Một chuyến thăm mang tính khẳng định vị thế, không chỉ là nghi thức
Chuyến công tác của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm thăm Mỹ, dự Tuần lễ cấp cao Đại hội đồng Liên hợp quốc tại New York, là hoạt động đối ngoại cấp cao thể hiện đồng thời tầm vóc mới của quan hệ Việt-Mỹ và vai trò ngày càng quan trọng của Việt Nam trong hệ thống đa phương toàn cầu. Đây không phải một chuyến đi mang tính nghi lễ, mà là bước đi ngoại giao chiến lược nhằm củng cố vị thế Việt Nam ở cả hai trục: song phương với Hoa Kỳ và đa phương tại Liên hợp quốc New York. Vào lúc 18 giờ 25 phút ngày 20/9 (giờ địa phương), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam đã đến New York, chính thức bắt đầu chuyến thăm, làm việc tại Hoa Kỳ và dự Tuần lễ cấp cao Đại hội đồng Liên hợp quốc khóa 81. Trong bối cảnh thế giới phân mảnh, cạnh tranh chiến lược gia tăng, việc lãnh đạo cao nhất của Việt Nam xuất hiện tại diễn đàn toàn cầu lớn nhất gửi đi thông điệp rõ ràng: Việt Nam muốn chủ động định hình luật chơi, không chỉ đi theo.
Bài phát biểu tại Liên hợp quốc: Từ trải nghiệm chiến tranh đến thông điệp trật tự công bằng
Trọng tâm ngoại giao đa phương của chuyến đi là bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Phiên thảo luận cấp cao Đại hội đồng Liên hợp quốc khóa 81, diễn ra ngày 22/9 tại trụ sở Liên hợp quốc New York. Thay vì chỉ nhắc lại các khẩu hiệu quen thuộc, bài phát biểu đặt thẳng vấn đề: trật tự quốc tế đang chuyển dịch với rủi ro xung đột, chạy đua vũ trang, phân mảnh kinh tế, biến đổi khí hậu và khủng hoảng lòng tin. Từ trải nghiệm chiến tranh và hòa giải của Việt Nam, ông nhấn mạnh: thay đổi là tất yếu, nhưng đối đầu không phải định mệnh; luật pháp quốc tế phải được tôn trọng nhất quán, không chọn lọc. Câu nói có thể trích dẫn là: “Việt Nam hiểu sâu sắc cái giá của chiến tranh, giá trị của độc lập và sức mạnh của hòa giải, hợp tác.” Đây là cách Việt Nam định vị mình như một nước tầm trung có trách nhiệm, ủng hộ một trật tự công bằng, dân chủ, bao trùm hơn, nơi mọi quốc gia đều có tiếng nói.
Gặp doanh nghiệp Mỹ: Kết nối ngoại giao chiến lược với lợi ích kinh tế số
Nếu Liên hợp quốc là sân khấu của ngoại giao đa phương, thì các cuộc tiếp lãnh đạo tập đoàn Mỹ ở New York là nơi ngoại giao chiến lược gắn trực tiếp với lợi ích phát triển. Chiều 21/9, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã tiếp lãnh đạo một số tập đoàn Hoa Kỳ, trong đó có Chủ tịch Tập đoàn Warburg Pincus Chip Kaye. Ông khẳng định Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới, cần dòng vốn dài hạn, chất lượng, đi kèm quản trị, công nghệ và mạng lưới quốc tế để hình thành doanh nghiệp có sức cạnh tranh khu vực – những yếu tố Warburg Pincus có thể đóng góp thực chất. Về phía mình, Warburg Pincus nêu rõ định hướng đầu tư vào các lĩnh vực dài hạn như AI, hạ tầng số, trung tâm dữ liệu, dịch vụ tài chính, y tế, logistics và tài sản hạ tầng. Đây là điểm giao nhau giữa ưu tiên chuyển đổi số của Việt Nam và lợi ích của nhà đầu tư Mỹ, cho thấy quan hệ Việt-Mỹ đang dịch chuyển mạnh sang trụ cột kinh tế – công nghệ, không chỉ thương mại hàng hóa.
Tiếp xúc song phương bên lề: Mở rộng mạng lưới bạn bè, củng cố thế đa phương
Bên cạnh trục Việt-Mỹ, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tận dụng tối đa không gian Liên hợp quốc New York để tăng cường ngoại giao đa phương và mở rộng mạng lưới đối tác. Chiều 22/9, ông đã gặp Tổng thống Ghana John Mahama, Thủ tướng Bhutan Tshering Tobgay, Thủ tướng Tòa thánh Vatican Pietro Parolin và Chủ tịch Đại hội đồng Liên hợp quốc khóa 81 Khalilur Rahman. Ghana coi Việt Nam là nguồn cảm hứng cho các quốc gia châu Phi và đề nghị hỗ trợ trong nông nghiệp, đặc biệt trồng lúa gạo; phía Việt Nam nhất trí và sẽ chỉ đạo triển khai hiệu quả. Với Bhutan, hai bên đánh giá cao những bước phát triển quan hệ hữu nghị, nhất là chuyến thăm cấp Nhà nước của Quốc vương và Hoàng hậu Bhutan, và bàn cách thiết lập cơ chế hợp tác song phương. Đáng chú ý, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã mời Chủ tịch Đại hội đồng Liên hợp quốc khóa 81 thăm Việt Nam trong thời gian tới – một động thái cho thấy Việt Nam muốn gắn kết chặt hơn với trung tâm của hệ thống đa phương.
Ý nghĩa chiến lược đối với quan hệ Việt-Mỹ và thế đứng của Việt Nam
Điểm đáng chú ý nhất của chuyến Tô Lâm thăm Mỹ là nó diễn ra trong bối cảnh quan hệ Việt-Mỹ đã được nâng lên Đối tác chiến lược toàn diện và đang bước vào giai đoạn “hậu nâng cấp”. Hơn 30 năm kể từ khi thiết lập quan hệ ngoại giao năm 1995, quan hệ song phương đã tiến những bước dài, thực chất, phù hợp lợi ích hai nước; Hoa Kỳ là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam, còn Việt Nam là đối tác thương mại lớn thứ 8 của Hoa Kỳ và lớn nhất ASEAN. Chuyến thăm và làm việc tại Hoa Kỳ của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm được đánh giá sẽ tạo thêm động lực và biện pháp cụ thể, đưa quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt-Mỹ phát triển thực chất, hiệu quả hơn. Đồng thời, việc Việt Nam chủ động tham gia, dẫn dắt sáng kiến toàn cầu, đóng góp vào gìn giữ hòa bình, quyền con người, cứu trợ nhân đạo, phát triển bền vững khẳng định uy tín ngoại giao đa phương ngày càng cao. Nói cách khác, chuyến đi này là lời tuyên bố: Việt Nam muốn và có khả năng chơi ở “bàn lớn”, nhưng trên nền tảng độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại.
