Drone xâm phạm sân bay: Từ sự cố cục bộ đến cảnh báo hệ thống
Sự cố drone xâm phạm sân bay là tình huống thiết bị bay không người lái hoặc vật thể bay khác xuất hiện trong không phận hạn chế quanh cảng hàng không, buộc kiểm soát không lưu phải thay đổi phương thức khai thác, làm gián đoạn chuyến bay, tăng nguy cơ mất an toàn và đặt áp lực lên toàn bộ hệ thống quản lý hoạt động bay dân dụng. Trong hai ngày 6–7/6, tại khu vực sân bay quốc tế Nội Bài và Cát Bi đã phát hiện 3 vật thể bay nghi là thiết bị bay không người lái, phương tiện bay khác, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động khai thác bay. Con số gần 40 chuyến bay bị tác động cho thấy chỉ vài UAV hay diều xuất hiện sai chỗ, sai thời điểm cũng đủ làm chao đảo một trong những hạ tầng quan trọng nhất của giao thông hiện đại.
Gần 40 chuyến bay bị ảnh hưởng: Cái giá của vài phút chủ quan
Theo báo cáo, tại sân bay Nội Bài, chỉ riêng ngày 6/6, hoạt động của drone đã khiến 28 chuyến bay bị ảnh hưởng: 8 chuyến chuẩn bị khởi hành phải dừng chờ tại điểm dừng chờ đường cất hạ cánh, và 20 chuyến bay đến phải bay vòng trên trời. Ngày 7/6, không phải UAV mà là diều xuất hiện trong khu vực cất cánh khiến thêm 7 chuyến bay chuẩn bị khởi hành bị dừng chờ. Cát Bi ghi nhận 3 chuyến bay bị tác động, trong đó 1 chuyến khởi hành bị trì hoãn và 2 chuyến đến phải chuyển hướng đi sân bay dự bị. Những con số này là minh chứng rõ ràng: "Chỉ 3 vật thể bay lạ đã kéo theo gần 40 chuyến bay bị gián đoạn tại hai sân bay lớn". Người dân có thể nghĩ thả diều là trò chơi vô hại, nhưng với ngành hàng không, đó là rủi ro an toàn bay ở cấp độ nghiêm trọng.
Không phận hạn chế dưới áp lực: Từ drone đến lỗi kiểm soát không lưu
Những sự cố vừa qua không chỉ đến từ drone xâm phạm sân bay, mà còn cho thấy khi kiểm soát không lưu gặp trục trặc, hệ thống hàng không lập tức bị kéo theo. Mới đây, chuyến bay VN51 từ TP.HCM đi London ngày 8/9 đã phải chuyển hướng và hạ cánh tại sân bay Frankfurt, Đức do sự cố hệ thống kiểm soát không lưu tại Anh. Hoạt động kiểm soát không lưu tại Anh sau đó bắt đầu khôi phục, nhưng sân bay Heathrow vẫn hạn chế tiếp nhận chuyến bay đến vì cần thời gian xử lý lượng lớn chuyến bị ảnh hưởng. Từ diều bay vào khu vực cấm đến lỗi kỹ thuật trong kiểm soát không lưu, điểm chung là: chỉ một mắt xích bị phá vỡ, toàn bộ chuỗi vận hành – từ lịch trình, nhiên liệu đến trải nghiệm hành khách – đều phải trả giá bằng chậm trễ, chuyển hướng, và chi phí vô hình.
Phản ứng khẩn cấp và lỗ hổng quản lý UAV quanh hạ tầng trọng yếu
Trước nguy cơ các hoạt động UAV và thả diều có thể lặp lại, đặc biệt cao trong dịp nghỉ hè khi học sinh gia tăng thả diều và các vật thể bay khác, cơ quan quản lý đã buộc phải siết lại không phận hạn chế quanh sân bay. Cục Hàng không đề nghị Bộ Xây dựng gửi công điện tới UBND các tỉnh, thành có sân bay và các bộ, ngành liên quan để tăng cường tuyên truyền cho người dân về Luật Phòng không nhân dân và Nghị định 288/2025/NĐ-CP về quản lý tàu bay không người lái và vật thể bay khác. Đồng thời, Bộ Công an và Bộ Quốc phòng được yêu cầu chỉ đạo các đơn vị địa phương xác định rõ đầu mối tiếp nhận, xử lý thông tin khi phát hiện thiết bị bay không người lái, phương tiện bay khác và vật thể bay hoạt động trái phép tại khu vực sân bay và lân cận, nhằm bảo đảm xử lý nhanh chóng, kịp thời, hiệu quả.
Chế tài đã có, ý thức và năng lực phối hợp mới là khâu quyết định
Về mặt pháp lý, Việt Nam không thiếu chế tài: Điều 7 Nghị định 144/2021/NĐ-CP quy định hành vi thả diều, bóng bay, đồ chơi bay ở khu vực cấm, khu vực mục tiêu được bảo vệ sẽ bị xử phạt tiền từ 1–2 triệu đồng đối với cá nhân, kèm tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm; tổ chức vi phạm bị phạt gấp đôi. Nghị định 162/2018/NĐ-CP tiếp tục đặt mức phạt cao với hành vi lắp đặt, sử dụng đèn, nguồn sáng hoặc đèn laser ảnh hưởng đến tầm nhìn và chuyển động của tàu bay tại sân bay và khu vực lân cận. Bộ Tài chính và Bộ Công Thương được yêu cầu rà soát cơ chế quản lý việc nhập khẩu, kinh doanh, vận chuyển, mang theo và sử dụng thiết bị bay không người lái để hạn chế sử dụng trái phép, nhất là quanh sân bay. Tuy nhiên, nếu người dân vẫn xem nhẹ không phận hạn chế, và nếu các đầu mối phối hợp địa phương không hoạt động hiệu quả, mọi chế tài chỉ đứng trên giấy. Sự cố VN51 cho thấy ít nhất ở phía hãng bay, việc hỗ trợ hành khách – từ phục vụ đồ ăn, nước uống tại khu vực quá cảnh đến thông tin rõ ràng về giờ khởi hành mới – vẫn được coi trọng; phần còn lại thuộc về quản lý nhà nước và ý thức cộng đồng.
