyến khích các nước xây dựng hệ sinh thái riêng. Nói cách khác, thành phố đang đứng đúng điểm giao giữa nhu cầu cấp bách và cơ hội lịch sử.
Nhưng cơ hội không tự biến thành lợi thế. TP.HCM cần dứt khoát chọn vai trò “customer zero”: chấp nhận rủi ro có kiểm soát để thử nghiệm giải pháp mới, mở dữ liệu theo chuẩn an toàn để nuôi hệ sinh thái AI địa phương, và trao đơn hàng thật cho các nhóm nghiên cứu, doanh nghiệp trong nước. Nếu làm được, thành phố không chỉ giải quyết bài toán ngập, kẹt xe hay dịch vụ công; mà còn đặt nền móng cho một hệ sinh thái AI độc lập, nơi công nghệ lượng tử Việt Nam, vi mạch, AI chủ quyền và dữ liệu lớn thành phố thông minh cùng hội tụ thành lợi thế cạnh tranh dài hạn.
