Tàu điện tự hành: bước ngoặt để Việt Nam bước vào cuộc chơi đóng tàu xanh
Tàu điện tự hành trong lĩnh vực hàng hải là các tàu sử dụng hệ thống động lực điện (thường kết hợp pin) để thực hiện nhiệm vụ lai dắt, hỗ trợ tàu lớn ra vào cảng, thay thế động cơ diesel truyền thống nhằm giảm phát thải và tiếng ồn, đồng thời tạo nền tảng cho một chuỗi giá trị công nghệ hàng hải sạch mới. Tín hiệu rõ ràng nhất cho thấy Việt Nam đang đứng trước một bước ngoặt là việc tập đoàn Svitzer của Đan Mạch chủ động khảo sát các nhà máy đóng tàu Việt Nam để tìm đối tác cho những dự án tàu lai dắt điện và tàu truyền thống, trong đó có dòng tàu TRAnsVerse dài 29m do hãng thiết kế. Đây không phải lời mời gia công đơn thuần, mà là cánh cửa để Việt Nam bước vào phân khúc tàu điện Việt Nam với hàm lượng công nghệ cao, gắn với tiêu chuẩn môi trường khắt khe.
Vì sao Đan Mạch chọn Việt Nam cho công nghệ hàng hải sạch?
Đan Mạch sở hữu một trong những ngành hàng hải phát triển hàng đầu thế giới, mạnh về vận tải biển, công nghệ và các giải pháp giảm phát thải. Trong chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm từ ngày 19 đến 21-10, các doanh nghiệp và chuyên gia Đan Mạch đánh giá Việt Nam có nhiều tiềm năng hợp tác nhờ năng lực đóng tàu, sản xuất và hệ thống cảng biển đang phát triển. Nói thẳng: Việt Nam được nhìn nhận không phải là "xưởng giá rẻ", mà là một quốc gia hàng hải với nền tảng vận hành tàu biển tốt, không cần học lại những điều cơ bản. Điều này giải thích vì sao Svitzer – đang vận hành hơn 500 tàu lai dắt trên toàn cầu và đặt mục tiêu khoảng 90% hoạt động của tàu lai dắt điện Svitzer Ingrid dùng pin – coi hợp tác Đan Mạch với Việt Nam là bước đi chiến lược trong mở rộng công nghệ hàng hải sạch.
Tugboat điện: từ hợp đồng đóng tàu đến chuỗi giá trị công nghiệp hỗ trợ
Nếu chỉ nhìn tàu lai dắt điện như một hợp đồng đóng tàu, Việt Nam sẽ bỏ lỡ phần giá trị lớn nhất. Svitzer không chỉ đặt vấn đề đóng tugboat điện mà còn mở ra cơ hội cho doanh nghiệp địa phương tham gia cung cấp thiết bị điện, hệ thống điều khiển và các dịch vụ kỹ thuật liên quan. Nghĩa là, câu chuyện tàu điện Việt Nam gắn chặt với phát triển công nghiệp hỗ trợ và nâng cấp năng lực sản xuất trong nước. Bà Đặng Thị Quế nhấn mạnh hợp tác không nên dừng ở việc đưa công nghệ Đan Mạch vào Việt Nam; doanh nghiệp Việt có thể tham gia từ đóng tàu, cung cấp thiết bị đến dịch vụ kỹ thuật và vận hành. Đây là cơ hội hiếm để Việt Nam bước vào chuỗi giá trị đóng tàu xanh toàn cầu, thay vì chỉ nhận phần việc gia công thấp.
Hợp tác kỹ thuật, chuyển giao công nghệ và đào tạo nhân lực hàng hải xanh
Điểm khác biệt của hợp tác Đan Mạch lần này là chiều sâu kỹ thuật. Svitzer có thói quen cử chuyên gia sang giám sát sản xuất và hỗ trợ đối tác đáp ứng yêu cầu kỹ thuật tại các nhà máy đóng tàu ở nhiều quốc gia. Với Việt Nam, điều đó đồng nghĩa với một quá trình chuyển giao công nghệ thực tế, ngay trên dây chuyền đóng tugboat điện. Bà Đặng Thị Quế cho rằng khi một giải pháp xanh chứng minh được hiệu quả thương mại, kinh nghiệm và năng lực triển khai cũng trở thành giá trị xuất khẩu của doanh nghiệp Đan Mạch. Nếu Việt Nam chủ động tham gia, chúng ta không chỉ tiếp nhận công nghệ hàng hải sạch mà còn xây dựng đội ngũ nhân lực hàng hải xanh – từ kỹ thuật, vận hành đến kinh doanh và tài chính – thông qua các dự án cụ thể, thay vì các chương trình đào tạo lý thuyết rời rạc.
Từ cảng biển đến chiến lược quốc gia về tàu điện Việt Nam
Thách thức lớn nhất của tugboat điện không nằm ở con tàu, mà ở hệ sinh thái xung quanh. Việc chuyển đổi sang tàu lai dắt điện đòi hỏi hạ tầng sạc, nguồn điện ổn định, chính sách hỗ trợ, sự phối hợp với cảng và khách hàng sẵn sàng chi trả cho dịch vụ xanh. Nếu Việt Nam chỉ tập trung vào hợp đồng đóng tàu mà bỏ qua bài toán hạ tầng cảng, tàu điện sẽ khó phát huy hết giá trị. Ngược lại, nếu coi đây là bước khởi đầu cho chiến lược quốc gia về đóng tàu xanh – từ điện khí hóa cảng biển, chuẩn bị hạ tầng cho nhiên liệu thay thế đến phát triển chuỗi cung ứng thiết bị – Việt Nam có thể biến hợp tác Đan Mạch thành bàn đạp để nâng cấp toàn bộ ngành hàng hải. Kết luận rõ ràng: hoặc chúng ta chủ động thiết kế cuộc chơi tàu điện Việt Nam, hoặc sẽ bị giới hạn trong vai trò nhà thầu phụ.
