Diễn đàn năng lượng sạch: Từ cuộc họp chuyên môn đến điểm hẹn chuyển dịch năng lượng
Diễn đàn năng lượng sạch là không gian nơi cơ quan quản lý nhà nước, hiệp hội năng lượng, doanh nghiệp, nhà đầu tư và giới nghiên cứu cùng gặp gỡ để thảo luận chiến lược, chính sách và giải pháp phát triển năng lượng tái tạo, qua đó tạo nền tảng chung cho chuyển dịch năng lượng Việt Nam theo hướng xanh, bền vững và an toàn trong dài hạn. Diễn đàn Năng lượng sạch Việt Nam lần thứ 6 do Hiệp hội Năng lượng Việt Nam tổ chức ngày 31/7/2026 tại TP. Hồ Chí Minh, quy tụ hơn 200 đại biểu từ các bộ, ban, ngành trung ương, sở công thương địa phương, tổng lãnh sự quán nhiều nước, doanh nghiệp nhà nước và tư nhân, tổ chức tín dụng, trường đại học, viện nghiên cứu cùng chuyên gia năng lượng. Điều đó cho thấy chuyển dịch năng lượng không còn là câu chuyện kỹ thuật đơn lẻ, mà là một chương trình hợp tác đa chủ thể. Nguy cơ thiếu điện được thẳng thắn thừa nhận, khi các nguồn điện truyền thống triển khai rất chậm, buộc hệ thống phải nhanh chóng tìm lời giải mới với điện mặt trời mái nhà và lưu trữ năng lượng.
Điện mặt trời mái nhà và DPPA: Chính sách mới, trách nhiệm mới của doanh nghiệp
Điểm đáng chú ý nhất tại diễn đàn năng lượng sạch lần này là việc chính sách không chỉ được trình bày, mà còn được “mở cửa” cho cộng đồng doanh nghiệp cùng góp ý. Đại diện Cục Điện lực đã cập nhật Nghị định 243 về điện mặt trời mái nhà và cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA), thừa nhận nguy cơ thiếu điện hiện hữu và coi điện mặt trời mái nhà là lời giải trong giai đoạn chờ các nguồn điện lớn. Trước đây, Nghị định 58 buộc chủ mái nhà phải tự đầu tư và chỉ được bán cho EVN, khiến nhiều doanh nghiệp có mái nhưng không thể triển khai dự án. Nay ngưỡng khách hàng tham gia DPPA giảm mạnh xuống 20.000 kWh/tháng, bổ sung đơn vị bán lẻ điện trong khu, cụm công nghiệp, và hai bên tự thỏa thuận giá điện mà không bị ràng buộc khung giá. Đây là bước ngoặt: doanh nghiệp không còn bị khóa trong vai trò “bên xin cấp điện”, mà có thể trở thành chủ động nhà sản xuất, nhà đầu tư điện mặt trời. Nhưng đi cùng cơ hội là trách nhiệm: lựa chọn mô hình bán điện hay tự sản xuất, tự tiêu thụ phải gắn với chiến lược cạnh tranh dài hạn, chứ không chỉ là tận dụng ưu đãi nhất thời.
BESS và Quy hoạch điện VIII điều chỉnh: Hệ thống sẽ đứng vững hay chệch hướng?
Nếu điện mặt trời là gương mặt “dễ thấy” của năng lượng tái tạo, thì hệ thống pin lưu trữ năng lượng (BESS) là nhân vật thầm lặng nhưng quyết định thành công của chuyển dịch năng lượng Việt Nam. Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, BESS được xác định là cấu phần thiết yếu với quy mô khoảng 10–16,3 GW vào năm 2030 và xấp xỉ 96 GW vào năm 2050. Hệ thống lưu trữ được coi là một trong bốn biện pháp chính để nâng cao khả năng vận hành linh hoạt khi tích hợp tỷ trọng cao năng lượng tái tạo, phục vụ mục tiêu Net Zero năm 2050. EVN đã bắt đầu với 10 trạm BESS tổng 50 MW/100 MWh tại EVNHANOI và kế hoạch 530 MW/1.060 MWh tại EVNNPC. Nhưng diễn đàn không tô hồng hiện thực: năm điểm nghẽn triển khai BESS được chỉ ra, từ việc chậm cụ thể hóa nhu cầu thành dự án, thiết kế thị trường chưa tạo đủ tín hiệu thu hồi vốn, đến thiếu kinh nghiệm với tổ hợp NLTT – BESS quy mô lớn và các yêu cầu an toàn, vòng đời dự án. Nếu những điểm nghẽn này không được xử lý, chiến lược năng lượng tái tạo có nguy cơ bị kéo chậm, và BESS khó giữ vai trò phủ đỉnh và dịch chuyển biểu đồ phụ tải như kỳ vọng.
ClimateWorks Foundation và hiệp hội năng lượng: Xây trụ cột hợp tác cho chuyển dịch năng lượng
Tại diễn đàn năng lượng sạch lần thứ 6, thông điệp mạnh nhất không đến từ một biểu đồ công suất, mà từ kinh nghiệm quốc tế về tổ chức ngành. Đại diện ClimateWorks Foundation trình bày chủ đề “Strengthening Solar and Energy Storage Associations”, giới thiệu Sáng kiến Chuyển đổi Năng lượng toàn Cầu (GETI) đang phối hợp với các đối tác ở ASEAN, trong đó có Việt Nam, để tăng cường năng lực cho các hiệp hội điện mặt trời và lưu trữ năng lượng. Theo ClimateWorks Foundation, chương trình tập trung xây dựng tầm nhìn chung, đối thoại chính sách dựa trên bằng chứng, nâng cao năng lực kỹ thuật và truyền thông về lợi ích năng lượng sạch. Quan điểm được nêu rõ: quá trình chuyển dịch năng lượng chỉ hiệu quả khi có sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, khu vực doanh nghiệp, tổ chức nghiên cứu và cộng đồng đầu tư nhằm tạo môi trường thuận lợi cho năng lượng tái tạo và hệ thống lưu trữ. Ở đây, hiệp hội năng lượng xuất hiện như cầu nối, tập hợp tiếng nói doanh nghiệp, giúp chính sách không “đóng khung” trong phòng họp mà phản ánh nhu cầu thực tế của thị trường. Một câu nói đáng trích dẫn là: “Việc tiếp tục tăng cường hợp tác giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, nhà đầu tư, các hiệp hội ngành sẽ góp phần tạo dựng môi trường thuận lợi để thu hút đầu tư, phát triển thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành năng lượng trong giai đoạn tới.”
Kết luận: Diễn đàn năng lượng sạch cần trở thành nhịp điệu thường xuyên của chính sách
Nhìn từ diễn đàn năng lượng sạch Việt Nam lần thứ 6, chuyển dịch năng lượng Việt Nam đã đi qua giai đoạn “khởi động bằng ưu đãi” và bước vào giai đoạn đòi hỏi phối hợp thể chế, thị trường và công nghệ. Hội trường với hơn 200 đại biểu từ cơ quan quản lý, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, tổ chức quốc tế và nhà đầu tư cho thấy ngành năng lượng không thiếu chủ thể quan tâm; điều còn thiếu là cơ chế để mọi tiếng nói gặp nhau thường xuyên và đi vào thực thi. Những cập nhật về Nghị định 243, lộ trình BESS trong Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, cùng kinh nghiệm về phát triển hiệp hội ngành cho thấy diễn đàn năng lượng sạch đã trở thành nơi “định hướng lại” hệ thống thay vì chỉ công bố thông tin. Muốn mục tiêu Net Zero và phát triển năng lượng tái tạo không dừng ở khẩu hiệu, Việt Nam cần xem những diễn đàn như thế này là nhịp điệu thường xuyên của quá trình làm chính sách: mở, lắng nghe và sẵn sàng điều chỉnh. Hiệp hội Năng lượng Việt Nam, với vai trò kết nối cộng đồng năng lượng, đã cam kết tiếp tục mở rộng hợp tác với tổ chức quốc tế, viện nghiên cứu và doanh nghiệp để đồng hành cùng chuyển dịch năng lượng theo hướng xanh, bền vững và hiệu quả.
