Biến kiến thức pháp luật thành trải nghiệm
Phiên tòa giả định là hoạt động mô phỏng một phiên xét xử, trong đó học sinh có thể quan sát vai trò của các bên và trình tự xử lý vụ án để tiếp cận pháp luật bằng tình huống cụ thể. Đây là cách giáo dục pháp luật có sức thuyết phục hơn một buổi phổ biến chỉ dựa vào văn bản và lời giảng. Ngày 2/11, Thành đoàn Bắc Ninh tổ chức chương trình năm 2026 tại Trường THPT Việt Yên số 1, với nội dung xét xử giả định vụ án “Gây rối trật tự công cộng” theo Điều 318 Bộ luật Hình sự. Việc chọn một hành vi có thể gần với những va chạm trong đời sống thanh thiếu niên khiến quy định pháp luật bớt trừu tượng. Học sinh không chỉ nghe tên tội danh mà còn theo dõi hành vi được xem xét và hậu quả pháp lý có thể phát sinh.
Thấy được quy trình, không chỉ nghe kết luận
Giá trị của hình thức mô phỏng nằm ở việc cho học sinh nhìn thấy pháp luật vận hành qua nhiều bước. Phiên tòa có Hội đồng xét xử, Kiểm sát viên, Thư ký, bị cáo và những người có quyền, nghĩa vụ liên quan; diễn tiến gồm tranh tụng, xét hỏi, luận tội rồi tuyên án. Khi chứng kiến các vai trò và trình tự ấy, học sinh có cơ hội hiểu rằng xét xử không phải một kết luận xuất hiện đột ngột, mà là quá trình xem xét lời khai, lập luận và trách nhiệm. Cách sân khấu hóa làm quy định trở nên trực quan, gần gũi, dễ tiếp cận hơn. Quan trọng hơn, tình huống nêu rõ tính nguy hiểm của hành vi, hậu quả pháp lý và ảnh hưởng có thể kéo dài đến tương lai người trẻ. Nhờ vậy, bài học không dừng ở việc nhớ điều luật mà còn khuyến khích cân nhắc trước khi hành động.
Phổ biến pháp luật cần đối thoại và tiếp nối
Một phiên diễn dù sinh động cũng khó tạo thay đổi nếu học sinh chỉ ngồi xem. Chương trình tại Việt Yên kết hợp giao lưu hỏi – đáp qua tình huống thực tế, giúp các em thử nhận diện đúng sai và lựa chọn cách ứng xử phù hợp. Đây là điểm đáng chú ý: phổ biến pháp luật hiệu quả cần tạo cơ hội để người học tự vận dụng, thay vì chỉ tiếp nhận kết luận có sẵn. Hoạt động cũng gắn với việc phòng ngừa vi phạm do người dưới 18 tuổi thực hiện và phòng, chống xâm hại trẻ em; chương trình được tổ chức hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam 9/11. Một mô hình câu lạc bộ phổ biến, giáo dục pháp luật ở xã Thiệu Tiến cũng cho thấy hướng tiếp nối khác: xây dựng quy chế, giao nhiệm vụ cho thành viên và thống nhất kế hoạch hoạt động sau lễ ra mắt. Hai cách làm cùng nhấn mạnh tính gần gũi, thực hành và duy trì.
Bài học chỉ có ý nghĩa khi đi vào lựa chọn hằng ngày
Với học sinh THPT, hiểu quy trình xét xử là một phần; phần còn lại là nhận ra trách nhiệm cá nhân trước khi một hành vi bột phát gây tổn hại cho người khác và cho chính tương lai mình. Phiên tòa giả định có thể làm cầu nối giữa điều luật trong sách với những quyết định ngoài đời, đồng thời giúp học sinh biết quyền, nghĩa vụ và hậu quả pháp lý không phải chuyện xa vời. Tuy nhiên, sân khấu hóa không thay thế việc học kiến thức có hệ thống hay trao đổi với người có chuyên môn. Giá trị của nó nằm ở khả năng khơi gợi câu hỏi, tạo tình huống để suy nghĩ và mở đường cho những hoạt động giáo dục pháp luật tiếp theo. Kết luận nên rõ ràng: đưa pháp luật vào trường học bằng trải nghiệm là hướng đi đáng làm, miễn là nhà trường tiếp tục biến điều học được thành kỹ năng ứng xử và ý thức tự giác.
