Chăm sóc người cao tuổi phải bắt đầu từ quyền được sống khỏe
Chăm sóc người cao tuổi là hệ thống hỗ trợ sức khỏe, sinh hoạt và đời sống xã hội nhằm giúp mỗi người duy trì sự độc lập, phẩm giá và chất lượng cuộc sống khi tuổi tác làm tăng nhu cầu trợ giúp. Đây không thể chỉ là khoản hỗ trợ dành cho người gặp khó khăn; trong bối cảnh già hóa dân số diễn ra nhanh, đó phải là năng lực chủ động của cả hệ thống y tế và an sinh. Bộ Y tế đang nghiên cứu, đề xuất sửa đổi Luật Người cao tuổi để đáp ứng thực tiễn và phát huy đóng góp của người cao tuổi trong phát triển kinh tế - xã hội. Năm 2025, Việt Nam có khoảng 16,5 triệu người từ 60 tuổi trở lên, chiếm khoảng 16% dân số; đến năm 2050, tỷ lệ này có thể vượt 25%. Quy mô ấy khiến cách tiếp cận chỉ dựa vào trợ cấp trở nên quá hẹp.
Gia đình và cộng đồng là nền móng, không phải phương án thay thế
Định hướng của Bộ Y tế đặt người cao tuổi ở vị trí trung tâm, gia đình và cộng đồng làm nền tảng, còn tuyến cơ sở là nơi tổ chức thực hiện. Đây là lựa chọn đúng, nhưng không nên biến thành cách chuyển gánh nặng chăm sóc từ nhà nước sang người thân. Gia đình thường là nơi nhận ra sớm nhất những thay đổi về vận động, dinh dưỡng hay trí nhớ; cộng đồng và y tế cơ sở có thể giúp phát hiện nguy cơ, hướng dẫn phòng bệnh và kết nối điều trị. Muốn sự phối hợp này có ý nghĩa, người chăm sóc trong nhà cần được tư vấn và có dịch vụ hỗ trợ khi không thể tự xoay xở. Tại tọa đàm về kinh tế bạc ngày 29/10, đại diện Bộ Y tế tại TP. Hồ Chí Minh nhấn mạnh mục tiêu không chỉ là kéo dài tuổi thọ, mà còn là duy trì thời gian sống khỏe, khả năng vận động và tính độc lập.
Mạng lưới chăm sóc cần đi từ bệnh viện về tận nhà
Sức khỏe người cao tuổi thường đòi hỏi theo dõi lâu dài: nhiều người cùng lúc mắc bệnh mạn tính, cần phục hồi chức năng và trợ giúp trong sinh hoạt. Vì vậy, mô hình chỉ tập trung vào khám chữa bệnh tại bệnh viện khó đáp ứng nhu cầu đa dạng. Chuyển từ điều trị theo từng đợt sang quản lý sức khỏe liên tục đồng nghĩa phải mở rộng chăm sóc tại nhà, chăm sóc ban ngày, phục hồi chức năng ở cộng đồng và cơ sở chăm sóc dài hạn. Bộ Y tế cũng đề xuất hình thành hệ thống chăm sóc dài hạn kết nối từ gia đình, cộng đồng đến các cơ sở chuyên môn. Khoảng cách giữa định hướng và thực tế hiện còn rõ: dịch vụ tại nhà và chăm sóc chuyên nghiệp chưa phát triển tương xứng, trong khi thiếu nhân lực được đào tạo. Nếu không củng cố tuyến gần dân, người cao tuổi dễ chỉ tiếp cận hỗ trợ khi bệnh đã nặng, còn gia đình phải tự gánh phần chăm sóc phức tạp.
Chất lượng chỉ có ý nghĩa khi người dân đủ khả năng tiếp cận
Phát triển dịch vụ chăm sóc không thể chỉ đo bằng số cơ sở hay cơ hội kinh doanh. Chi phí chăm sóc dài hạn có thể vượt khả năng chi trả của nhiều gia đình, nên một thị trường chỉ phục vụ phân khúc cao cấp sẽ bỏ lại chính những người cần hỗ trợ nhất. Cần có nhiều mức dịch vụ và chi phí, thông tin minh bạch về phạm vi chăm sóc, cùng tiêu chuẩn chất lượng và cơ chế giám sát nhà cung ứng. Hoàn thiện hành lang pháp lý cũng có thể mở đường cho chăm sóc sức khỏe tại nhà, công nghệ hỗ trợ, nhà ở an toàn và dịch vụ tài chính dành cho người cao tuổi. Bước tiếp theo là đưa dự án sửa đổi Luật Người cao tuổi vào chương trình xây dựng luật trong thời gian sớm nhất, đồng thời giao Bộ Y tế chủ trì phối hợp đánh giá tác động. Với mục tiêu đến năm 2030 đạt tuổi thọ trung bình 75,5 tuổi và ít nhất 68 năm sống khỏe mạnh, thước đo chính sách phải là khả năng sống khỏe và tiếp cận dịch vụ, không chỉ là số năm sống.
