Kỷ lục phụ tải phơi bày sức ép làm mát
Phụ tải điện là mức công suất cao nhất mà hệ thống phải cung cấp tại một thời điểm, và nó tăng vọt khi nhiều hộ gia đình, nhà máy cùng bật thiết bị làm mát trong thời tiết nóng. Đây là chỉ dấu trực tiếp về sức ép tức thời lên nguồn phát và lưới điện, khác với tổng lượng điện tiêu thụ trong cả ngày hay cả năm.
Ngày 24/06/2026, phụ tải điện cực đại của Việt Nam chạm 58,46 GW, mức kỷ lục theo số liệu EVN được dẫn lại trong một nguồn tin; báo cáo an ninh năng lượng công bố sau đó ghi công suất cực đại 57.537 MW cùng ngày. Hai con số được các nguồn ghi nhận khác nhau, nhưng đều cho thấy đỉnh tải đã lên mức chưa từng có. Miền Bắc đạt 30.248 MW. Nắng nóng cực đoan, với nhiệt độ nhiều nơi được dự báo vượt 40 độ C, khiến nhu cầu làm mát trở thành áp lực vận hành chứ không còn là chuyện tiêu dùng riêng lẻ.
Phản ứng trước mắt là kêu gọi doanh nghiệp và hộ gia đình tiết kiệm điện, đặt điều hòa từ 26 độ C trở lên, tận dụng ánh sáng và thông gió tự nhiên. Đây là biện pháp hữu ích để hạ đỉnh tải, nhưng không thể thay thế việc bổ sung nguồn và năng lực truyền tải.

Năm 2026 vượt qua được, nhưng khoảng đệm không lớn
Việt Nam dự kiến bảo đảm đủ điện trong năm 2026 và không phải cắt điện luân phiên, dù hệ thống trải qua ba đợt nắng nóng cực đoan. Điện sản xuất và nhập khẩu trong chín tháng tăng 9,4%; ước cả năm đạt 356,2 tỷ kWh, tăng 10,3% so với năm trước và cao hơn kịch bản cơ sở khoảng 6,2 tỷ kWh. Kết quả này đáng ghi nhận, nhưng không nên bị hiểu thành bằng chứng rằng hệ thống đã có dư địa an toàn lớn.
Miền Bắc cho thấy vì sao biên an toàn đáng lo: nhu cầu điện tháng 5 và 6 tăng lần lượt 14,7% và 17,5%, còn công suất giờ cao điểm tiến sát giới hạn vận hành an toàn về ổn định điện áp. Để xoay xở, ngành điện dự trữ nhiên liệu, tối ưu công suất nhà máy, tăng nhập khẩu và bổ sung pin lưu trữ; trong cao điểm mùa khô, một số tổ máy dầu và tua-bin khí chuyển sang chạy dầu cũng được huy động.
Các biện pháp này giúp giữ điện cho sinh hoạt và sản xuất, nhưng không đồng nghĩa với nguồn cung rẻ hay bền vững hơn. Với hộ gia đình dùng nhiều điều hòa, phần điện vượt các bậc thấp còn chịu đơn giá cao hơn. Vì thế, tiết kiệm điện vừa giảm áp lực hệ thống, vừa hạn chế hóa đơn tăng.

Năm 2027, bài toán chuyển từ ứng phó sang tiến độ đầu tư
Rủi ro lớn hơn nằm ở phía trước: nhu cầu điện được dự báo tiếp tục tăng khoảng 10% trên nền cao, trong khi nhiều nguồn điện nền mới chưa kịp vận hành. El Niño có thể kéo dài đến khoảng tháng 6/2027, còn sản lượng thủy điện năm 2026 dự kiến thấp hơn năm trước 18,5 tỷ kWh. Công suất cực đại miền Bắc năm 2027 được dự báo ở mức 32.693–34.865 MW. Đây là tổ hợp bất lợi khiến bảo đảm cung ứng điện năm 2027 được đánh giá rất khó khăn.
EVN dự kiến đầu tư khoảng 830.000 tỷ đồng trong giai đoạn 2026–2030, bình quân 166.000 tỷ đồng mỗi năm, để đáp ứng nhu cầu điện và triển khai các dự án nguồn, lưới. Quy mô vốn lớn cho thấy đầu tư ngành điện không thể chỉ trông vào những giải pháp vận hành ngắn hạn. Tiến độ công trình phải được giữ đúng cam kết; nếu nguồn phát và lưới truyền tải chậm, lời kêu gọi tiết kiệm sẽ phải gánh phần việc vốn thuộc về năng lực hệ thống.
Một hướng mở rộng nguồn lực là cơ chế giá truyền tải hợp lý để thu hút các thành phần kinh tế tham gia đầu tư lưới điện, giảm áp lực vốn cho EVN và đơn vị truyền tải. Tuy nhiên, huy động thêm vốn chỉ có ý nghĩa khi dự án thực sự hoàn thành đúng hạn và tăng khả năng cấp điện ở nơi cần.

Muốn tránh thiếu điện, không thể chỉ dựa vào lời kêu gọi
Kỷ lục phụ tải là lời cảnh báo rõ ràng: khi thời tiết nóng hơn và nhu cầu làm mát tăng, hệ thống phải sẵn sàng cho những đỉnh tải cao hơn, không chỉ sản xuất thêm điện trong tổng thể. Tiết kiệm điện, điều chỉnh cách dùng điều hòa và tăng lưu trữ có thể giúp giảm căng thẳng tức thời, nhưng không bù được những nguồn nền chưa kịp vận hành hay lưới điện chưa hoàn tất.
Ưu tiên trong giai đoạn tới phải là biến kế hoạch vốn lớn thành công trình phát điện và truyền tải đúng tiến độ, đồng thời duy trì các biện pháp quản lý nhu cầu. Năm 2026 giữ được nguồn cung là kết quả tích cực; đó chưa phải cam kết rằng những năm sau sẽ dễ dàng. Muốn tránh thiếu điện, Việt Nam cần coi phụ tải tăng là xu hướng dài hạn và đầu tư đủ nhanh để theo kịp.






