Đột quỵ do tư thế ngủ sai: vấn đề bị xem nhẹ nhưng rất nguy hiểm
Đột quỵ do tư thế ngủ là dạng đột quỵ thiếu máu não xảy ra khi người ngủ trong tư thế đầu và cổ bị gập, vặn hoặc nghiêng bất thường trong thời gian dài, khiến động mạch cảnh hoặc động mạch đốt sống ở vùng cổ bị tổn thương, hình thành huyết khối, từ đó làm hẹp hoặc tắc lòng mạch, gây thiếu máu nuôi não và xuất hiện các triệu chứng thần kinh cấp tính. Trường hợp nam bệnh nhân 40 tuổi được tiếp nhận tại Trung tâm Đột quỵ của một bệnh viện tuyến cuối là lời cảnh báo rõ ràng: anh bị đột quỵ thiếu máu não cấp sau một hành trình dài bằng ô tô, trong đó anh ngủ với cổ gập và đầu nghiêng về một bên suốt nhiều giờ. Kết quả chụp chiếu cho thấy anh bị lóc tách động mạch cảnh – tổn thương mạch máu hiếm gặp nhưng lại là nguyên nhân quan trọng gây đột quỵ ở người trẻ. Thực tế này cho thấy ngủ tư thế sai không chỉ gây đau mỏi cổ, mà trong một số tình huống có thể trở thành tác nhân trực tiếp dẫn tới đột quỵ do tư thế ngủ.
Cơ chế tổn thương động mạch cảnh khi cổ bị gập, vặn lâu trong lúc ngủ
Điểm cốt lõi của câu chuyện không phải chiếc ghế trên ô tô, mà là việc cổ phải chịu tư thế bất thường quá lâu. Khi cổ bị gập quá mức, xoay mạnh hoặc nghiêng lệch trong nhiều giờ, lớp thành động mạch cảnh có thể bị rách vi thể. Bác sĩ Phùng Đình Tho mô tả lóc tách động mạch là tình trạng cấu trúc thành mạch bị tổn thương, máu thấm vào trong thành mạch và tạo thành cục máu đông. Cục máu đông này vừa làm hẹp hoặc bít lòng mạch, vừa có nguy cơ trôi theo dòng máu lên não và gây tắc các nhánh động mạch khác. "Lóc tách động mạch cổ, bao gồm động mạch cảnh và đốt sống, có thể chiếm tới 25% các trường hợp đột quỵ thiếu máu não ở người dưới 50 tuổi" – bác sĩ Phùng Đình Tho cho biết. Con số này đủ để chúng ta nhìn lại thói quen ngủ với cổ vẹo trên ghế xe, trên sofa, hoặc gối quá cao, vì đó là những dạng stress cơ học âm thầm lên mạch máu vùng cổ. Đột quỵ ở người trẻ vì thế không còn là chuyện hiếm, mà gắn trực tiếp với cách chúng ta đối xử với cơ thể trong những tư thế tưởng chừng vô hại.
Đột quỵ ở người trẻ: từ hiểu lầm “bệnh của người già” đến nhận diện dấu hiệu cảnh báo
Câu chuyện nam bệnh nhân 40 tuổi đột quỵ sau giấc ngủ trên ô tô cho thấy một thực tế khó chấp nhận: đột quỵ ở người trẻ đang bị xem thường và thường đến bất ngờ. Chúng ta có xu hướng nghĩ rằng chỉ người lớn tuổi, có tăng huyết áp, tiểu đường mới dễ bị đột quỵ. Nhưng lóc tách động mạch cổ lại xuất hiện cả ở người dưới 50 tuổi, đôi khi sau những tác động rất đời thường như ngủ gục với cổ vẹo, tập gym sai tư thế, hoặc xoay cổ mạnh. Trước khi thiếu máu não xảy ra, lóc tách động mạch cảnh thường có dấu hiệu tại chỗ: đau đầu hoặc đau cổ mới xuất hiện, khác hẳn kiểu đau trước đó. Có thể kèm theo sụp nhẹ mí mắt, đồng tử co nhỏ cùng bên (hội chứng Horner), tiếng ù tai theo nhịp mạch. Khi đã sang giai đoạn đột quỵ, các biểu hiện trở nên rõ: méo miệng, yếu hoặc tê một bên người, nói khó, nhìn mờ, hoặc bất cứ triệu chứng thần kinh cấp nào. Vấn đề là nhiều người trẻ bỏ qua những tín hiệu đầu tiên, cho rằng “mỏi cổ do ngủ sai” rồi cố chịu, đến lúc vào viện thì đã là đột quỵ thật sự. Đây không còn là sự thiếu kiến thức đơn thuần, mà là một sự chủ quan nguy hiểm.
Phòng ngừa đột quỵ do tư thế ngủ: thay đổi nhỏ, khác biệt lớn
Điều tích cực là đột quỵ do tư thế ngủ sai phần lớn có thể phòng ngừa nếu chúng ta coi trọng vị trí của cổ trong mọi giấc ngủ. Với các chuyến đi dài bằng ô tô, máy bay, xe khách, cần tránh để đầu và cổ ở tư thế quá gập, vặn hoặc nghiêng sang một bên trong nhiều giờ. Gối kê cổ phù hợp, điều chỉnh độ nghiêng ghế, đổi tư thế sau mỗi 30–60 phút, và không cố ngủ khi cổ đang bị xoay quá mức là những thay đổi nhỏ nhưng có ý nghĩa lớn trong phòng ngừa đột quỵ. Bác sĩ khuyến cáo nên tránh các động tác bẻ, giật, xoay cổ đột ngột, nhất là sau khi đã giữ cổ ở một tư thế lâu. Quan trọng hơn, nếu xuất hiện đau đầu hoặc đau cổ mới lạ, nhất là sau chấn thương hoặc va chạm vùng cổ, kèm méo miệng, nói khó, yếu tay chân, tê bì hoặc rối loạn thị giác, cần đến ngay cơ sở y tế có khả năng cấp cứu đột quỵ để được đánh giá và điều trị kịp thời. Phòng ngừa đột quỵ không nằm ở những biện pháp xa vời, mà bắt đầu từ việc không xem nhẹ một cơn đau cổ bất thường sau khi ngủ tư thế sai.
