Thuế Section 301: Đà tăng xuất khẩu đẹp nhưng cơn bão đang tới gần
Thuế Mỹ thủy sản Việt theo Mục 301 là khoản thuế bổ sung 12,5% áp lên hàng thủy sản nhập khẩu, khiến các sản phẩm như tôm đông lạnh xuất khẩu phải cộng dồn nhiều loại thuế, làm tăng mạnh áp lực chi phí thủy sản và thu hẹp lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp Việt tại thị trường Mỹ. Kim ngạch xuất khẩu thủy sản 7 tháng đạt khoảng 6,8 tỷ USD, tăng hơn 11%, với riêng tháng 7 vượt ngưỡng 1 tỷ USD. Nhưng đừng để những con số này che mắt: tăng trưởng đang rõ ràng chậm lại, trong khi cú đánh thuế mới của Mỹ chỉ vừa bắt đầu ngấm vào đơn hàng.
Ngày 24/7 là mốc đảo chiều: từ thời điểm này, thủy sản Việt vào Mỹ chính thức chịu thêm thuế Section 301 ở mức 12,5%, cao hơn mức 10% áp cho Ecuador, Ấn Độ và Indonesia. Đây không chỉ là một con số; đó là chênh lệch trực tiếp vào biên lợi nhuận vốn đã mỏng. Theo VASEP, khó khăn lớn nhất mới chỉ bắt đầu, vì độ trễ hợp đồng khiến số liệu tháng 7 chưa phản ánh hết cú sốc này và áp lực sẽ bộc lộ rõ từ tháng 8 và kéo dài sang quý IV. Nửa cuối năm vì thế không còn là cuộc đua mở rộng thị phần, mà là bài kiểm tra sức chịu đựng của toàn ngành.
Tôm đông lạnh gánh thuế gần 30%: Khi lợi thế bị bốc hơi trên hóa đơn
Nếu phải chọn một điểm yếu chí tử, đó chính là tôm đông lạnh xuất khẩu. Tôm là mặt hàng chủ lực, chiếm khoảng 41% kim ngạch thủy sản trong 7 tháng với giá trị 2,78 tỷ USD, nhưng tốc độ tăng tháng 7 chỉ còn 4,5% – thấp hơn nhiều so với giai đoạn đầu năm. Trong bối cảnh đó, thuế Section 301 tôm Việt như một lớp xi măng đổ thêm lên đôi chân đang chạy: 12,5% thuế bổ sung, cộng với thuế chống bán phá giá, thuế chống trợ cấp, biến một số sản phẩm tôm đông lạnh của Việt Nam thành hàng hóa chịu tổng mức thuế gần 30% khi vào Mỹ.
Đây là loại “thuế chồng thuế” nguy hiểm nhất: giá bán cuối cùng khó tăng tương ứng vì nhà nhập khẩu Mỹ không chấp nhận, còn người nuôi và nhà máy trong nước cũng không thể giảm chi phí vô hạn. Mức chênh lệch chỉ 2,5 điểm phần trăm giữa thuế Section 301 của Việt Nam và mức 10% áp cho các đối thủ như Ecuador nghe có vẻ nhỏ, nhưng với các đơn hàng tôm đông lạnh biên lợi nhuận thấp, nó đủ để biến hợp đồng có lãi thành lỗ. Nếu doanh nghiệp cố giữ thị phần bằng cách gánh phần lớn khoản thuế này, lợi thế từng được xây dựng trong nhiều năm sẽ bốc hơi ngay trên từng hóa đơn.
Cuộc đua bất cân xứng với Ecuador, Ấn Độ, Indonesia: Thuế cao và khoảng cách lợi thế
Thị trường Mỹ đang biến thành sân chơi mà Việt Nam phải mang thêm “quả tạ” 12,5% thuế trên vai, trong khi đối thủ chỉ gánh 10%. Khoảng cách tưởng chừng nhỏ này lại được nhân lên bởi cấu trúc chi phí: Ecuador không chỉ tận dụng lợi thế thuế thấp hơn, mà còn tăng mạnh sản lượng, mở rộng cả tôm nguyên liệu lẫn sản phẩm chế biến xuất sang Mỹ. Theo VASEP, áp lực lớn nhất với tôm Việt hiện đến từ Ecuador – đối thủ đang kết hợp thuế thấp, khoảng cách địa lý thuận lợi và nguồn cung dồi dào để chiếm thị phần.
Mức thuế 12,5% cũng tạo cớ để nhà nhập khẩu Mỹ siết chặt doanh nghiệp Việt: đòi giảm giá, yêu cầu chia sẻ chi phí thuế, rút ngắn thời hạn hợp đồng, thậm chí chuyển đơn hàng sang nhà cung cấp khác. Thuế mới không đứng một mình; nó chồng lên các nghĩa vụ MFN, chống bán phá giá, chống trợ cấp, làm chi phí nhập khẩu hàng Việt đội lên. Kết quả là một cuộc đua bất cân xứng, nơi Việt Nam phải chạy nhanh hơn mới giữ được vị trí cũ. Ai tin rằng chỉ cần “cải thiện nội lực” là đủ đang đánh giá thấp tốc độ điều chỉnh chuỗi cung ứng của các tập đoàn phân phối Mỹ.
Hơn 320 doanh nghiệp bật đèn vàng: Tăng trưởng đẹp chưa phải là thắng lợi
Nhìn bề ngoài, bức tranh xuất khẩu thủy sản vẫn có gam màu sáng: kim ngạch 7 tháng gần 6,8 tỷ USD, tăng trên 11%, và kỳ vọng cả năm có thể vượt mốc 12 tỷ USD. Nhưng phía sau con số là tâm trạng lo lắng của hơn 320 doanh nghiệp thủy sản đang theo dõi sát từng diễn biến của thuế Section 301 tôm Việt và các mặt hàng khác. VASEP cảnh báo khó khăn lớn nhất mới chỉ bắt đầu khi mức thuế này thực sự ngấm vào đơn hàng từ tháng 8 và kéo dài sang quý IV. Đáng lo hơn, tôm chỉ là một trong bốn thách thức, bên cạnh truy xuất nguồn gốc, chi phí nguyên liệu và sức ép cạnh tranh ở các thị trường lớn.
Cá ngừ đóng hộp cũng chịu cú đòn tương tự khi nhiều sản phẩm đã phải trả thuế MFN trên 20%, có nhóm lên tới 24%, và giờ phải cộng thêm 12,5%. Đó là kịch bản chi phí bị bóp nghẹt, buộc doanh nghiệp hoặc giảm biên lợi nhuận, hoặc chấp nhận mất đơn hàng. Trong bối cảnh EU, Hàn Quốc, Trung Đông đều giảm nhập hai chữ số, còn Mỹ gia tăng rào cản, việc dựa vào một vài điểm sáng như cá tra ổn định hơn là không đủ để cân bằng rủi ro. Nếu không có chiến lược thích ứng chủ động, tăng trưởng của 7 tháng đầu năm có thể sẽ là “điểm đỉnh” thay vì là nền tảng cho một chu kỳ mới.
Từ cảnh báo đến hành động: Không thể đi tiếp với tư duy cũ
Tín hiệu rõ ràng nhất của thuế Mỹ thủy sản Việt lần này là: mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào giá cạnh tranh đang chạm trần. Khi tôm đông lạnh xuất khẩu phải gánh tổng thuế gần 30% ở thị trường lớn nhất thế giới, biên lợi nhuận thấp sẽ là “gót chân Achilles” khiến doanh nghiệp dễ tổn thương trước mọi biến động. VASEP đã cảnh báo Section 301 chỉ là một trong những cú hích vào áp lực chi phí thủy sản, đi cùng các yêu cầu truy xuất nguồn gốc, lao động, môi trường ngày càng gắt gao.
Đây không còn là câu chuyện “chịu đựng qua vài quý khó khăn”. Thuế Section 301 ở mức 12,5% với lộ trình tác động rõ từ tháng 8 tới quý IV là lời nhắc rằng cấu trúc thị trường đã đổi khác. Việt Nam bắt đầu ban hành quy định cấm nhập khẩu hàng hóa sản xuất bằng lao động cưỡng bức – một cơ sở quan trọng để đối thoại với Mỹ về chính sách thuế. Nhưng chỉ dựa vào đối thoại là chưa đủ. Nếu doanh nghiệp không đẩy mạnh gia tăng giá trị sản phẩm, phân bổ lại thị trường, và chấp nhận cắt bỏ những phân khúc “chạy số” nhưng lãi mỏng, thì mỗi đợt điều chỉnh thuế mới sẽ lại trở thành một cơn khủng hoảng. Thuế 301 lần này là phép thử, nhưng cũng là cảnh báo: ai chậm thay đổi sẽ bị bỏ lại.
