Ngủ sai tư thế và nguy cơ lóc tách động mạch cảnh ở người trẻ
Ngủ trong tư thế đầu lệch, cổ gập hoặc xoay quá mức, duy trì trong nhiều giờ trên ô tô hay khi di chuyển đường dài, có thể tạo ra lực kéo căng bất thường lên hệ mạch cổ, làm tổn thương thành động mạch cảnh và dẫn đến lóc tách, từ đó gây thiếu máu não cấp và đột quỵ ở cả người trẻ khỏe mạnh. Điểm đáng sợ là nhiều người vẫn nghĩ tư thế ngủ sai chỉ gây mỏi cổ, đau vai. Thực tế, trường hợp người đàn ông 40 tuổi bị đột quỵ sau một chặng đường dài ngủ trên ô tô với cổ lệch, đầu gập kéo dài cho thấy ranh giới giữa “ngủ không thoải mái” và biến cố mạch máu nguy hiểm rất mong manh. Khi bác sĩ xác định nguyên nhân là lóc tách động mạch cảnh, chúng ta buộc phải nhìn lại thói quen ngủ trên xe: đó không phải chuyện nhỏ, mà là một yếu tố nguy cơ thật sự cho đột quỵ người trẻ.
Lóc tách động mạch cảnh: cơ chế gây đột quỵ thiếu máu não cấp
Lóc tách động mạch cảnh xảy ra khi thành mạch bị tổn thương, máu chui vào lớp bên trong và tạo khối máu tụ trong thành mạch. Từ đây, hai cơ chế nguy hiểm xuất hiện. Thứ nhất, khối máu tụ làm hẹp hoặc tắc lòng mạch, khiến dòng máu lên não giảm rõ rệt, gây thiếu máu não cấp và có thể dẫn tới nhồi máu não. Thứ hai, tại chỗ tổn thương hình thành huyết khối; cục huyết khối này có thể bong ra, theo dòng máu đi lên não và gây tắc các động mạch não nhỏ hơn. Theo TS.BS Phùng Đình Thọ, lóc tách động mạch vùng cổ (động mạch cảnh và động mạch đốt sống) là nguyên nhân quan trọng, chiếm khoảng 25% trường hợp đột quỵ thiếu máu não ở người dưới 50 tuổi. Đây là con số đủ lớn để chúng ta không thể xem nó như một biến cố hiếm gặp.
Đột quỵ người trẻ: khi chiếc cổ trở thành điểm yếu chí mạng
Đột quỵ từng bị gắn nhãn là bệnh “người già”, nhưng trường hợp bệnh nhân 40 tuổi cho thấy điều đó đã lỗi thời. Ở người trẻ, lóc tách động mạch cảnh và động mạch đốt sống vùng cổ là một nguyên nhân quan trọng gây đột quỵ thiếu máu não cấp, chiếm tới khoảng 25% số ca dưới 50 tuổi. Điểm chung của nhiều ca là có yếu tố cơ học bất thường tác động lên cổ: chấn thương, vận động cổ quá mức, tự bẻ giật cổ, hoặc duy trì tư thế ngủ sai với đầu gập, cổ lệch trong thời gian dài. Đây là lời cảnh báo thẳng thắn: chiếc cổ, nơi chứa những động mạch cảnh nuôi não, không chịu đựng tốt các tư thế cực đoan lâu dài. Người trẻ không có bệnh nền vẫn có thể bị đột quỵ nếu coi nhẹ các tác động lên vùng cổ, nhất là trong bối cảnh di chuyển đường dài, lái xe liên tục, hoặc ngủ gục trên ô tô.
Những dấu hiệu cảnh báo sớm và khi nào cần đi cấp cứu
Lóc tách động mạch cảnh thường không “đánh úp” hoàn toàn. Nó có thể gửi tín hiệu tại chỗ trước hoặc cùng lúc với thiếu máu não: đau đầu hoặc đau vùng cổ mới xuất hiện, với tính chất khác hẳn các cơn đau trước đó; sụp mi nhẹ, co đồng tử cùng bên (hội chứng Horner); ù tai theo nhịp mạch, nghe tiếng đập hay tiếng “vù” trong tai theo nhịp tim. Ngay khi xuất hiện các dấu hiệu thần kinh như méo miệng, yếu hoặc tê một bên tay chân, nói khó, rối loạn thị giác hoặc bất kỳ triệu chứng thần kinh nào đến đột ngột, cần nghĩ đến đột quỵ và đưa người bệnh đến cơ sở y tế có khả năng cấp cứu đột quỵ càng sớm càng tốt. Chần chừ vì cho rằng “còn trẻ nên không thể đột quỵ” là một sai lầm nguy hiểm, có thể khiến cửa sổ vàng điều trị trôi qua.
Phòng ngừa từ chiếc ghế ô tô: thay đổi nhỏ, khác biệt lớn
Thông điệp quan trọng từ các bác sĩ là rất rõ: khi ngủ hoặc di chuyển đường dài, không nên duy trì đầu và cổ ở tư thế gập, xoay hoặc lệch quá mức trong thời gian kéo dài. Điều này đồng nghĩa với việc từ bỏ thói quen ngủ gục với cổ gập sang một bên, kê gối quá cao, hoặc vặn xoắn người trên ghế ô tô. Đồng thời, cần tránh các động tác bẻ, giật, xoay cổ mạnh theo kiểu “tự nắn cổ cho sướng” vì đó cũng là dạng tác động cơ học lên mạch cổ. Nếu sau một chấn thương, một chuyến xe dài với tư thế ngủ sai, hoặc một lần bẻ cổ mạnh, bạn xuất hiện đau đầu, đau cổ mới bất thường, hãy chú ý kỹ các dấu hiệu kèm theo; chỉ cần có méo miệng, nói khó, yếu hoặc tê tay chân, rối loạn thị giác… hãy đi cấp cứu ngay tại nơi có khả năng xử trí đột quỵ. Đổi tư thế ngủ và tôn trọng chiếc cổ là cách phòng ngừa thiết thực nhất.
