Từ hai điểm nghẽn cố hữu đến tầm nhìn hành lang tốc độ nhanh
Quốc lộ 1 nâng cấp và Quốc lộ 13 mở rộng là hai dự án giao thông chiến lược tại TP.HCM, cùng được khởi công ngày 29-8 với mục tiêu biến các cửa ngõ thường xuyên ùn tắc thành hành lang tốc độ nhanh đô thị, kết nối thông suốt từ trung tâm thành phố tới các tuyến vành đai, cao tốc và vùng kinh tế lân cận, đồng thời giải phóng những điểm nghẽn cơ chế, vốn và quy hoạch tồn tại suốt nhiều thập kỷ. Điểm quan trọng của đợt khởi công này là sự thay đổi tư duy: thành phố không còn xử lý tắc nghẽn theo kiểu vá víu từng nút nhỏ, mà chủ động đầu tư theo trục, theo hành lang kết nối. Hai cửa ngõ quốc lộ 1 ở phía Tây và quốc lộ 13 ở phía Bắc từng là những điểm đen ùn tắc, nay được nhìn nhận như xương sống của mạng lưới hạ tầng giao thông TP.HCM mới, hỗ trợ kết nối vành đai, cao tốc liên vùng và các đô thị vệ tinh. Đây không chỉ là các dự án đường sá, mà là bước ngoặt trong cách thành phố định nghĩa và tổ chức không gian di chuyển.
Hành trình tháo gỡ cơ chế, thoát khỏi vòng luẩn quẩn thiếu vốn
Nếu chỉ nhìn lễ khởi công, dễ quên rằng Quốc lộ 13 mở rộng là câu chuyện bị treo suốt 24 năm, từ khi thành phố có chủ trương nâng cấp mặt cắt từ khoảng 32 m lên 53 m vào đầu năm 2002 nhưng dự án liên tục bế tắc vì bài toán vốn và giải phóng mặt bằng. Không riêng tuyến này, hơn một trăm tuyến đường cấp bách như Quốc lộ 1 và Quốc lộ 22 cũng mắc kẹt trong vòng luẩn quẩn thiếu vốn và thiếu cơ chế huy động nguồn lực. "Sau khi Nghị quyết 98 được Quốc hội thông qua vào tháng 6-2023, sự quan tâm của các nhà đầu tư đối với các dự án PPP tại TP.HCM tăng lên, mở ra một giai đoạn phát triển mới sau nhiều năm trầm lắng". Việc cho phép ngân sách thành phố tham gia đến 70% tổng mức đầu tư các dự án BOT trên trục đường chính hiện hữu, tách giải phóng mặt bằng thành dự án độc lập là bước đi mang tính phá nút thắt. TP.HCM rõ ràng đã chọn cách đối diện trực diện với khó khăn thay vì chờ cơ chế chung tự điều chỉnh.
Quốc lộ 13 mở rộng: Cửa ngõ phía Bắc chuyển mình, kết nối liền mạch
Ngày 29-8, TP.HCM chính thức khởi công dự án nâng cấp, mở rộng Quốc lộ 13 đoạn từ cầu Bình Triệu đến ranh tỉnh Bình Dương cũ, đánh dấu giai đoạn mới cho tuyến cửa ngõ phía Bắc. Từ một tuyến đường huyết mạch nối quận Bình Thạnh cũ với khu vực Đông Bắc Bình Dương luôn quá tải, xuống cấp và đầy nút thắt cổ chai, Quốc lộ 13 đang đứng trước bước chuyển lớn khi được mở rộng lên 10–14 làn, mặt cắt 60 m cùng tuyến đường trên cao dài khoảng 3,75 km. Theo quy hoạch, đoạn 5,9 km từ cầu Bình Triệu đến ranh Bình Dương cũ sẽ được đầu tư đồng bộ, tăng năng lực kết nối và là phần quan trọng trong trục kết nối liền mạch từ Hàng Xanh đến Vành đai 3 TP.HCM. Dự kiến dự án hoàn thành, đưa vào khai thác cuối năm 2028. Khi đó, cửa ngõ phía Bắc không chỉ hết cảnh kẹt cứng giờ cao điểm mà còn trở thành hành lang tốc độ nhanh đô thị, trực tiếp chia sẻ áp lực với cao tốc và các tuyến vành đai.
Quốc lộ 1 nâng cấp và mạng lưới kết nối vành đai, cao tốc
Song hành với Quốc lộ 13 mở rộng, Quốc lộ 1 nâng cấp – đặc biệt đoạn qua huyện Bình Chánh cũ, điểm nghẽn nhiều năm ở cửa ngõ phía Tây TP.HCM – là mảnh ghép bắt buộc nếu thành phố muốn hình thành mạng lưới đường tốc độ nhanh xuyên tâm. Hai tuyến này cùng nằm trong định hướng phát triển 10 trục đường tốc độ nhanh của TP.HCM, nơi dòng xe được tổ chức đi liền mạch, ít giao cắt, ít dừng đèn đỏ, có thể kết hợp đường trên cao, khác mức, đi ngầm tùy điều kiện từng khu vực. Vào ngày 29-8, thành phố không chỉ khởi công Quốc lộ 1 và Quốc lộ 13 mà còn hai dự án thành phần Vành đai 4. Đó là cách làm hạ tầng theo mạng lưới: ưu tiên các trục chính rồi nối với vành đai, cao tốc, các đầu mối giao thông liên vùng. Khi các tuyến này đồng bộ, thời gian đi lại giữa trung tâm và các đô thị vệ tinh, vùng kinh tế sẽ được rút ngắn, người dân có thêm lựa chọn về nơi sống và làm việc, thêm thời gian cho gia đình, nghỉ ngơi, giải trí và sáng tạo.
Năm bản lề hạ tầng và những kỳ vọng cho đời sống đô thị
Việc đồng loạt khởi công Quốc lộ 1 nâng cấp, Quốc lộ 13 mở rộng cùng các dự án vành đai cho thấy TP.HCM coi hạ tầng giao thông là nền tảng cạnh tranh, không phải phần việc phụ. Năm 2026 được xác định là năm bản lề trong triển khai Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng bộ TP.HCM nhiệm kỳ 2025–2030, với 14 công trình đã khởi công trong 8 tháng đầu năm và dự kiến thêm 9 công trình lớn trong quý 3, quý 4. Mạng lưới đường tốc độ nhanh đô thị, khi hoàn thiện cùng các tuyến vành đai và cao tốc liên vùng, sẽ giúp hệ thống giao thông đường bộ của TP.HCM hiện đại, thông suốt hơn. Điều đáng nói là tác động lên đời sống thường ngày: hành trình từ các khu vực ngoại thành, tỉnh lân cận vào trung tâm sẽ ngắn lại, cơ hội dịch chuyển nơi ở – nơi làm việc tăng lên, tạo một đô thị linh hoạt hơn cho người dân, thay vì buộc họ phải đánh đổi thời gian gia đình và sáng tạo lấy những giờ kẹt xe kéo dài.
