Dự án 15.000 tỷ và thông điệp chính trị sau Thông báo 625
Dự án cao tốc Hòa Bình - Mộc Châu là tuyến đường chiến lược kết nối vùng Tây Bắc với đồng bằng Bắc Bộ, sở hữu cầu dây văng Hòa Sơn nhịp chính 550m và nhiều hầm xuyên núi, đang bước vào giai đoạn thi công chịu áp lực tiến độ lẫn rủi ro mùa lũ, trở thành bài kiểm tra năng lực quản lý dự án giao thông Phú Thọ và các tỉnh liên quan. UBND tỉnh Phú Thọ vừa phát đi Thông báo 625/TB-UBND, giao Sở Xây dựng "tập trung đôn đốc tiến độ" các dự án giao thông trọng điểm, trong đó nhấn mạnh tuyến cao tốc Hòa Bình - Mộc Châu như một ưu tiên hàng đầu. Đây không chỉ là văn bản hành chính định kỳ mà là tín hiệu chính trị cho thấy tỉnh quyết tâm bảo vệ tiến độ các công trình hạ tầng, thay vì chấp nhận kiểu chậm trễ kéo dài như nhiều dự án trước. Thông điệp gửi đến các nhà thầu rất rõ: tiến độ cầu dây văng Hòa Sơn và toàn tuyến cao tốc không thể bị mùa nước lũ hay vướng mắc thủ tục làm chệch hướng.
Cầu dây văng 550m Hòa Sơn: kỷ lục đi kèm rủi ro kỹ thuật
Cầu dây văng Hòa Sơn với trụ tháp cao 187m, nhịp chính 550m – lớn nhất Việt Nam – không chỉ là biểu tượng kỹ thuật mà còn là "nút thắt" quyết định tiến độ toàn tuyến cao tốc Hòa Bình - Mộc Châu. Công trình này vượt hồ Hòa Bình trong khu vực quy hoạch Khu du lịch quốc gia, tổng chiều dài cả cầu và đường dẫn hơn 1km, khởi công từ ngày 15/4/2025. Thiết kế cầu dây văng dài như vậy đòi hỏi tính toán tinh vi về tải trọng gió, dao động kết cấu và lún nền, trong bối cảnh địa chất khu vực hồ phức tạp. Nguy cơ chậm tiến độ không nằm ở việc "thiếu tiền" mà ở chỗ mỗi sai số kỹ thuật nhỏ trong thi công dầm, cáp hay móng trụ đều có thể kéo theo phải xử lý lại, gây trễ hàng tháng. Theo thông tin công bố, "cầu Hòa Sơn là một trong những hạng mục then chốt, có vai trò quan trọng đối với tiến độ toàn tuyến" – nhận định này hoàn toàn hợp lý khi nhìn vào quy mô và tính phụ thuộc của cả dự án vào cây cầu dây văng 550m này.
Hầm xuyên núi và 5.558m cầu cạn: bài toán địa hình và an toàn
Nếu cầu dây văng Hòa Sơn là phần "đẹp" dễ gây ấn tượng, thì hệ thống hầm xuyên núi Việt Nam và cầu cạn trên tuyến mới là nơi ẩn chứa các rủi ro âm thầm. Toàn tuyến có 3 hầm xuyên núi, 6 cầu có trụ cao trên 50m và khoảng 5.558m cầu cạn – tất cả đều nằm trên địa hình đồi núi hiểm trở với điều kiện địa chất khó đoán. Đây là mô hình hạ tầng phức hợp: mặt đường cao tốc trên cao, chui hầm rồi lại vượt cầu, khiến công tác thiết kế và thi công phải xử lý liên tục các điểm chuyển tiếp về độ cứng, độ dốc, hệ thống thoát nước và phòng cháy trong hầm. Khi đi vào khai thác, người dân chỉ cảm nhận được sự "êm" hay "gập ghềnh" của cao tốc Phú Thọ và tuyến nối Tây Bắc, nhưng phía sau là cả một hệ thống giám sát biến dạng, kiểm tra thấm nước hầm, gia cường taluy… Nếu những hạng mục này bị coi là phụ, nguy cơ mất an toàn sẽ xuất hiện muộn nhưng dai dẳng, khó sửa hơn nhiều so với việc thay một lớp mặt đường.
Cuộc chạy đua với mùa nước lũ và áp lực quản trị dự án
Mốc kỹ thuật quan trọng nhất năm nay không phải là một buổi lễ khởi công, mà là nhiệm vụ hoàn thành nâng trụ cầu Hòa Sơn vượt mực nước lũ trước khi thủy điện Hòa Bình tích nước. Để đạt mục tiêu này, các đơn vị thi công phải duy trì nhân lực làm việc hai ca ngày đêm – một quyết định cho thấy dự án đang ở đúng nghĩa "giai đoạn nước rút". Vấn đề là, tăng ca liên tục dễ dẫn đến mệt mỏi, sai sót và tai nạn lao động nếu công tác quản trị hiện trường không tương xứng. UBND tỉnh giao Sở Xây dựng phối hợp xử lý vướng mắc về giải phóng mặt bằng, vật liệu, bãi đổ thải, nhưng chừng đó chưa đủ nếu nhà thầu không minh bạch tiến độ, rủi ro và các điểm nghẽn kỹ thuật. Khi thời tiết và thủy văn trở thành biến số lớn, năng lực lập kế hoạch chi tiết và điều phối giữa chủ đầu tư, tư vấn, nhà thầu mới là yếu tố quyết định dự án có về đích đúng hẹn hay rơi vào vòng xoáy điều chỉnh, gia hạn như nhiều công trình khác.
Điều người dân kỳ vọng: thời gian, cơ hội kinh tế và trách nhiệm chất lượng
Ở góc độ người sử dụng, lợi ích rất rõ: khi hoàn thành, cao tốc Hòa Bình - Mộc Châu được kỳ vọng rút ngắn thời gian đi từ Hà Nội tới Mộc Châu từ hơn 4 tiếng xuống khoảng 2 tiếng, đồng thời giảm tải cho Quốc lộ 6 và mở hành lang giao thương từ Tây Bắc ra cảng biển Lạch Huyện. Tuyến mới sẽ hình thành thêm một trục giao thông quan trọng, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho giao thương, phát triển kinh tế – du lịch và tăng sức hút đầu tư cho khu vực. Nhưng để những kỳ vọng đó không trở thành khẩu hiệu, chất lượng thi công cầu dây văng Hòa Sơn, hầm xuyên núi Việt Nam và toàn bộ kết cấu cầu cạn phải được đặt trên lợi ích dài hạn của người dân, chứ không phải thành tích ngắn hạn. Một tuyến cao tốc Phú Thọ và Tây Bắc "đẹp" trong lễ thông xe nhưng xuống cấp nhanh sẽ là thất bại về quản trị. Kết luận hành chính tháng 8 cho thấy lãnh đạo tỉnh đã nhận ra tầm quan trọng của dự án; bước tiếp theo phải là cơ chế giám sát độc lập và công khai tiến độ, thay vì chỉ đôn đốc bằng các "tối hậu thư".
