Chuyến công tác Mỹ: Thông điệp chiến lược từ New York
Tô Lâm chuyến công tác Mỹ là chuỗi hoạt động ngoại giao cấp cao, trong đó Tổng Bí thư, Chủ tịch nước vừa dự Đại hội đồng Liên Hợp Quốc, vừa thúc đẩy hợp tác Việt Nam Mỹ về kinh tế, công nghệ và quốc phòng, đồng thời gửi thông điệp chiến lược tới truyền thông quốc tế và cộng đồng người Việt tại Mỹ về con đường phát triển mới của Việt Nam.
Trong khuôn khổ chuyến đi, Tổng Bí thư Tô Lâm phát biểu chính sách tại Hiệp hội Chính sách đối ngoại Mỹ và nhận huy chương cao quý của tổ chức này, như một sự ghi nhận cho đóng góp của Việt Nam đối với hòa bình, hợp tác và phát triển cũng như quan hệ song phương với Mỹ. Ông đồng thời trả lời phỏng vấn Bloomberg TV, nêu 4 thông điệp chiến lược: mục tiêu tăng trưởng GDP trên 10% giai đoạn 2026-2030, ưu tiên mô hình phát triển dựa trên khoa học – công nghệ, cách nhìn mới về cán cân thương mại Việt – Mỹ và định vị vai trò đối ngoại chủ động, có trách nhiệm của Việt Nam.
Từ ngoại giao biểu tượng đến quan hệ ngoại giao chiến lược
Ý nghĩa lớn nhất của chuyến công tác này không nằm ở nghi lễ mà ở sự củng cố quan hệ ngoại giao chiến lược Việt – Mỹ trong một trật tự thế giới biến động. Tổng Bí thư nhấn mạnh thế giới đang chứng kiến xung đột, suy giảm lòng tin, xói mòn luật pháp quốc tế và bùng nổ khoa học – công nghệ; trong bối cảnh đó, Việt Nam muốn trở thành một “viên gạch” vững chắc trong “ngôi nhà thế giới” thông qua độc lập, tự cường và phát triển bền vững. Đó là cách khẳng định Việt Nam không chỉ là bên thụ hưởng trật tự quốc tế, mà là bên kiến tạo giải pháp.
Ở chiều song phương, Tổng Bí thư Tô Lâm khẳng định Việt Nam coi Mỹ là một trong những đối tác có tầm quan trọng chiến lược hàng đầu, còn Mỹ tiếp tục ủng hộ một Việt Nam mạnh, độc lập, tự cường và thịnh vượng. Quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện, được xây dựng từ quá khứ đầy tổn thất, nay được đặt trên nền tin cậy chính trị, kinh tế – thương mại – đầu tư là động lực chủ đạo, cùng với hợp tác khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, giáo dục – đào tạo ngày càng mở rộng.
Hợp tác kinh tế – công nghệ: Cân bằng thương mại và công nghệ bán dẫn
Trọng tâm dễ thấy nhất trong hợp tác Việt Nam Mỹ thời kỳ mới là trụ cột kinh tế – thương mại đi cùng trục công nghệ cao, trong đó có công nghệ bán dẫn. Tổng Bí thư nhấn mạnh kinh tế – thương mại là trụ cột và động lực quan trọng của quan hệ hai nước, đồng thời mong muốn thương mại phát triển theo hướng cân bằng, ổn định, bền vững và sớm ký Hiệp định thương mại đối ứng để tạo thuận lợi cho doanh nghiệp. Ông khẳng định Việt Nam hiểu các quan tâm của Mỹ về cán cân thương mại, nhưng vấn đề này cần được nhìn trong tổng thể lợi ích chiến lược và tính bổ trợ giữa hai nền kinh tế.
Ở tầm dài hạn, quan điểm này mang tính phản biện với cách tiếp cận thuần túy về thâm hụt – thặng dư, khi mục tiêu được đặt là một quan hệ kinh tế công bằng, cân bằng, ổn định và cùng có lợi, “tạo thêm cơ hội cho doanh nghiệp và người dân hai nước”. Điểm nhấn khác là yêu cầu đưa khoa học – công nghệ, đặc biệt công nghệ bán dẫn, thành động lực mới của quan hệ: hai bên mở rộng hợp tác bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, đào tạo kỹ sư bán dẫn và chuyên gia AI, nhằm đón đầu chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu, thay vì chỉ dừng ở sản xuất gia công.
Hợp tác quốc phòng, năng lượng và xử lý di sản chiến tranh
Một điểm ít mang tính biểu tượng nhưng rất thực chất là cuộc tiếp Quyền Bộ trưởng Hải quân Hoa Kỳ Hùng Cao tại New York. Thay vì chỉ nói về an ninh, Tổng Bí thư Tô Lâm gắn quốc phòng với phát triển khi đề nghị Hoa Kỳ tăng cường hợp tác công nghệ cao, công nghệ bán dẫn, năng lượng và chuỗi cung ứng, đồng thời thúc đẩy hợp tác quốc phòng – an ninh và khắc phục hậu quả chiến tranh. Cách tiếp cận này cho thấy Việt Nam xem an ninh và phát triển là hai mặt của một chiến lược, không phải hai mục tiêu tách rời.
Hợp tác khắc phục hậu quả chiến tranh tiếp tục được nhấn mạnh như nền tảng củng cố lòng tin, đi cùng các chương trình như tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ Việt Nam mà phía Mỹ đã đồng hành. Đáng chú ý, Việt Nam đề nghị Mỹ song song triển khai các thỏa thuận quốc phòng – an ninh với hỗ trợ công nghệ và năng lượng, thể hiện quan hệ ngoại giao chiến lược không bị giới hạn trong “đối tác an ninh”, mà là mạng lưới liên kết rộng hơn giữa an ninh, kinh tế và công nghệ.
Khát vọng tăng trưởng 10% và lời kêu gọi gửi tới kiều bào
Một trong những thông điệp táo bạo nhất là mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân trên 10% mỗi năm giai đoạn 2026–2030, cho thấy Việt Nam muốn bứt phá chứ không chấp nhận quán tính hiện tại. Để đạt mục tiêu này, Tổng Bí thư nhấn mạnh mô hình phát triển mới dựa trên khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nguồn nhân lực chất lượng cao, nghĩa là mọi thỏa thuận thương mại, công nghệ với Mỹ đều phải chuyển thành cơ hội kinh doanh, việc làm và lợi ích thiết thực cho doanh nghiệp, nông dân, người lao động và người tiêu dùng hai nước.
Tuy nhiên, chiến lược đó sẽ khó thành hiện thực nếu thiếu sức mạnh của cộng đồng hơn 6,5 triệu người Việt ở nước ngoài, trong đó cộng đồng tại Mỹ là lớn nhất. Trong cuộc gặp kiều bào tại New York, Tổng Bí thư kêu gọi “khép lại quá khứ, cùng chung tay kiến tạo tương lai dân tộc”, đồng thời mong muốn kiều bào mở rộng mạng lưới trí thức toàn cầu, kết nối doanh nghiệp, tạo chương trình trao đổi sinh viên, giáo sư, chuyên gia, hỗ trợ khởi nghiệp và xây dựng dự án chung về khoa học, công nghệ, giáo dục, y tế và đổi mới sáng tạo. Đây là lời khẳng định rằng sức mạnh trên 100 triệu người trong nước phải gắn với 6,5 triệu người Việt trên thế giới để hiện thực hóa khát vọng một Việt Nam hùng cường.
