Chiến dịch bắt rùa tai đỏ Hồ Hoàn Kiếm là gì và vì sao đáng chú ý?
Chiến dịch bắt rùa tai đỏ Hồ Hoàn Kiếm là hoạt động đặt bẫy dưới nước và bắt thủ công trên cạn quanh khu vực đền Ngọc Sơn, nhằm thu giữ các cá thể rùa tai đỏ và những loài ngoại lai xâm lấn khác đang gây hại cho hệ sinh thái hồ, trên cơ sở phân loại kỹ lưỡng để bảo vệ đa dạng sinh học, cảnh quan và những loài bản địa cần được ưu tiên bảo tồn. Điểm đáng nói ở đây không phải là việc "bắt rùa Hà Nội" có vẻ bất thường, mà là việc chính quyền phường Hoàn Kiếm phản ứng tương đối nhanh trước phản ánh của người dân về rùa tai đỏ xuất hiện tại mặt hồ. Trong bối cảnh Hồ Hoàn Kiếm vừa là biểu tượng văn hóa, vừa là một hệ sinh thái đặc biệt nhạy cảm, mỗi quyết định xử lý loài ngoại lai xâm lấn đều gửi đi thông điệp: thành phố chấp nhận chi phí quản lý để bảo vệ hệ sinh thái, thay vì coi hồ chỉ như một không gian cảnh quan. Đây là bước đi đúng hướng, nhưng sẽ chỉ thực sự có ý nghĩa nếu tiếp nối bằng quản lý lâu dài và thay đổi nhận thức cộng đồng về việc phóng sinh vô tội vạ.
Cách tiếp cận: 20 bẫy quanh đền Ngọc Sơn và chiến lược "lọc" loài ngoại lai
Sau khi nhận phản ánh của người dân, UBND phường Hoàn Kiếm đã mời các cơ quan chuyên môn và Chương trình bảo tồn Rùa châu Á cùng đánh giá hiện trạng, rồi thống nhất phương án đặt bẫy thủy sinh dưới nước, kết hợp bắt thủ công khi rùa lên cạn. Từ ngày 12–13/8, tổ công tác đặt 20 bẫy xung quanh đền Ngọc Sơn, kiểm tra định kỳ mỗi ngày một lần, trục vớt và phân loại rùa trước khi xử lý. Cách tiếp cận này thể hiện một quan điểm đáng khen: ưu tiên bảo vệ hệ sinh thái và đa dạng sinh học tại Hồ Hoàn Kiếm, đồng thời hạn chế tối đa tác động đến cảnh quan, mỹ quan và hoạt động bình thường quanh hồ. Thay vì "quét sạch" bằng biện pháp thô bạo, lực lượng chức năng phân biệt rõ giữa loài ngoại lai xâm lấn và loài bản địa, những cá thể rùa quý hiếm hoặc cần bảo tồn được bàn giao cho cơ quan chuyên môn hoặc tái thả lại hồ sau khi thu thập dữ liệu. Đây là điểm then chốt: quản lý loài ngoại lai không đồng nghĩa với chống lại toàn bộ rùa, mà là lọc bỏ những yếu tố phá vỡ cân bằng.
Kết quả bước đầu: 50–60 rùa tai đỏ trong một ngày nói gì về mức độ xâm lấn?
Ngay trong ngày đầu trục vớt bẫy, tổ công tác thu được 60 cá thể rùa các loại, trong đó khoảng 50 cá thể là rùa tai đỏ – loài ngoại lai xâm hại theo Thông tư 69. Chỉ với 20 bẫy quanh đền Ngọc Sơn, con số 50–60 rùa tai đỏ bị bắt trong một ngày cho thấy mật độ loài ngoại lai này tại Hồ Hoàn Kiếm không thể coi là nhỏ. Theo chia sẻ tại hiện trường, từ 12/8 đến sáng 14/8, lực lượng chức năng đã bắt được hơn 100 cá thể rùa các loại, trong đó rất nhiều cá thể rùa tai đỏ gây hại. Một câu nói có thể trích dẫn là: "Khoảng 50 con rùa tai đỏ đã được tổ công tác thu giữ chỉ sau một ngày đặt 20 bẫy quanh Đền Ngọc Sơn nhằm bảo vệ hệ sinh thái Hồ Hoàn Kiếm". Con số này không chỉ là thống kê, mà là lời cảnh báo: nếu không kiểm soát, rùa tai đỏ với khả năng sinh sản mạnh, cạnh tranh thức ăn, nơi sống và có thể lai tạp với rùa bản địa sẽ nhanh chóng chiếm lĩnh mặt hồ, đe dọa trực tiếp sự tồn tại của những loài rùa bản địa, đặc biệt là các nhóm ba ba mềm đang hiện diện.
Tác động đến hệ sinh thái và đời sống người dân: chiến dịch bắt rùa có làm xáo trộn?
Rùa tai đỏ được xếp vào danh mục loài ngoại lai xâm hại vì khả năng cạnh tranh thức ăn, chiếm nơi sống của sinh vật bản địa, từ đó tác động tiêu cực đến đa dạng sinh học và môi trường sinh thái. Trong một hệ thống khép kín như Hồ Hoàn Kiếm – nơi vẫn còn nhiều loài cá, thực vật nổi, động vật phù du và chim hoang dã sinh sống – sự xuất hiện và gia tăng nhanh của một loài ngoại lai có thể kéo theo hiệu ứng dây chuyền khó lường. Dù vậy, người dân không bị "làm phiền" bởi chiến dịch bắt rùa Hà Nội. Toàn bộ quá trình đặt bẫy, phân loại và xử lý rùa tai đỏ được khẳng định là thực hiện thận trọng, không ảnh hưởng đến hoạt động bình thường tại khu vực hồ, không làm xấu đi cảnh quan, môi trường xung quanh. Đây là điểm cộng quan trọng: bảo vệ hệ sinh thái không nên đối lập với trải nghiệm của người dân và du khách. Ngược lại, việc công khai thông tin về loài ngoại lai xâm lấn và lý do phải loại bỏ chúng có thể trở thành cơ hội để giáo dục cộng đồng về trách nhiệm khi nuôi nhốt, buôn bán và phóng sinh động vật, đặc biệt là các loài như rùa tai đỏ.
Từ chiến dịch bắt rùa đến chiến lược dài hạn bảo vệ đa dạng sinh học Hồ Hoàn Kiếm
Chiến dịch bắt rùa tai đỏ Hồ Hoàn Kiếm là một động thái cần thiết để giảm ngay áp lực từ loài ngoại lai xâm lấn lên hệ sinh thái hồ, nhưng không thể là giải pháp duy nhất. Việc liên tục phát hiện rùa tai đỏ, rùa cổ sọc Trung Quốc, rùa tai vàng cùng các loài ngoại lai khác quanh đền Ngọc Sơn cho thấy nguồn phát tán – từ buôn bán thủy sinh cảnh đến thói quen phóng sinh thiếu hiểu biết – vẫn chưa được chặn từ gốc. Trong thời gian tới, tổ công tác sẽ tiếp tục quy trình bẫy và xử lý rùa tai đỏ, đồng thời theo dõi sát sao, điều chỉnh phương án tùy kết quả. Đây là cơ hội để Hà Nội xây dựng một mô hình quản lý loài ngoại lai gắn với truyền thông cộng đồng: hướng dẫn người dân chỉ phóng sinh loài bản địa, kiểm soát chặt việc kinh doanh rùa tai đỏ, gắn câu chuyện rùa Hoàn Kiếm huyền thoại với thông điệp bảo vệ đa dạng sinh học hiện nay. Nếu không, mỗi mùa lễ, mỗi đợt phóng sinh tự phát lại có thể biến Hồ Hoàn Kiếm thành "điểm đến" mới của các loài ngoại lai, khiến những nỗ lực bẫy và bắt rùa hôm nay trở thành vòng lặp không hồi kết.
