Giấc mơ an cư vỡ vụn: khi sở hữu nhà không còn là thước đo trưởng thành
Hiện tượng giới trẻ từ bỏ giấc mơ mua nhà là xu hướng thế hệ khi ngày càng nhiều người trẻ tại châu Âu, Mỹ và châu Á chấp nhận sống thuê dài hạn, xem sở hữu bất động sản là mục tiêu xa vời chứ không còn là tiêu chuẩn bắt buộc để lập nghiệp, ổn định hay được coi là thành công trong đời. Tỷ lệ sở hữu nhà tại châu Âu đã giảm từ 77% xuống còn 75% trong một thập kỷ, trong khi khoảng 1/3 dân số tại các nước nói tiếng Anh đang sống trong nhà thuê. Đây không chỉ là câu chuyện “giới trẻ mua nhà” khó hơn cha mẹ, mà là sự rạn nứt của một chuẩn mực văn hóa: an cư không còn đồng nghĩa với phải đứng tên sổ đỏ.
Điểm cần nhấn mạnh là thế hệ Millennials và Gen Z không lười biếng, cũng không “ngại lớn” như nhiều định kiến. Họ nhìn thẳng vào thực tế: giá nhà tăng cao, lãi suất thế chấp biến căn nhà thành siêu tài sản mà ngay cả những người có thu nhập ổn định cũng khó với tới. Khi cú sốc tài chính toàn cầu, đại dịch và bất ổn kinh tế chồng chất, việc đổ toàn bộ tích lũy vào một món nợ dài 20–30 năm bị xem là quá rủi ro. Thay vì gắn chặt cuộc đời với một căn hộ, họ chọn linh hoạt: thuê nhà, di chuyển theo cơ hội việc làm, ưu tiên trải nghiệm hơn là phong bì đỏ mang tên “sổ hồng”.
Giá nhà tăng cao, lãi suất thế chấp đắt đỏ: bộ ba khóa chặt cánh cửa an cư
Gốc rễ của làn sóng từ bỏ giấc mơ mua nhà nằm ở bộ ba “độc dược”: giá nhà tăng cao, nguồn cung thiếu hụt và lãi suất thế chấp đắt đỏ. Một khảo sát tại Mỹ cho thấy 1/6 người từng mơ ước mua nhà đã bỏ cuộc trong 5 năm gần đây vì không tìm được căn nào vừa túi tiền. “Sự kết hợp nghiệt ngã giữa giá nhà cao, nguồn cung thấp và lãi suất thế chấp cao đã khiến 1/6 người mua nhà trong 5 năm qua hoàn toàn bỏ cuộc”. Khi ngay cả những người ở giai đoạn sung sức nhất của sự nghiệp cũng bị loại khỏi cuộc chơi, thì giấc mơ an cư rõ ràng không còn là “phần thưởng chăm chỉ” như thế hệ trước vẫn tin.
Khủng hoảng nhà ở hiện nay còn là cuộc khủng hoảng khả năng chi trả: các nền kinh tế phát triển đang thiếu khoảng 6,5 triệu căn nhà để đáp ứng nhu cầu hiện tại, gây ra một cuộc khủng hoảng nhà ở mang tính toàn cầu. Khi cung không đủ cầu, giá nhà tăng cao là kết cục tất yếu. Trong khi đó, hệ thống tín dụng – vốn là trụ cột để người dân tiếp cận nhà ở qua các khoản vay dài hạn – lại trở nên khó tiếp cận hơn khi lãi suất thế chấp tăng, khiến nhiều người không dám ký vào bản hợp đồng sẽ định hình tài chính cả đời họ.
Chi phí sinh hoạt leo thang: tiền đặt cọc chỉ còn là bài toán trên giấy
Ngay cả khi bỏ qua giá nhà tăng cao và lãi suất thế chấp, chi phí sinh hoạt leo thang cũng đủ để đóng sập kế hoạch mua nhà của hàng triệu người trẻ. Theo một báo cáo về người mua nhà thế hệ mới, rào cản lớn nhất với việc tích lũy tiền đặt cọc là chi phí sinh hoạt cao (69%), thu nhập thấp (47%) và sự bất ổn về tương lai (39%). Khi tiền thuê nhà, y tế, giáo dục và thực phẩm ngày càng ngốn phần lớn thu nhập hàng tháng, khoản tiết kiệm cho căn nhà mơ ước luôn bị hoãn lại vô thời hạn. Chỉ 19% người trẻ tin rằng hiện tại là thời điểm tốt để mua nhà, trong khi 59% nghĩ điều ngược lại.
Kết quả là giới trẻ toàn cầu dần chuyển từ tâm thế “phải sở hữu” sang “sống được thì được”. Xu hướng thuê nhà trở thành lựa chọn hàng đầu, thay thế giấc mơ sở hữu bất động sản. Giá thuê bất động sản hạng sang tăng nhanh hơn giá trị tài sản, cho thấy người dân sẵn sàng trả tiền cho sự linh hoạt thay vì gánh khoản nợ khổng lồ trong bối cảnh kinh tế bất ổn. Về mặt tâm lý, nhiều người trẻ coi việc mang nợ thế chấp dài hạn là chiếc còng vô hình trên cổ tay: mỗi quyết định đổi nghề, chuyển thành phố hay lập nghiệp đều bị ràng buộc bởi khoản trả nợ cố định hàng tháng.
Từ Mỹ, châu Âu tới châu Á: một thế hệ chấp nhận sống thuê dài hạn
Điều đáng chú ý là xu hướng này không chỉ xuất hiện tại một khu vực, mà trải dài từ châu Âu tới Mỹ và châu Á. Tại châu Âu, tỷ lệ sở hữu nhà giảm, trong khi tại các nước nói tiếng Anh, khoảng 1/3 dân số đang sống trong nhà thuê. Tại Mỹ, 1/6 người từng dự định mua nhà đã dừng cuộc chơi; ở Trung Quốc, 77,3% giới trẻ được khảo sát đã từng trải nghiệm “thuê thay vì mua” như một lựa chọn sống bình thường chứ không phải giải pháp tạm bợ. Đây không còn là xu hướng nhất thời, mà là sự chuyển dịch nhân khẩu học và văn hóa được dự báo sẽ định hình lại thị trường bất động sản toàn cầu trong nhiều thập kỷ tới.
Trong bức tranh này, không thể bỏ qua sự khác biệt về mô hình pháp lý và thị trường. Ở nhiều nơi trên thế giới, khung pháp lý về niên hạn chung cư 50–90 năm được dùng để giới hạn thời gian sở hữu và tạo hành lang cho việc thu hồi, tháo dỡ khi hết hạn sử dụng. Ngược lại, tại Mỹ, hàng vạn tòa chung cư hơn một thế kỷ ở New York, Boston hay Chicago vẫn tồn tại, bởi quyền sở hữu được xác lập vô thời hạn, gắn với triết lý bảo hộ mạnh mẽ tài sản tư nhân và cơ chế thị trường tự điều tiết. Dù vậy, điểm chung ở cả Đông lẫn Tây là: người trẻ đều cảm nhận mình đang bước vào cuộc chơi được thiết kế với luật lệ bất lợi cho thế hệ của họ.
Khi ‘an cư’ không còn đồng nghĩa với ‘sở hữu’: chúng ta nên đi tiếp thế nào?
Nếu an cư trước kia đồng nghĩa với sở hữu, thì với nhiều người trẻ hôm nay, an cư là cảm giác không bị nhà ở hút sạch năng lượng và tiền bạc. Họ định nghĩa thành công bằng việc có thời gian cho bản thân, có khả năng chuyển việc, chuyển thành phố, chứ không phải bằng việc kịp “vào sổ” trước tuổi 35. Giới trẻ toàn cầu đang thay đổi cách nhìn về khái niệm “ngôi nhà”, không còn là nơi bắt buộc phải đứng tên, mà là nơi có thể sống trọn vẹn mà không mắc nợ. Đây là sự phản kháng thầm lặng nhưng rất rõ ràng trước một hệ thống khiến khủng hoảng nhà ở trở thành chuẩn mực mới.
Về phía chính sách, câu hỏi không phải là sao chép mô hình nào – sở hữu vô thời hạn kiểu Mỹ hay niên hạn hành chính – mà là chọn được cơ chế phù hợp với năng lực quản trị, quy hoạch đô thị và hệ thống pháp lý của mỗi quốc gia. Ở mức cá nhân, mỗi người trẻ cần thôi tự trách mình “kém hơn cha mẹ”, bởi cuộc chơi nhà ở hiện nay khách quan khắc nghiệt hơn rất nhiều. Thay vì ám ảnh bằng mọi giá phải mua nhà, họ có thể đặt câu hỏi: đâu là điểm cân bằng giữa an toàn tài chính, chất lượng sống và tự do lựa chọn? Khi câu trả lời thay đổi, giấc mơ cũng cần được viết lại.
