Phát biểu tại FPA: Một thông điệp chính sách có chủ ý gửi tới Washington
Phát biểu chính sách của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Hiệp hội Chính sách Đối ngoại Mỹ (FPA) ở New York ngày 22/9 là bài diễn văn đối ngoại nhằm trình bày góc nhìn của Việt Nam về trật tự thế giới đang thay đổi, diễn giải con đường đưa hai nước từ quá khứ xung đột đến Đối tác chiến lược toàn diện, đồng thời phát đi tín hiệu về quyết tâm đưa quan hệ Việt-Mỹ tiến xa hơn trên nền tảng trách nhiệm chung đối với hòa bình, ổn định và phát triển.
Điểm đáng chú ý là bối cảnh: chuyến công tác của lãnh đạo Việt Nam để tham dự Phiên thảo luận chung cấp cao Đại hội đồng Liên hợp quốc khóa 81 và thực hiện các hoạt động song phương tại Mỹ đã được dùng như một “sân khấu” để gửi thông điệp trực tiếp tới cộng đồng hoạch định chính sách và doanh nghiệp Mỹ. Việc lựa chọn FPA – một diễn đàn hơn một thế kỷ chuyên bàn về chính sách đối ngoại – cho thấy đây không phải là lời xã giao, mà là một bài định hướng chính sách đối ngoại Việt Nam trước giới tinh hoa của Mỹ.
Chính sách đối ngoại Việt Nam: Độc lập, tự chủ nhưng chủ động hội nhập
Trọng tâm lập luận của Tô Lâm là nhấn mạnh một đường lối đối ngoại Việt Nam nhất quán: độc lập, tự chủ, tự cường, đồng thời đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ. Nói cách khác, Hà Nội muốn làm rõ rằng việc tăng cường quan hệ với Mỹ diễn ra trong khuôn khổ một chiến lược mở với tất cả các đối tác, chứ không phải sự lựa chọn phe. Điều này được đặt trên nền một thế giới đang “đứt gãy” bởi cạnh tranh địa chiến lược, phân mảnh kinh tế và bất bình đẳng phát triển – những thách thức mà Việt Nam khẳng định mọi nước, dù lớn hay nhỏ, đều có trách nhiệm chung.
Việc nhấn mạnh cải cách các thiết chế quản trị toàn cầu để phản ánh đúng thực tiễn phát triển và tiếng nói của các quốc gia, cùng yêu cầu tuân thủ các nguyên tắc bình đẳng chủ quyền, không can thiệp vào công việc nội bộ, không đe dọa hoặc sử dụng vũ lực trái với Hiến chương Liên hợp quốc, cho thấy Việt Nam kiên trì đặt luật pháp quốc tế và vai trò trung tâm của Liên hợp quốc làm khung cho mọi quan hệ, kể cả với Mỹ. Đây là cách Hà Nội vừa khẳng định bản sắc đối ngoại, vừa thiết lập “lằn ranh” nguyên tắc trong hợp tác chiến lược.
Quan hệ Việt-Mỹ chiến lược: Từ quá khứ chiến tranh đến đối tác toàn diện
Trong bài phát biểu, Tô Lâm nhắc lại rằng để trở thành Đối tác chiến lược toàn diện như ngày hôm nay, Việt Nam và Mỹ đã phải vượt qua những mất mát, khác biệt và thiếu lòng tin. Cách diễn đạt này mang tính gợi nhớ lịch sử nhưng thiên về nhấn mạnh ý chí vượt qua quá khứ để cùng xây dựng tương lai. Thông điệp gửi tới giới chính sách Mỹ là: quan hệ đã ở mức cao nhất về khung pháp lý, song điều đó không tự thân bảo đảm chiều sâu – hai bên phải chủ động giữ đà và củng cố nền tảng chính trị ổn định, lâu dài, xứng tầm Đối tác chiến lược toàn diện.
Điều đáng lưu ý là Tô Lâm đặt quan hệ song phương trong bức tranh rộng hơn của hòa bình và ổn định khu vực, từ xung đột vũ trang đến các thách thức an ninh phi truyền thống như biến đổi khí hậu, an ninh nguồn nước, an ninh lương thực và tội phạm mạng. Khi cho rằng tất cả các nước đều phải góp phần vào giải quyết các vấn đề chung, Việt Nam đang nói với Mỹ rằng hợp tác song phương nên được nhìn như đóng góp cho trật tự khu vực, không chỉ là lợi ích riêng của hai bên. Đây là cách “định nghĩa” lại vai trò của Việt-Mỹ trong cấu trúc an ninh châu Á – Thái Bình Dương mà không dùng ngôn ngữ liên minh.
Cơ hội hợp tác kinh tế, công nghệ và an ninh: Thông điệp gửi doanh nghiệp và giới hoạch định chính sách
Một trục quan trọng của phát biểu là lời mời gọi làm sâu sắc hợp tác kinh tế – thương mại – đầu tư, tạo thêm giá trị mới cho hai nước. Tô Lâm nhấn mạnh rằng sự phát triển của Việt Nam mở ra không gian rộng lớn hơn để doanh nghiệp và nhà đầu tư Mỹ gắn bó lâu dài với Việt Nam, và từ Việt Nam mở rộng hợp tác với Đông Nam Á. Đây không chỉ là lời chào thân thiện với giới doanh nghiệp; nó là tín hiệu chính sách: Hà Nội muốn quan hệ kinh tế trở thành trụ cột dẫn dắt quan hệ chiến lược, giảm phụ thuộc vào những yếu tố dễ biến động như chính trị hoặc an ninh.
Đáng chú ý hơn cả là ưu tiên đưa khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo thành động lực mới của quan hệ, trong bối cảnh thế giới đang chứng kiến sự bùng nổ của các công nghệ đột phá như trí tuệ nhân tạo (AI). Khi khẳng định cần bảo đảm công nghệ phục vụ con người, con người kiểm soát công nghệ và các quốc gia đều có cơ hội tiếp cận, Việt Nam gửi tới Mỹ một thông điệp vừa hợp tác vừa cảnh báo: nếu quan hệ công nghệ chỉ tạo ra khoảng cách mới giữa các nước, nó sẽ phá hỏng nền tảng lòng tin chiến lược. Cùng lúc đó, việc nêu rõ hợp tác quốc phòng – an ninh phải phát triển phù hợp với nhu cầu, khả năng, chính sách và lợi ích mỗi bên, và đóng góp cho hòa bình, ổn định khu vực, cho thấy Hà Nội muốn hợp tác an ninh với Mỹ mang tính bổ trợ cho trật tự khu vực hơn là đối đầu.
Kết luận: Đối tác chiến lược toàn diện chỉ có ý nghĩa khi đi kèm trách nhiệm chung
Ở tầng sâu, bài phát biểu tại FPA là lời khẳng định rằng quan hệ Việt-Mỹ chiến lược chỉ bền vững nếu được đặt trên nền tảng trách nhiệm chung với thế giới đang biến động. Khi trích lời Chủ tịch Hồ Chí Minh về tinh thần trách nhiệm của mỗi con người và mở rộng sang trách nhiệm của mỗi quốc gia, Tô Lâm muốn nhắc cộng đồng chính sách Mỹ rằng cả hai nước phải đối diện với những thay đổi của thời đại không bằng tư duy quyền lực đơn thuần, mà bằng ý thức nghĩa vụ với hệ thống quốc tế.
Thông điệp cuối cùng là rõ ràng: Việt Nam theo đuổi chính sách đối ngoại độc lập, tự chủ, tự cường, nhưng coi quan hệ với Mỹ là một trong những trục quan trọng để cùng đóng góp cho hòa bình, ổn định và phát triển. Nếu Washington đọc đúng những tín hiệu này – từ ưu tiên hợp tác kinh tế, công nghệ và an ninh đến sự nhấn mạnh luật pháp quốc tế và Liên hợp quốc – thì Đối tác chiến lược toàn diện có thể vượt khỏi khuôn khổ danh xưng, trở thành một quan hệ thực chất, cân bằng và có trách nhiệm với khu vực.
