Thanh toán 850 triệu USD: động tác kỹ thuật hay bước ngoặt chính trị?
Mỹ thanh toán nợ LHQ là việc chính quyền Washington thông báo kế hoạch chi trả một phần đáng kể nghĩa vụ tài chính còn tồn đọng cho Liên hợp quốc, trong bối cảnh tổ chức này đang đối mặt khủng hoảng tài chính và buộc phải cải cách để duy trì hoạt động toàn cầu. Việc Mỹ lên kế hoạch thanh toán 850 triệu USD trong khoản nợ khoảng 5 tỷ USD với Liên hợp quốc không chỉ là một con số kế toán, mà là thông điệp chính trị cho cả hệ thống đa phương: Mỹ vẫn muốn giữ vai trò nhà tài trợ lớn nhất, nhưng với điều kiện trật tự tài chính và cơ chế vận hành phải thay đổi theo hướng có lợi cho Washington.
Chi tiết khoản 850 triệu USD và nghịch lý "người góp nhiều nhất, nợ nhiều nhất"
Theo các thông báo gửi tới Quốc hội, Bộ Ngoại giao Mỹ dự kiến chuyển 725 triệu USD để thanh toán các khoản đóng góp vào ngân sách thường xuyên của Liên hợp quốc và 125 triệu USD cho các hoạt động gìn giữ hòa bình tại Haiti và Cộng hòa Dân chủ Congo. Dù đây là khoản thanh toán lớn nhất của chính quyền Tổng thống Donald Trump dành cho LHQ, số tiền này chỉ xử lý một phần nhỏ nghĩa vụ tài chính mà Washington đang chậm đóng, khi tổng số nợ lên tới khoảng 5 tỷ USD, gồm hơn 2 tỷ USD cho ngân sách thường xuyên và khoảng 3 tỷ USD cho hoạt động gìn giữ hòa bình. Nghịch lý là Mỹ vừa là nước đóng góp tài chính lớn nhất, vừa là con nợ lớn nhất, qua đó nắm trong tay đòn bẩy tài chính đáng kể đối với tổ chức đa phương này.
LHQ giữa khủng hoảng tài chính và sức ép cải tổ
Khoản 850 triệu USD đến trong bối cảnh khủng hoảng tài chính Liên hợp quốc không còn là cảnh báo xa xôi, mà đã được chính Tổng Thư ký António Guterres mô tả là nguy cơ “sụp đổ tài chính cận kề” nếu các quy định tài chính không được điều chỉnh hoặc 193 nước thành viên không hoàn thành nghĩa vụ đóng góp. Trước đó, chính quyền Mỹ đã từng thực hiện khoản thanh toán 160 triệu USD sau khi cảnh báo này được đưa ra. Việc LHQ phải triển khai chương trình cải cách, cắt giảm chi phí để duy trì khả năng hoạt động cho thấy cấu trúc ngân sách hiện tại quá phụ thuộc vào thiện chí của vài nhà tài trợ lớn, thay vì một cơ chế đóng góp ổn định, dự đoán được và công bằng giữa các nước thành viên.
Chiến lược của chính quyền Trump: nợ như một công cụ gây sức ép
Cần nhìn việc Mỹ thanh toán nợ LHQ trong tổng thể chiến lược dài hạn của chính quyền Trump đối với các tổ chức đa phương. Washington đã yêu cầu LHQ tiến hành cải tổ sâu rộng để đổi lấy việc Mỹ tiếp tục hỗ trợ với tư cách nhà tài trợ lớn nhất. Trong hơn một năm rưỡi, Nhà Trắng liên tục đòi thay đổi mạnh mẽ ở nhiều lĩnh vực, kéo theo lo ngại của giới nhân đạo về cắt giảm chương trình và dịch vụ. Một câu nói đáng chú ý là: “Chính quyền của ông không thanh toán bất kỳ khoản nào cho Liên Hợp Quốc trong năm 2025, đồng thời rút khỏi một số tổ chức của Liên Hợp Quốc”. Đòn bẩy nợ vì thế không chỉ là vấn đề ngân sách, mà là công cụ gây sức ép chính trị và định hình lại luật chơi trong hệ thống đa phương.
Tương lai tài chính LHQ: không thể chỉ trông chờ vào Washington
Các thông báo gửi ngày 4/8 đã nhận được nhiều ý kiến từ các nghị sĩ Cộng hòa, kể cả nghi ngờ về việc Mỹ có tiếp tục cắt hỗ trợ cho cơ quan phụ trách người tị nạn Palestine hay không. Điều đó cho thấy đây mới chỉ là bước tạm thời, chưa phải cam kết dài hạn về việc thanh toán toàn bộ nợ Liên hợp quốc. Trong bối cảnh khủng hoảng tài chính Liên hợp quốc, nếu hệ thống tiếp tục phụ thuộc quá lớn vào đóng góp của một vài nước, mỗi biến động chính trị nội bộ tại các nước này đều có thể khiến LHQ “lao đao”. Kết luận rõ ràng là: LHQ cần cải cách để ổn định ngân sách, nhưng cải cách đó phải đi theo hai hướng song song – tăng minh bạch, hiệu quả chi tiêu và đa dạng hóa nguồn đóng góp – nếu không muốn bị kẹt mãi trong vòng xoáy thiếu hụt và mặc cả chính trị.
