Cuộc đua với mùa lũ: cao tốc Phú Thọ đứng trước bài kiểm tra khắc nghiệt
Cao tốc Phú Thọ với cầu Hòa Sơn – cầu dây văng Việt Nam có nhịp chính dài nhất – là ví dụ điển hình cho cách các dự án hạ tầng giao thông lớn phải chạy đua với thời gian, thời tiết và lũ lụt để kịp tiến độ xây dựng, đồng thời bảo đảm an toàn kỹ thuật và mục tiêu phát triển vùng. Cao tốc Hòa Bình - Mộc Châu dài khoảng 85km, tổng mức đầu tư gần 15.000 tỷ đồng, được xác định là trục chiến lược kết nối Tây Bắc với Hà Nội và đồng bằng Bắc Bộ. Nhưng thời điểm hiện tại, dự án không chỉ là câu chuyện giao thông, mà là phép thử cho năng lực tổ chức thi công trong điều kiện khí hậu ngày càng cực đoan. Thông báo 625/TB-UBND của tỉnh Phú Thọ yêu cầu Sở Xây dựng đôn đốc tiến độ, xử lý vướng mắc giải phóng mặt bằng, vật liệu, bãi đổ thải, cho thấy tuyến cao tốc đang bước vào giai đoạn “nước rút” đầy sức ép trước mùa nước lũ.
Cầu Hòa Sơn: biểu tượng tham vọng hay "nút thắt" tiến độ?
Trong toàn bộ cao tốc Hòa Bình - Mộc Châu, cầu Hòa Sơn vừa là biểu tượng kỹ thuật, vừa là nút thắt quyết định tiến độ toàn tuyến. Cây cầu vượt hồ Hòa Bình, dài khoảng 1,2km (gồm cầu và đường dẫn hơn 1km), với nhịp chính dây văng 550m – lớn nhất Việt Nam – và trụ tháp cao 187m, cũng cao nhất nước hiện nay. Đặt một công trình quy mô như vậy trên lòng hồ thủy điện đồng nghĩa với việc mọi chậm trễ đều có thể phải trả giá bằng nguy cơ bị nước lũ “bao vây”. Một mốc quan trọng của năm 2026 là phải hoàn thành nâng trụ cầu vượt mực nước lũ trước khi nhà máy thủy điện tích nước, buộc các nhà thầu duy trì thi công hai ca ngày đêm. Đây không chỉ là bài toán kỹ thuật, mà còn là câu hỏi về quản lý rủi ro: chúng ta có đang thiết kế những công trình "đẹp" hơn là "an toàn" trong bối cảnh biến đổi khí hậu?
Thiên tai, địa hình và bài học từ tuyến Bắc Kạn - Ba Bể - Na Hang
Để hiểu sức ép mà cao tốc Phú Thọ đang đối mặt, có thể soi chiếu nó với tuyến đường Bắc Kạn - Ba Bể - Na Hang, một dự án hạ tầng giao thông dài 76,5km, tổng mức đầu tư hơn 3.717 tỷ đồng, thực hiện giai đoạn 2020-2026. Đến hết tháng 8, giá trị khối lượng xây lắp toàn tuyến mới đạt khoảng 82% hợp đồng, dù thời gian về đích không còn nhiều. Tuyến đường đi qua địa hình phức tạp, nhiều vị trí có nguy cơ sạt lở khi mưa lớn; thời tiết diễn biến thất thường khiến một số khu vực phải điều chỉnh giải pháp thi công để bảo đảm an toàn công trình. Đó chính là thực tế mà cao tốc Hòa Bình - Mộc Châu, với ba hầm xuyên núi, sáu cầu có trụ cao trên 50m và hơn 5.558m cầu cạn, đang phải chấp nhận: mỗi trận mưa lớn đều có thể xóa đi cả tháng thi công, nếu khâu khảo sát địa chất và kịch bản ứng phó thiên tai không được tính đến ngay từ đầu.
Tiến độ xây dựng dưới sức ép: khi lệnh "đôn đốc" không còn đủ
Thông báo của lãnh đạo Phú Thọ cho thấy một nghịch lý quen thuộc: chỉ số sản xuất công nghiệp tăng 21,8%, tổng mức bán lẻ và doanh thu dịch vụ tăng 16,8%, kim ngạch xuất khẩu và thu ngân sách đều nằm trong nhóm dẫn đầu cả nước; nhưng chính các động lực tăng trưởng này lại phụ thuộc vào những dự án hạ tầng giao thông đang chịu áp lực chậm tiến độ. Theo Ban quản lý tuyến Bắc Kạn - Ba Bể - Na Hang, hai quý đầu năm nguồn cung vật liệu hạn chế, biến động giá xăng dầu khiến nhiều đoạn đã làm xong nền, móng nhưng không thể triển khai các hạng mục tiếp theo. Với cao tốc Phú Thọ, việc chỉ đạo “tập trung đôn đốc tiến độ” là cần thiết nhưng chưa đủ; nếu khung pháp lý và cơ chế phối hợp giữa các bên vẫn để nhà thầu tự xoay xở trong bài toán vật liệu, bãi đổ thải, địa hình hiểm trở, thì lệnh hành chính sẽ khó chuyển hóa thành mét đường hoàn thành.
Từ cầu dây văng lớn nhất nước đến chiến lược chống lũ dài hạn
Khi hoàn thành, cao tốc Hòa Bình - Mộc Châu được kỳ vọng rút ngắn thời gian đi từ Hà Nội lên Mộc Châu từ hơn 4 tiếng xuống khoảng 2 tiếng, giảm tải cho Quốc lộ 6 và mở một hành lang giao thương mới từ Tây Bắc ra cảng Lạch Huyện. Tuyến Bắc Kạn - Ba Bể - Na Hang sẽ tăng cường kết nối khu vực phía Bắc Thái Nguyên với hồ Ba Bể và khu du lịch Na Hang, mở rộng không gian liên kết du lịch giữa các địa phương. Nhưng nếu các công trình này phải mỗi năm "chạy lũ" bằng những mốc tiến độ khẩn cấp, chúng ta đang dùng hạ tầng để chạy theo thiên tai, thay vì thiết kế hạ tầng để sống cùng thiên tai. Cầu Hòa Sơn, với nhịp dây văng và trụ tháp lớn nhất cả nước, sẽ trở thành biểu tượng đáng tự hào chỉ khi nó chứng minh được khả năng chống chịu trước những mùa lũ tiếp theo. Chính sách và quy hoạch sắp tới cần coi yếu tố khí hậu, mực nước lũ, kịch bản sạt lở là tiêu chí bắt buộc trong mọi dự án hạ tầng giao thông, thay vì chỉ là rủi ro được nhắc đến sau khi tiến độ đã bị chậm.
