Lóc tách động mạch cảnh: hiểm họa giấu mình sau một giấc ngủ trên ô tô
Lóc tách động mạch cảnh là tình trạng thành động mạch cảnh ở cổ bị tổn thương, cho phép máu chui vào giữa các lớp thành mạch, tạo khối máu tụ và làm biến dạng lòng mạch, từ đó có thể gây hẹp hoặc tắc dòng máu lên não và dẫn đến đột quỵ thiếu máu não cấp ở người vốn còn trẻ và khỏe mạnh.
Điểm đáng bàn là: một giấc ngủ tưởng như vô hại trên ô tô, với cổ gập lệch suốt nhiều giờ, có thể trở thành mắt xích khởi phát lóc tách động mạch cảnh. Trường hợp người đàn ông 40 tuổi bị đột quỵ sau khi di chuyển đường dài và ngủ trong tư thế đầu, cổ lệch và gập kéo dài là minh chứng sống động cho rủi ro này. Khi thành mạch bị tổn thương, máu đi vào trong thành mạch và hình thành khối máu tụ, có thể gây hẹp hoặc tắc lòng động mạch, và tạo huyết khối trôi lên não. Đây không phải tai nạn hiếm gặp: lóc tách động mạch vùng cổ là một nguyên nhân quan trọng của đột quỵ ở người dưới 50 tuổi.
Cơ chế nguy hiểm: từ cổ gập kéo dài đến cục máu đông gây đột quỵ
Gập, xoay hoặc vẹo cổ quá mức trong thời gian dài tạo lực căng bất thường lên thành động mạch cảnh. Lớp nội mạc – lớp lót trơn láng bên trong lòng mạch – có thể bị rách vi thể. Khi đó, máu không chỉ chảy trong lòng động mạch mà còn “rỉ” vào giữa các lớp thành mạch, tạo nên một khoang giả chứa máu tụ. Khoang giả này phồng lên làm hẹp lòng mạch, giảm lưu lượng máu lên não, hoặc trở thành “ổ” tạo huyết khối, cục máu đông bung ra và trôi theo dòng máu gây tắc động mạch não xa hơn.
Điều đáng lo là lóc tách động mạch cảnh có thể xảy ra ở người trẻ, không có bệnh nền tim mạch. Lóc tách động mạch vùng cổ, gồm động mạch cảnh và động mạch đốt sống, có thể chiếm tới khoảng 25% các trường hợp đột quỵ thiếu máu não ở người dưới 50 tuổi. Câu chuyện bệnh nhân 40 tuổi đột quỵ sau khi ngủ vẹo đầu nhiều giờ trên ô tô cho thấy: không phải lúc nào đột quỵ cũng đến từ huyết áp cao, tiểu đường hay mỡ máu; đôi khi nó bắt đầu từ một tư thế cổ sai bị bỏ qua.
Dấu hiệu cảnh báo: đau đầu, đau cổ mới xuất hiện không nên xem nhẹ
Lóc tách động mạch cảnh không phải lúc nào cũng “nổ” ngay bằng một cơn đột quỵ toàn phát; nó thường gửi tín hiệu sớm qua các triệu chứng tại chỗ. Người bệnh có thể xuất hiện đau đầu hoặc đau vùng cổ mới xuất hiện, khác với những cơn đau trước đây. Đây là tín hiệu mà nhiều người trẻ dễ bỏ qua hoặc quy cho căng thẳng, thiếu ngủ sau hành trình dài, nhất là khi vừa ngủ với cổ gập trên ô tô – một dạng tổn thương cổ khi ngủ cần được cảnh giác.
Ngoài đau đầu và đau cổ, lóc tách động mạch cảnh có thể gây ù tai theo nhịp mạch: người bệnh cảm nhận tiếng đập hoặc tiếng “vù” trong tai theo nhịp tim. Một số trường hợp có hội chứng Horner với sụp mi nhẹ và co đồng tử cùng bên tổn thương. Khi huyết khối đã gây thiếu máu não, các dấu hiệu đột quỵ xuất hiện: méo miệng, yếu hoặc tê một bên cơ thể, nói khó, rối loạn thị giác hoặc triệu chứng thần kinh đột ngột khác. Đợi đến lúc những dấu hiệu này xuất hiện rồi mới đi viện là chấp nhận đánh đổi thời gian vàng cứu não.
Giấc ngủ an toàn trên ô tô: thay đổi nhỏ để giảm nguy cơ lóc tách động mạch cảnh
Các bác sĩ nhấn mạnh rằng không thể quy kết rằng cứ ngủ sai tư thế đều dẫn tới lóc tách động mạch cảnh; tư thế cổ bất thường kéo dài là một yếu tố cần khai thác trong bệnh sử, còn chẩn đoán phải dựa trên thăm khám và chẩn đoán hình ảnh. Tuy vậy, coi nhẹ tư thế cổ khi ngủ trên ô tô là một sai lầm. Khi ngủ hoặc di chuyển đường dài, mọi người nên hạn chế duy trì đầu và cổ ở tư thế gập, xoay hoặc lệch quá mức trong thời gian kéo dài, đồng thời tránh các động tác bẻ, giật hoặc xoay cổ mạnh.
Cách phòng ngừa đột quỵ trong bối cảnh này bắt đầu từ thói quen rất đời thường: ngả lưng nhưng giữ cổ thẳng trục với thân, điều chỉnh ghế để phần tựa đầu nâng đỡ gáy thay vì ép cổ gập, và thường xuyên thay đổi tư thế trong những chặng đường dài. Nếu sau một hành trình với cổ bị gập lệch – dù là trên ô tô, máy bay hay tàu – bạn xuất hiện đau đầu hoặc đau cổ mới, bất thường, nhất là kèm méo miệng, nói khó, yếu hoặc tê chân tay, rối loạn thị giác…, hãy đến ngay cơ sở y tế có khả năng cấp cứu đột quỵ để được đánh giá và điều trị kịp thời. Đừng “tự điều trị” bằng xoa bóp, châm cứu hay nặn máu đầu ngón tay; đó là cách đánh mất cơ hội cứu não.
