Thuế bổ sung Mỹ: cú hãm phanh cho đà tăng trưởng thủy sản
Thuế bổ sung Mỹ trong lĩnh vực xuất khẩu thủy sản là khoản thuế Section 301 mới áp lên hàng thủy sản Việt Nam vào cuối tháng 7, làm tăng đáng kể chi phí khi vào thị trường Hoa Kỳ, thu hẹp lợi thế so với các đối thủ đang được hưởng mức thuế thấp hơn và qua đó tạo sức ép buộc doanh nghiệp phải điều chỉnh chiến lược, cơ cấu sản phẩm và thị trường để duy trì tăng trưởng trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế leo thang. Từ đầu năm đến hết tháng 7, xuất khẩu thủy sản vẫn tăng so với cùng kỳ, nhưng tốc độ đã chững lại khi lợi nhuận bị bào mòn bởi thuế bổ sung Mỹ và chi phí tuân thủ các quy định kỹ thuật ngày càng khắt khe. Đà tăng không còn đủ mạnh để ngành yên tâm về mục tiêu cả năm, và tín hiệu từ chính sách thương mại cho thấy rủi ro sẽ bộc lộ rõ hơn từ nửa cuối năm.
Xuất khẩu thủy sản tăng nhưng biên lợi nhuận bị co hẹp
7 tháng đầu năm, xuất khẩu thủy sản duy trì đà tăng về kim ngạch, song đó là bức tranh tăng trưởng thiếu bền vững khi phần lớn thành quả dựa vào khối lượng và mở rộng thị trường thay vì giá trị gia tăng. Tôm vẫn là mặt hàng dẫn dắt, trong khi cá tra và cá ngừ bắt đầu chững lại do nhu cầu và thuế quan. Khi Mỹ áp thuế bổ sung Mỹ dưới dạng thuế Section 301 ở mức 12,5%, cao hơn mức 10% mà các đối thủ như Ecuador, Ấn Độ, Indonesia phải chịu, lợi thế giá của doanh nghiệp Việt bị bào mòn thấy rõ. Câu chuyện không còn là “tăng trưởng bao nhiêu phần trăm”, mà là “tăng trưởng với biên lợi nhuận nào”. Nếu chỉ chạy theo sản lượng, doanh nghiệp sẽ sớm va vào trần lợi nhuận, nhất là khi các chi phí tuân thủ tiêu chuẩn truy xuất nguồn gốc, chứng nhận bền vững và pháp lý tại Mỹ đều tăng lên.
Cạnh tranh quốc tế leo thang: Ecuador vừa là đối thủ vừa là chất xúc tác
Điểm đáng lo nhất là áp lực cạnh tranh không đến từ một hướng, mà từ nhiều chính sách thương mại chồng lên nhau. Ở mặt trận tôm, Ecuador mở rộng mạnh xuất khẩu cả tôm nguyên liệu lẫn sản phẩm chế biến, đẩy giá xuống và khiến doanh nghiệp Việt khó giữ biên lợi nhuận. Trên mặt trận cá ngừ Việt Nam tại Canada, bối cảnh cũng tương tự khi Canada vừa ký Hiệp định Thương mại tự do với Ecuador. Khi FTA này có hiệu lực, cá ngừ Ecuador sẽ hưởng ưu đãi thuế quan, gia tăng sức ép ở phân khúc chế biến và đóng hộp – đúng vào phân khúc đang là động lực tăng trưởng của Việt Nam tại thị trường này. Việc một đối thủ như Ecuador vừa cạnh tranh tại Mỹ, vừa được ưu đãi tại Canada cho thấy doanh nghiệp Việt không còn lựa chọn nào khác ngoài tái cấu trúc chiến lược: nâng cấp sản phẩm, dịch chuyển sang chế biến sâu, và chấp nhận cuộc chơi dựa trên chất lượng thay vì chỉ dựa vào chi phí lao động.
Cá ngừ Việt Nam tại Canada: điểm sáng mong manh giữa vòng xoáy FTA
Trong bức tranh xuất khẩu thủy sản đầy sức ép, thị trường Canada là một điểm sáng nhưng không còn là vùng an toàn tuyệt đối cho cá ngừ Việt Nam. Xu hướng tích cực nằm ở việc cơ cấu sản phẩm đã dịch chuyển sang nhóm cá ngừ chế biến và đóng hộp có giá trị gia tăng cao, phù hợp thị hiếu tiêu dùng và cho phép doanh nghiệp bù đắp phần lợi nhuận bị mất ở các thị trường khác. Tuy nhiên, việc Canada ký FTA với Ecuador đang rành rành là lời cảnh báo: lợi thế thuế quan của Việt Nam trong CPTPP sẽ không kéo dài nếu doanh nghiệp vẫn cạnh tranh chủ yếu bằng giá. Khi một nhà xuất khẩu cá ngừ hàng đầu thế giới như Ecuador được ưu đãi thuế vào Canada, cá ngừ Việt Nam buộc phải “nâng cấp” bằng truy xuất nguồn gốc minh bạch, chứng nhận bền vững và sản phẩm chế biến sâu để giữ được chỗ đứng.
Kịch bản nửa cuối năm: sống còn ở khả năng tái cấu trúc chiến lược
Tác động đầy đủ của thuế bổ sung Mỹ sẽ chỉ hiện rõ từ tháng 8 và quý IV do độ trễ của hợp đồng, nhưng doanh nghiệp không thể chờ đến khi số liệu xấu mới phản ứng. Mục tiêu kim ngạch cả năm tuy vẫn được kỳ vọng đạt trên 12 tỷ, song kịch bản thực tế nhiều khả năng nghiêng về ngưỡng thấp nếu chiến lược hiện tại không thay đổi. Doanh nghiệp thủy sản Việt cần chủ động phòng thủ biên lợi nhuận: đẩy mạnh chế biến sâu, chuyển dịch sang các dòng sản phẩm có giá trị gia tăng cao, đa dạng hóa thị trường ngoài Mỹ, đồng thời nâng năng lực đáp ứng tiêu chuẩn truy xuất nguồn gốc và chứng nhận bền vững. Nửa cuối năm sẽ là phép thử cho khả năng thích ứng với chính sách thương mại mới; và doanh nghiệp nào xem thuế bổ sung Mỹ chỉ là “thay đổi tạm thời” rất dễ rơi vào thế bị động, đánh mất thị phần vào tay những đối thủ đang tận dụng ưu đãi FTA một cách bài bản.
