Chi phí logistics TPHCM 17% GRDP: mục tiêu tham vọng hay bắt buộc?
Giảm chi phí logistics TPHCM xuống dưới 15% GRDP là mục tiêu chiến lược nhằm nâng năng lực cạnh tranh và tái định vị Thành phố như một trung tâm logistics khu vực, đòi hỏi đồng thời chuyển đổi số logistics, đầu tư mạnh vào hạ tầng logistics Hồ Chí Minh và thay đổi cấu trúc vận tải để tối ưu toàn bộ chuỗi cung ứng hàng hóa. Hiện chi phí logistics TPHCM được ước tính chiếm khoảng 16-17% GRDP, cao hơn nhiều nền kinh tế trong khu vực. Thành phố đặt mục tiêu kéo tỷ lệ này xuống 12-15% vào giai đoạn đến 2030 và tiếp tục về mức 11-14% vào năm 2035. Đây không phải lựa chọn mang tính “đẹp số liệu”, mà là điều kiện sống còn nếu TP.HCM muốn giữ vị thế trung tâm xuất nhập khẩu của cả nước và tiến xa hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Vì sao hạ tầng logistics là điểm nghẽn lớn nhất
Điểm nghẽn cốt lõi khiến chi phí logistics TPHCM phình to nằm ở hạ tầng giao thông thiếu đồng bộ và kết nối hạn chế. Các tuyến đường bộ nối sân bay, cụm cảng biển với khu công nghiệp thường xuyên ùn tắc, kéo dài thời gian vận chuyển, tăng chi phí lưu kho và làm giảm độ tin cậy của chuỗi cung ứng đối với khách hàng quốc tế. Trong khi đó, đường bộ đang phải gánh tới gần 90% khối lượng hàng hóa, khiến chi phí vận tải khó có thể giảm sâu nếu cơ cấu không được chuyển dịch mạnh sang đường thủy và đường sắt. Thành phố đã ban hành kế hoạch hành động logistics giai đoạn 2025-2035 với 57 nhiệm vụ, trong đó hạ tầng logistics được xác định là nhóm đột phá với 11 nhiệm vụ chiến lược. Nếu các dự án vành đai, cao tốc, ga liên vận và nạo vét luồng sông chậm trễ, mục tiêu giảm chi phí logistics sẽ khó đạt và doanh nghiệp tiếp tục phải trả giá bằng năng lực cạnh tranh bị bào mòn.
Chuyển đổi số logistics: giảm chi phí bằng từng phút và từng cú nhấp chuột
Ở chiều ngược lại, chuyển đổi số logistics đang là “đòn bẩy mềm” quan trọng để giảm chi phí logistics mà không phải chờ toàn bộ hạ tầng hoàn chỉnh. Việc chuyển từ lệnh giao hàng bằng giấy sang lệnh giao hàng điện tử giúp doanh nghiệp và đại lý logistics nộp hồ sơ, thanh toán cước, nhận lệnh trực tuyến mà không cần đến hãng tàu xếp hàng, rút ngắn thời gian và giảm chi phí đi lại, chờ đợi. Theo đánh giá từ giới chuyên môn, các nền tảng số hiện cho phép doanh nghiệp xuất nhập khẩu chỉ mất khoảng 2 phút để hoạch định giá thành toàn bộ chuỗi cung ứng, thay vì ít nhất 2 ngày như trước. Thành phố đang tổ chức các lớp đào tạo về chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong logistics, cảng biển và chuỗi cung ứng nhằm nâng năng lực quản trị, tối ưu chi phí vận hành và hiệu quả kinh doanh. Tuy vậy, nếu doanh nghiệp vẫn coi công nghệ là “phần mềm phụ” chứ không phải nền tảng của mô hình kinh doanh, tiềm năng tiết kiệm chi phí sẽ bị bỏ lỡ.
Tái cấu trúc không gian logistics và nâng vai trò ngành trong GRDP
Tham vọng giảm chi phí logistics đi kèm với mục tiêu nâng tỷ trọng đóng góp của ngành lên 8-10% GRDP vào năm 2035. Nghĩa là logistics phải vừa rẻ hơn, vừa tạo giá trị gia tăng cao hơn cho nền kinh tế – một bài toán không thể giải bằng cách “thắt lưng buộc bụng” đơn thuần. Thành phố định hướng tái cấu trúc không gian logistics theo ba lớp: logistics quốc tế – vùng, trung chuyển – phân phối và logistics đô thị. Việc hình thành các trung tâm logistics quy mô lớn quanh cụm cảng nước sâu, kết hợp khu thương mại tự do theo mô hình "cảng biển – logistics – công nghiệp – đô thị dịch vụ", nhằm đưa TP.HCM trở thành điểm trung chuyển quan trọng trong mạng lưới container toàn cầu. Nếu cách làm chỉ dừng ở những kho bãi nhỏ lẻ, không gắn với mạng lưới cảng, đường sắt và đường thủy, chi phí đơn vị cho mỗi container sẽ luôn cao và TP.HCM khó bước lên nấc thang giá trị cao hơn trong chuỗi cung ứng.
Kết luận: logistics phải trở thành “hạ tầng mềm” của tăng trưởng
Nhìn vào các mục tiêu cụ thể – giảm chi phí logistics xuống 12-15% GRDP trước 2030, 11-14% vào năm 2035, đồng thời đưa ngành đóng góp 8-10% GRDP – có thể thấy TP.HCM đang đặt logistics vào đúng vị trí hạ tầng chiến lược. Nhưng chiến lược sẽ chỉ là khẩu hiệu nếu ba tầng hành động không cùng chuyển động: Nhà nước phải dứt khoát ưu tiên vốn và tiến độ cho hạ tầng logistics; doanh nghiệp phải coi chuyển đổi số logistics là phần lõi của mô hình kinh doanh; và các cơ quan, đơn vị phải chia sẻ dữ liệu để hình thành nền tảng số điều phối xuất nhập khẩu và logistics thống nhất. Khi cả hạ tầng cứng và hạ tầng mềm cùng được nâng cấp, chi phí logistics TPHCM mới có cơ hội giảm thực chất, người dân hưởng lợi từ giá hàng hóa ổn định hơn, còn doanh nghiệp đủ sức cạnh tranh trên thị trường toàn cầu chứ không chỉ trong sân nhà.
