Lấn biển Cửu Long: Từ áp lực dân số đến tham vọng không gian kinh tế mới
Lấn biển Cửu Long là chiến lược mở rộng đô thị và không gian kinh tế ven biển thông qua việc tạo thêm quỹ đất từ vùng biển nông, kết hợp quy hoạch khu dân cư, thương mại, dịch vụ và hạ tầng giao thông để giải tỏa áp lực dân số, đồng thời hình thành các trung tâm kinh tế biển mới có sức cạnh tranh trong khu vực. Một trong những thí điểm mạnh mẽ nhất là phường Rạch Giá, hiện là phường đông dân nhất cả nước với 250.661 người. Địa phương này đã tạo ra khoảng 688 ha đất lấn biển trong hơn 25 năm, biến bờ biển Tây vốn chật hẹp thành không gian đô thị ven biển với khu dân cư, thương mại và dịch vụ du lịch ngày càng dày đặc. Việc mở rộng không còn là giải pháp tình thế mà trở thành lựa chọn có tính chiến lược: nếu không chủ động lấn ra biển, đô thị Cửu Long rất khó tìm thêm dư địa phát triển trong điều kiện đất liền đang bị chia cắt bởi sông rạch và chịu sức ép biến đổi khí hậu.
Rạch Giá hướng tới gần 4.000 ha đất lấn biển: Cú nhảy không gian hay bài toán rủi ro?
Theo quy hoạch đến năm 2040, diện tích lấn biển của phường Rạch Giá dự kiến tăng lên khoảng 3.960 ha, gấp gần 6 lần diện tích đã hình thành hiện nay. Đáng chú ý, khoảng 2.800 ha sẽ là các đảo nhân tạo với chức năng đa dạng: Khu đô thị sân bay 1.080 ha, khu đô thị thương mại – dịch vụ và sân golf 694 ha, khu đô thị dịch vụ du lịch 576 ha và khu đô thị dịch vụ Lạc Hồng 450 ha. Về cơ hội, đây là bước nhảy không gian hiếm có: đô thị biển Tây có thể trở thành trung tâm kinh tế biển mới, hút nhà đầu tư vào các lĩnh vực dịch vụ cao cấp, thương mại và du lịch ven biển, tạo việc làm và nâng giá trị đất. Việc lấn biển còn cho phép chỉnh trang lại cấu trúc đô thị, mở đường ven biển, công viên, không gian công cộng. Nhưng tham vọng này cũng mang theo rủi ro dài hạn: nếu quy hoạch thiếu thực tế hoặc không gắn với năng lực hạ tầng, những đảo nhân tạo có nguy cơ trở thành các “không gian trống”, tiêu tốn nguồn lực mà không tạo giá trị tương xứng.
Đường ven biển 23,6 km: Biến đoạn bờ biển ngắn thành trục kết nối chiến lược
Tại tỉnh có đoạn bờ biển được xem là ngắn nhất trong số các địa phương ven biển, tuyến đường bộ ven biển dài khoảng 23,6 km đang được chuẩn bị như một trục giao thông mới, thay đổi cách nhìn về kinh tế biển ở phía Đông đồng bằng. Tuyến bắt đầu từ đường tỉnh 871B tại xã Gia Thuận và kết thúc ở cầu qua sông Tiền tại xã Tân Phú Đông, kết nối với Quốc lộ 50 và các tuyến tỉnh lộ 862, 871, 871B, 871C. Theo phương án đầu tư, giai đoạn 1 xây dựng đường cấp III đồng bằng, mặt đường rộng 11 m với 2 làn xe; giai đoạn 2 mở rộng nền đường lên 19,5 m cho 4 làn xe cơ giới. Điểm nhấn hạ tầng là cầu Bến Chùa dài khoảng 2,17 km, 4 làn xe, vượt luồng hàng hải sông Tiền. Đây không chỉ là công trình giao thông mới; nếu được khai thác đúng, nó là “xương sống” giúp kết nối các khu dân cư, công nghiệp, không gian lấn biển với mạng lưới vùng, rút ngắn hành trình và mở lối tiếp cận những không gian vốn bị cô lập bởi sông rạch.
Tái định cư hạ tầng: 10 ha đất cho người dân bị ảnh hưởng, đủ hay thiếu?
Một tuyến đường ven biển chỉ thực sự bền vững khi bài toán tái định cư hạ tầng được giải đến nơi đến chốn. UBND tỉnh Đồng Tháp đã thống nhất chủ trương xây dựng khu tái định cư cho các dự án đường bộ ven biển, các dự án giao thông và các khu, cụm công nghiệp phía Đông. Khu tái định cư này rộng 10 ha, nằm tại ấp Cầu Xây và ấp Xóm Chủ, xã Gia Thuận,. Theo phương án, dự án đường ven biển ảnh hưởng đến khoảng 914 hộ, trong đó 51 hộ bị giải tỏa toàn bộ nhà ở và 33 hộ đủ điều kiện bố trí tái định cư. Việc sớm dành quỹ đất riêng cho tái định cư là bước đi đúng, tránh tình trạng người dân bị “treo” quyền lợi trong khi dự án hạ tầng chạy trước. Tuy nhiên, câu hỏi lớn là 10 ha có đủ để tái tạo một không gian sống tốt hơn cho cộng đồng bị ảnh hưởng, hay chỉ dừng ở mức bố trí lại chỗ ở? Nếu không lồng ghép quy hoạch sinh kế, việc dời dân cho dự án có thể tạo cảm giác hy sinh một chiều, làm suy yếu sự đồng thuận cần thiết cho các kế hoạch lấn biển Cửu Long và mở đường ven biển.
Từ lấn biển và đường ven đến năng lực cạnh tranh vùng: Cần một tầm nhìn vượt ra ngoài công trình
Cả hai xu hướng – lấn biển ở Rạch Giá và mở đường ven biển 23,6 km – cho thấy Đồng bằng sông Cửu Long không muốn mãi đứng sau trong cuộc đua không gian kinh tế ven biển. Việc hình thành các khu đô thị lấn biển, đảo nhân tạo và trục giao thông mới mang lại cơ hội xây dựng những cực tăng trưởng gắn với kinh tế biển, dịch vụ và du lịch,. Nhưng để những dự án này góp phần nâng năng lực cạnh tranh vùng, cách tiếp cận cần thay đổi: hạ tầng không thể chỉ là mục tiêu, mà phải là công cụ kết nối người dân, doanh nghiệp, cảng biển, khu công nghiệp và không gian sinh thái. Dự án đường ven biển được kỳ vọng khởi công trong quý I/2027,, trong khi Rạch Giá đặt mốc 2040 cho gần 4.000 ha đất lấn biển. Khoảng thời gian này là cơ hội vàng để thảo luận công khai về đánh đổi giữa tăng trưởng và môi trường, giữa lấn biển và thích ứng nước biển dâng, giữa lợi ích địa phương và lợi ích vùng. Nếu không có tầm nhìn liên vùng, những công trình lớn dễ trở thành những “mảnh ghép rời rạc”, khó tạo sức bật kinh tế như kỳ vọng.
