Quy hoạch Khánh Hòa 2050: bước ngoặt đô thị biển quy mô chưa từng có
Quy hoạch Khánh Hòa 2050 là chiến lược phát triển một tỉnh ven biển thành đô thị loại 1, thành phố trực thuộc Trung ương, dựa trên lấn biển hơn 6.200ha để mở rộng không gian đô thị, cảng biển và dịch vụ, đồng thời đặt mục tiêu thích ứng với biến đổi khí hậu, bảo vệ tài nguyên và nâng cao chất lượng sống người dân. Đây không chỉ là một bản vẽ không gian, mà là tuyên bố chính trị về việc Khánh Hòa sẽ trở thành cực tăng trưởng mới của dải duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên. Khi Chính phủ phê duyệt quy hoạch với thời hạn ngắn hạn đến 2030–2040, dài hạn đến 2050 và tầm nhìn đến 2075, thông điệp rất rõ: Khánh Hòa phải nghĩ xa hơn chu kỳ đầu tư thông thường, chuẩn bị cho một tương lai khí hậu khắc nghiệt nhưng vẫn muốn phát triển ven biển mạnh mẽ.
Lấn biển Nha Trang và chuỗi đô thị ven biển: mở rộng không gian hay thu hẹp an toàn?
Phần táo bạo nhất của quy hoạch Khánh Hòa 2050 là kế hoạch lấn hơn 6.200ha mặt biển để làm cảng và xây dựng đô thị mới, với tổng diện tích dự kiến khoảng 6.247ha. Các khu vực lấn biển không chỉ nằm ở Nam Vân Phong, Ninh Chử, Cà Ná, mà còn trải dài tới các khu có tiềm năng khác tại Cam Ranh và lấn biển Nha Trang, nơi được xác định là đô thị trung tâm và hạt nhân của chuỗi đô thị biển. Về mặt phát triển ven biển, đây là cơ hội hiếm có để tạo thêm quỹ đất cho kinh tế biển, dịch vụ – du lịch, logistics và năng lượng sạch, thay vì tiếp tục dồn nén trong không gian đô thị hiện hữu. Tuy nhiên, mỗi mét vuông lấn biển cũng là một câu hỏi về hệ sinh thái ven bờ, dòng chảy ven biển và khả năng chống ngập đô thị trong bối cảnh mực nước biển dâng. Nếu không có thiết kế kỹ thuật và giám sát môi trường nghiêm ngặt, lợi ích kinh tế ngắn hạn có thể đổi bằng rủi ro dài hạn cho cả vùng duyên hải.
Đô thị đa cực, đa trung tâm: chiến lược phân tán rủi ro khí hậu
Quy hoạch mới chọn mô hình đô thị đa cực, đa trung tâm với cấu trúc "2 phân vùng phát triển – 3 cực động lực – 4 hành lang kết nối" trên nền tảng chuỗi các đô thị biển, trong đó Nha Trang giữ vai trò hạt nhân. Các cực và trung tâm tại Vân Phong, Nha Trang, Cam Lâm, Phan Rang, Cà Ná được giao nhiệm vụ dẫn dắt tăng trưởng, đồng thời lan tỏa phát triển tới các đô thị sinh thái núi phía tây như Khánh Sơn, Khánh Vĩnh, Bác Ái, Lâm Sơn, Ninh Sơn. Về bản chất, đây là cách phân tán rủi ro khí hậu: không dồn toàn bộ dân cư và hạ tầng vào một dải bờ biển dễ tổn thương, mà tạo thế cân bằng giữa vùng động lực ven biển và vùng chức năng nông – lâm nghiệp, đô thị sinh thái phía tây. Nếu được triển khai đúng, cấu trúc đa cực này có thể giúp Khánh Hòa vừa phát triển ven biển, vừa giữ được "phòng tuyến" sinh thái miền núi, đóng vai trò vùng đệm trước các cực đoan khí hậu.
Chống ngập đô thị và ứng phó biến đổi khí hậu: bài kiểm tra khắt khe của quy hoạch
Điểm đáng chú ý là quy hoạch Khánh Hòa 2050 không né tránh yêu cầu ứng phó biến đổi khí hậu: mục tiêu được nêu rõ là phát triển hài hòa giữa kinh tế – xã hội – môi trường, bảo vệ tài nguyên và thích ứng với biến đổi khí hậu, đồng thời phát huy bản sắc đô thị biển. Đối với các khu vực lấn biển, quy định kỹ thuật yêu cầu "không làm cản trở thoát lũ, không gây xói lở, bồi tụ bất lợi đối với khu vực lân cận; có phương án bảo tồn, phục hồi, bồi hoàn sinh thái". Đây là những câu chữ đúng, nhưng thách thức nằm ở việc biến chúng thành hệ thống thoát nước, chống ngập đô thị và giảm lũ cho vùng hạ du đủ sức chịu đựng các kịch bản mưa cực đoan và nước biển dâng. Nếu chống ngập chỉ là phụ lục kỹ thuật sau cùng, Khánh Hòa sẽ phải trả giá bằng những đợt ngập sâu trong các khu đô thị mới. Ngược lại, nếu coi an toàn khí hậu là tiêu chí thiết kế ngay từ đầu, tỉnh có thể biến quy hoạch này thành hình mẫu phát triển ven biển có trách nhiệm.
Kết luận: Đặt người dân và hệ sinh thái vào trung tâm của tăng trưởng
Quy hoạch Khánh Hòa 2050 tham vọng biến tỉnh ven biển này thành đô thị loại 1, trung tâm kinh tế biển, dịch vụ – du lịch, công nghiệp công nghệ cao, logistics, tài chính và đổi mới sáng tạo, với Nha Trang là đô thị trung tâm và Khánh Hòa là thành phố trực thuộc Trung ương. Về lý thuyết, quy hoạch đã nói đúng những điều cần nói: phát huy giá trị văn hóa, di sản, nâng cao chất lượng sống người dân, bảo đảm an sinh xã hội, sử dụng hiệu quả, tiết kiệm tài nguyên và đất đai, thích ứng với biến đổi khí hậu. Câu hỏi còn lại là cách làm: liệu các quyết định lấn biển, mở rộng đô thị ven biển có được soi chiếu bằng tiêu chí an toàn cho người dân, cho hệ sinh thái và cho vùng hạ du, hay vẫn bị chi phối bởi lợi ích ngắn hạn. Khánh Hòa đang đứng trước cơ hội trở thành hình mẫu phát triển ven biển thông minh, xanh và bền vững – nhưng chỉ khi quy hoạch được triển khai với trách nhiệm môi trường tương xứng với quy mô lấn biển mà nó đặt ra.
