‘Non’ – lời tuyên bố rằng nhạc cụ truyền thống Việt không thuộc về quá khứ
‘Non’ là sản phẩm âm nhạc điện tử lai trong đó nghệ sĩ Phú An dùng âm sắc của nhạc cụ truyền thống Việt, đặc trưng dân ca Nam Bộ và kỹ thuật sáng tác nhạc số để tạo nên một không gian nghe mới mẻ, nơi chất liệu dân gian không bị trưng bày như kỷ vật mà được vận hành như một ngôn ngữ sống động trong đời sống âm nhạc đương đại. Đây không phải một thử nghiệm ngẫu hứng, mà là kết quả của hơn 15 năm tích lũy trên sân khấu trước khi cô dám bước sang vai trò sáng tác và sản xuất cá nhân. Quan điểm rõ ràng của Phú An là: nhạc cụ dân tộc chỉ thực sự sống khi được đưa ra khỏi vùng an toàn, đi vào những hệ sinh thái âm nhạc mới, kể cả không gian số. Ở góc độ này, ‘Non’ là một tuyên bố mang tính lập trường hơn là một ca khúc debut dễ dãi để thử thời vận.
Từ nghệ sĩ biểu diễn đến người viết nhạc số: cú rẽ muộn nhưng cần thiết
Phú An bắt đầu học nhạc cụ truyền thống tại Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam từ năm 2009, khi còn là học sinh cấp 2/THCS. Nhiều người sẽ hỏi: tại sao sau ngần ấy thời gian gắn bó với dàn nhạc Dân tộc Sức Sống Mới và ban nhạc Chuông Gió, cô mới ra mắt sản phẩm cá nhân đầu tay? Câu trả lời nằm ở sự chuyển dịch tư duy. Hơn một thập kỷ đứng trên sân khấu, giảng dạy và dàn dựng các chương trình nghệ thuật giúp cô hiểu rằng chỉ biểu diễn nhạc cụ truyền thống không đủ để thay đổi vị thế của chúng trong đời sống âm nhạc. Khoảnh khắc bản lề là khi Nguyễn Tiến Hưng (Hưng BlackhearteD, thủ lĩnh ban nhạc rock YAMA/DẠ MA hoạt động tại Mỹ) mời cô tham gia sản xuất dự án ‘Trống cơm’, mở ra cánh cửa để cô tự mình học hỏi quá trình sáng tác nhạc số. Từ đó, ‘Non’ hình thành như bước đi đầu tiên mà có lẽ lẽ ra nền âm nhạc dân tộc cần sớm có hơn là chờ tới lúc này.
Cấu trúc âm thanh của ‘Non’: dân ca Nam Bộ trên nền synth
Điểm thú vị của ‘Non’ là Phú An không cố giấu nguồn gốc dân gian để chạy theo mốt điện tử. Ca khúc được phát triển từ cảm hứng dân ca Nam Bộ, với âm sắc đàn bầu, đàn tranh, đàn nguyệt, sáo trúc và bộ gõ dân tộc. Những nhạc cụ truyền thống Việt này được đặt trong phần sản xuất điện tử, sử dụng chất liệu electronic/synth để tạo nên một không gian âm nhạc điện tử lai, khác hẳn cách trình diễn nhạc cụ truyền thống thông thường. Trong ‘Non’, Phú An trực tiếp đảm nhận đàn bầu và bộ gõ, đồng sáng tác và sản xuất cùng Antoni, còn phần phối khí được Antoni thực hiện với sự góp mặt của các nghệ sĩ Quang Minh Vũ Đỗ ở đàn tranh, Nguyễn Văn Đức ở đàn nguyệt, Lê Nam ở sáo trúc cùng giọng hát NSƯT Đoàn Hoa Mai. Cấu trúc nhân sự này cho thấy cô không coi điện tử là bộ lọc xóa mờ cá tính nhạc cụ dân tộc, mà là nền tảng để những đường luyến láy, ngắt nghỉ, nhấn nhá rất Việt có thêm không gian cộng hưởng.
Ý nghĩa của cái tên ‘Non’: sự chưa chín như một tuyên ngôn sáng tạo
Cái tên ‘Non’ không chỉ gợi hình ảnh núi non, non sông, non nước gắn với quê hương và văn hóa, mà còn là cách Phú An tự định vị mình trong lĩnh vực sáng tác và sản xuất âm nhạc. Sau nhiều năm làm việc với nhạc cụ truyền thống, cô thẳng thắn thừa nhận mình vẫn còn “Non” ở vai trò mới này. Điều đáng kể là cô không dùng sự non nớt như lá chắn để né tránh rủi ro, mà xem đó là động lực để tiếp tục thử nghiệm, không bị trói vào công thức kết hợp dân gian – hiện đại nào cố định. Theo những gì cô chia sẻ, mục tiêu của ‘Non’ không phải là chứng minh một mô hình hoàn chỉnh, mà là mở ra đường đi cho âm sắc nhạc cụ truyền thống hiện diện tự nhiên hơn trong các bối cảnh sáng tác nhạc số. Ở đây, sự chưa chín được đề cao như một phẩm chất sáng tạo: khi nghệ sĩ chấp nhận mình chưa hoàn hảo, họ mới dám phá khuôn, thử sai và phát triển tiếng nói riêng, thay vì lặp lại những phiên bản “an toàn” của dân gian phối khí.
MV đầu tay và tham vọng đưa âm nhạc dân tộc đến gần người trẻ
MV cá nhân đầu tay của Phú An với ‘Non’ không giấu giếm tham vọng: đưa âm thanh quen thuộc của nhạc cụ dân tộc đến gần hơn với khán giả trẻ, trong một bối cảnh nghe mà họ không cảm thấy bị giảng bài về “giữ gìn truyền thống”. Thông qua cách xử lý mới trên nền âm thanh điện tử, ‘Non’ tạo nên sự giao thoa giữa hai thế giới âm nhạc – nơi tiếng đàn bầu, đàn tranh hay sáo trúc không đứng sau phông màn gấm đỏ, mà đi cùng synth, beat và cấu trúc ca khúc đương đại. Phú An nhìn ‘Non’ như điểm bắt đầu chứ không phải đích đến; cô mong muốn tiếp tục khám phá hướng đi này trong các sản phẩm sau, nhất quán với quan niệm rằng nhạc cụ dân tộc có thể hiện diện trong những hình thức âm nhạc mới chứ không chỉ giới hạn ở không gian biểu diễn mang tính truyền thống. Nếu lớp nghệ sĩ biểu diễn dân tộc trẻ khác coi sân khấu là điểm hết, thì lựa chọn của Phú An với sáng tác nhạc số là lời nhắc: muốn di sản tồn tại trong tai người trẻ, nó phải chấp nhận bước vào timeline, playlist và cả không gian số.
