Diễn đàn năng lượng sạch: Sân chơi chính sách cho giai đoạn cạnh tranh mới
Diễn đàn năng lượng sạch là nơi quy tụ các nhà hoạch định chính sách, doanh nghiệp, nhà đầu tư, giới nghiên cứu và các tổ chức tài chính để bàn về chiến lược, công nghệ và cơ chế phát triển năng lượng tái tạo, đồng thời định hình lộ trình chuyển đổi hệ thống điện theo hướng hiện đại, an toàn, linh hoạt và bền vững. Trong bối cảnh an ninh năng lượng trở thành điều kiện nền tảng cho tăng trưởng, Diễn đàn Năng lượng sạch Việt Nam lần thứ 6 tại TP. Hồ Chí Minh không chỉ là một sự kiện chuyên môn, mà là “phiên chất vấn” chung đối với chính sách năng lượng Việt Nam. Hơn 200 đại biểu từ các bộ, ngành trung ương, các tổng lãnh sự quán Cuba, Hàn Quốc, Hà Lan, Indonesia, Malaysia, cùng các sở công thương địa phương, doanh nghiệp nhà nước, tư nhân và tổ chức tín dụng đã tham dự, biến diễn đàn thành một bức tranh thu nhỏ của toàn hệ sinh thái năng lượng sạch trong nước.
Chính sách năng lượng Việt Nam: Từ nghị quyết đến áp lực thực thi
Trọng tâm của diễn đàn là câu chuyện chính sách năng lượng Việt Nam: từ định hướng cấp cao đến các nghị định cụ thể. Đại biểu Cục Điện lực nhấn mạnh rằng bảo đảm an ninh năng lượng giờ đã là điều kiện nền tảng cho mục tiêu phát triển nhanh và bền vững, gắn với nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và chuyển đổi xanh. Bộ Chính trị và Quốc hội đã ban hành nhiều nghị quyết về năng lượng và an ninh năng lượng, trong khi Chính phủ và Bộ Công Thương tập trung hoàn thiện thể chế, triển khai Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, với định hướng hệ thống điện hiện đại, đồng bộ, linh hoạt, bền vững. Vấn đề là, các doanh nghiệp không chỉ muốn nghe tầm nhìn; họ cần thấy tiến độ cụ thể. Diễn đàn vì thế trở thành nơi cộng đồng năng lượng sạch “kiểm tra” khoảng cách giữa văn bản và thực tế. Cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) được nhắc đến như một ví dụ: nếu không nhanh chóng vận hành hiệu quả, Việt Nam sẽ lỡ nhịp với nhu cầu điện xanh của các tập đoàn xuất khẩu.
Điện mặt trời mái nhà và Nghị định 243: Bước ngoặt hay mới chỉ là lời hứa?
Khi nguy cơ thiếu điện đã hiện hữu và các nguồn điện lớn triển khai chậm, điện mặt trời mái nhà được nhìn nhận như giải pháp “câu giờ” nhưng cũng là cơ hội làm mới cấu trúc thị trường điện. Trong tham luận về Nghị định 243/2026/NĐ-CP, đại diện Cục Điện lực khẳng định nghị định mới đã cắt giảm mạnh thủ tục, thay thế Nghị định 57 về DPPA và 58 về điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ. Một câu nhấn mạnh gây chú ý: “Ngưỡng khách hàng tham gia DPPA được giảm xuống 20.000 kWh/tháng từ mức 200.000 kWh/tháng trước đây”. Đây là tín hiệu tích cực cho các khu công nghiệp, nơi các đơn vị bán lẻ điện đã được bổ sung vào đối tượng được tham gia mua bán. Quan trọng hơn, Nghị định 243 không áp khung giá điện cho DPPA, để hai bên tự thỏa thuận. Tuy vậy, diễn đàn cũng ngầm gửi đi thông điệp: nếu không hướng dẫn chi tiết, sự linh hoạt này có thể biến thành rủi ro cho cả nhà đầu tư lẫn người dùng.
BESS và công nghệ năng lượng tái tạo: Cuộc chơi không dành cho người chậm chân
Nếu điện mặt trời là chương đã quen, thì công nghệ năng lượng tái tạo gắn với hệ thống lưu trữ BESS mới là phần khiến diễn đàn nóng lên. Theo tham luận trình bày, pin lưu trữ năng lượng (BESS) được xác định là cấu phần thiết yếu của hệ thống, với quy mô dự kiến khoảng 10–16,3 GW vào năm 2030 và xấp xỉ 96 GW vào năm 2050. Đây không chỉ là bài toán kỹ thuật mà là bài kiểm tra năng lực thiết kế thị trường điện. EVN hiện đang triển khai hệ thống BESS ở miền Bắc với quy mô 805 MW, thời gian xả 2 giờ; riêng EVNHANOI đã hoàn thành 10 trạm với tổng 50 MW/100 MWh, trong khi EVNNPC đầu tư 530 MW/1.060 MWh. Tuy nhiên, 5 điểm nghẽn lớn được nêu thẳng: từ việc chậm cụ thể hóa nhu cầu thành dự án, khung giá điện hai thành phần chưa phản ánh cấu hình BESS, cho tới việc thị trường điện hiện tại chưa tạo tín hiệu đủ để BESS thu hồi vốn. Đây là lời cảnh báo rằng ai chậm hoàn thiện cơ chế sẽ tụt lại trong cuộc đua công nghệ.
Vị thế khu vực: Việt Nam có dám đặt cược vào vai trò đầu mối công nghiệp năng lượng?
Đằng sau các tham luận kỹ thuật là tham vọng chiến lược: định vị Việt Nam trong cuộc cạnh tranh năng lượng Đông Nam Á. Một nhận định đáng chú ý được nêu ra: Việt Nam được kỳ vọng sẽ trở thành đầu mối công nghiệp chế tạo lớn nhất Đông Nam Á. Điều này chỉ khả thi nếu chúng ta biến diễn đàn năng lượng sạch thành nơi gắn kết liên tục giữa nhà nước, doanh nghiệp, giới nghiên cứu và các tổ chức tài chính. Hơn 200 đại biểu tham dự, từ các cơ quan trung ương, địa phương đến các nhà đầu tư khu công nghiệp, chủ nguồn điện mặt trời, công ty tư vấn, chế tạo thiết bị điện, ngân hàng trong nước và quốc tế, cùng các trường đại học và viện nghiên cứu, cho thấy hệ sinh thái đã có mặt; vấn đề còn lại là đồng thuận hành động. Kết luận sau diễn đàn khá rõ: nếu Việt Nam không nhanh chóng tháo gỡ điểm nghẽn chính sách và thị trường cho công nghệ năng lượng tái tạo, đặc biệt là BESS và DPPA, cơ hội dẫn đầu khu vực sẽ trôi qua và chúng ta sẽ chỉ là thị trường tiêu thụ thay vì trung tâm sản xuất.
