Quảng Ngãi trung tâm tăng trưởng: mục tiêu tham vọng nhưng có cơ sở
“Quang Ngai trung tâm tăng trưởng miền Trung” là định vị phát triển đặt Khu kinh tế Dung Quất, hệ thống cảng biển, năng lượng và không gian phát triển đa dạng làm trục chính, nhằm biến Quảng Ngãi từ một tỉnh công nghiệp nặng thành cực tăng trưởng dẫn dắt các hành lang kinh tế ven biển và Tây Nguyên, với tốc độ tăng GRDP dự kiến thuộc nhóm cao trong vùng, đi cùng yêu cầu cải thiện mạnh mẽ hạ tầng, thể chế và chất lượng nguồn nhân lực.
Ngày 24/9, hội thảo “Quảng Ngãi hiện thực hóa mục tiêu trở thành cực tăng trưởng miền Trung” được tổ chức với khoảng 200 đại biểu tham dự. Sự kiện diễn ra trong bối cảnh tỉnh bước vào giai đoạn phát triển mới với phạm vi rộng hơn, yêu cầu cao hơn về năng lực quản trị, huy động nguồn lực và tổ chức thực hiện. Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh nhiệm kỳ 2025–2030 đặt mục tiêu đến năm 2030, Quảng Ngãi trở thành tỉnh phát triển khá, cực tăng trưởng quan trọng của khu vực Trung Bộ và Tây Nguyên, phấn đấu tăng trưởng GRDP bình quân giai đoạn 2026–2030 từ 10% trở lên mỗi năm.
Mục tiêu này không chỉ là tham vọng chính trị; nó là tuyên bố “thoát khỏi vai phụ” trong bản đồ kinh tế miền Trung. Câu hỏi không phải Quảng Ngãi có đủ tiềm năng hay không, mà là tỉnh có dám tổ chức lại không gian phát triển, chấp nhận cạnh tranh và thay đổi cách làm để biến lợi thế thành năng lực sản xuất thực sự hay không.
Khu kinh tế Dung Quất: nền móng công nghiệp và cửa ngõ cảng biển
Nếu phải chọn một trục xoay cho chiến lược “Quang Ngai trung tâm tăng trưởng”, đó phải là Khu kinh tế Dung Quất. Khu vực này không chỉ là một cụm dự án lớn, mà là hạt nhân định hình lại chuỗi giá trị công nghiệp miền Trung trong nhiều thập kỷ tới.
Khu kinh tế Dung Quất đang giữ vị trí đặc biệt với lợi thế cảng nước sâu và nền tảng cho các ngành lọc – hóa dầu, luyện kim, cơ khí, năng lượng. Tỉnh định hướng phát triển trung tâm lọc – hóa dầu và năng lượng cấp quốc gia, gắn với cảng biển, logistics và chuỗi cung ứng, đồng thời mở rộng sang điện tử, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, công nghệ sinh học, năng lượng mới và các ngành xanh. Dung Quất tiếp tục đóng vai trò then chốt trong cơ cấu kinh tế tỉnh, gắn với các ngành công nghiệp nền tảng và định hướng hình thành trung tâm hóa dầu – năng lượng quốc gia.
Chọn Dung Quất làm “điểm tựa” là hợp lý: hiếm địa phương miền Trung nào vừa có công nghiệp nặng, vừa có cảng nước sâu và không gian đất công nghiệp liền khối. Nhưng lợi thế sẽ bị bào mòn nếu Quảng Ngãi dừng lại ở vai trò “bến đỗ nguyên liệu”. Tỉnh phải buộc công nghiệp Dung Quất đi kèm công nghệ cao, tỷ lệ nội địa hóa và dịch vụ logistics sâu, nếu muốn thật sự dẫn dắt vùng chứ không chỉ làm một khu công nghiệp lớn.
Mở rộng không gian phát triển: cơ hội chỉ có ý nghĩa khi thành năng lực sản xuất
Không gian phát triển của Quảng Ngãi đang mở rộng theo chiều ngang lẫn chiều sâu, nhưng chỉ diện tích rộng hơn không đồng nghĩa với sức bật kinh tế mạnh hơn. Bài toán là chuyển hóa “địa lý đa dạng” thành “kinh tế đa trụ cột”.
Cùng với Dung Quất, không gian phát triển của tỉnh đã mở rộng từ miền núi, cao nguyên, đồng bằng đến ven biển và hải đảo, tạo điều kiện tăng cường liên kết vùng, tận dụng lợi thế bổ trợ và tạo động lực phát triển mới. Sự mở rộng địa lý này đi kèm tổng hợp nguồn lực, các cực phát triển, hành lang kinh tế và cơ hội liên kết vùng. Nhưng như lãnh đạo tỉnh nhấn mạnh, “có tiềm năng và lợi thế không đồng nghĩa tự động trở thành cực tăng trưởng”; điều cốt lõi là chuyển hiệu quả tiềm năng thành năng lực sản xuất, giá trị gia tăng và kết quả phát triển cụ thể, đồng thời nâng chất hạ tầng, nhân lực, quản trị và kết nối.
Câu nói “không gian lớn hơn không tự tạo ra nền kinh tế mạnh hơn” của các đại biểu là lời nhắc thẳng thắn. Từ miền núi đến biển đảo, nếu quy hoạch vẫn manh mún, dự án thiếu liên kết chuỗi, thì Quảng Ngãi sẽ chỉ có thêm bản kế hoạch dày hơn, chứ không có thêm sức sản xuất. Mở rộng không gian chỉ có ý nghĩa khi đi kèm chọn lọc ngành mũi nhọn từng vùng, gắn kết bằng hạ tầng giao thông và logistics hiệu quả.
Hạ tầng, cảng biển và năng lượng: sáu nút thắt phải gỡ
Muốn “phát triển cảng Quang Ngai” và cơ sở hạ tầng miền Trung thành lợi thế cạnh tranh, Quảng Ngãi không thể né bài toán kỹ thuật: kết nối, năng lượng và chất lượng thể chế.
Tỉnh được đánh giá có nền tảng trong công nghiệp, kinh tế biển, cảng biển, logistics, du lịch và không gian phát triển đa dạng. Cùng với định hướng hạ tầng giao thông, cảng biển và logistics, các khu du lịch Lý Sơn – Măng Đen – Sa Huỳnh sẽ tăng liên kết Quảng Ngãi với Tây Nguyên và Trung Bộ. Tuy vậy, các chuyên gia đề xuất sáu nhóm giải pháp: đồng bộ quy hoạch và danh mục dự án; xử lý chuỗi khí – điện Dung Quất gắn với nguồn khí Cá Voi Xanh; phát triển lưới điện đồng bộ nguồn – tải; phát triển năng lượng tái tạo gắn với truyền tải, lưu trữ; kết nối phát triển năng lượng với ngành xanh, ngành tiêu thụ tải lớn; đồng thời cải thiện môi trường đầu tư, công nghệ, nguồn nhân lực.
Đối với phát triển cảng Quang Ngai, ưu tiên phải là kết nối vượt ra ngoài cảng Dung Quất, phát triển vận tải đa phương thức, xử lý “điểm mù” kết nối giữa cảng với đường bộ, đường sắt và các khu công nghiệp, đồng thời hình thành hệ sinh thái logistics với kho bãi, phân phối, kiểm định, hải quan và dịch vụ logistics dự án. Nếu những nút thắt này không được gỡ, khẩu hiệu “cơ sở hạ tầng miền Trung” của Quảng Ngãi sẽ yếu thế trong cuộc đua thu hút đầu tư.
Thể chế, nguồn nhân lực và bước đi tiếp theo
Điểm quyết định không nằm ở số lượng dự án, mà ở chất lượng điều hành và cách Quảng Ngãi đối thoại với doanh nghiệp, nhà đầu tư.
Lãnh đạo tỉnh thẳng thắn nhìn nhận: phải nâng mạnh chất lượng quản trị và môi trường đầu tư – kinh doanh, coi đây là điều kiện quan trọng để khai thông nguồn lực, củng cố niềm tin và tạo động lực cho cộng đồng doanh nghiệp. Tỉnh chủ trương chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy phát triển, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ, đồng hành cùng doanh nghiệp và nâng hiệu quả tổ chức thực hiện. Tỉnh cũng cam kết nghiêm túc nghiên cứu, tiếp thu ý kiến tại hội thảo, xem đây là nguồn tham khảo quan trọng trong chỉ đạo, điều hành, xây dựng chính sách và tổ chức thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế – xã hội.
Trong giai đoạn 2026–2030, tỉnh có thể chọn một số chuỗi cung ứng tiêu biểu để thí điểm mô hình kinh tế tuần hoàn: lập bản đồ dòng vật chất, nước, năng lượng; xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung; hình thành đầu mối điều phối cộng sinh công nghiệp; phát triển logistics và dịch vụ nước công nghiệp theo chuẩn chất lượng. Nếu làm được, Quảng Ngãi không chỉ có Khu kinh tế Dung Quất, mà còn sở hữu mô hình phát triển mới để ganh đua sòng phẳng với các cực tăng trưởng khác miền Trung. Ngược lại, nếu chậm cải cách thể chế và đào tạo nhân lực, lợi thế cảng biển và năng lượng sẽ sớm bị chia sẻ bởi các địa phương đi nhanh hơn.
