Quyết định 2623 và vì sao năm học mới được coi là bước ngoặt
Nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm năm học 2026-2027 của Bộ Giáo dục và Đào tạo là gói định hướng chính sách được ban hành để đổi mới hệ thống giáo dục thông qua cải tổ quản trị, chương trình giáo dục mới, sách giáo khoa thay đổi, nâng chất đội ngũ giáo viên và cơ sở vật chất, với mục tiêu tạo chuyển biến thực chất trong việc học và dạy ở tất cả cấp học. Đây không phải văn bản hành chính “cho có”, mà là bản thiết kế lại cách ngành giáo dục vận hành. Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Quyết định số 2623/QĐ-BGDĐT ngày 03/9/2026 về các nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm năm học 2026-2027 của ngành Giáo dục. Năm học này được nhấn mạnh có ý nghĩa “đặc biệt quan trọng” vì gắn với thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV và các nghị quyết về đột phá giáo dục, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Chủ đề năm học “Đổi mới tư duy - Chuyển biến mạnh mẽ - Kết quả thực chất” nói rõ kỳ vọng: không còn chấp nhận chuyển động hình thức, mà phải đo được bằng tiến bộ người học và điều kiện làm việc của giáo viên.
Đổi mới quản trị giáo dục: Từ thể chế trên giấy tới lớp học cụ thể
Điểm khác biệt lớn nhất của Bộ Giáo dục 2026-2027 là dồn trọng tâm vào quản trị chứ không chỉ viết thêm quy định. Ngành được yêu cầu “chuyển mạnh từ trọng tâm xây dựng, hoàn thiện thể chế sang tổ chức thực hiện hiệu quả, đưa chính sách vào cuộc sống”, tạo chuyển biến rõ nét từ bên trong ngành, từ quản trị nhà trường đến nội dung, phương pháp dạy học, thi, kiểm tra, đánh giá. Điều này nếu làm quyết liệt sẽ chấm dứt tình trạng văn bản rất hay nhưng lớp học vẫn cũ. Bộ cũng xây dựng Bộ chỉ số phát triển giáo dục quốc gia, chỉ số địa phương và đại học trên nền tảng số, cụ thể hóa mục tiêu thành hệ thống chỉ số theo dõi hằng năm với mốc trung gian đến năm 2030, “rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ sản phẩm, rõ thẩm quyền, rõ trách nhiệm”. Khi quản trị thay đổi, học sinh phổ thông sẽ cảm nhận ngay ở việc thi, đánh giá bớt nặng lý thuyết, giáo viên được giao quyền và bị đánh giá bằng chất lượng thực tế, không còn chạy theo phong trào.
Sửa chương trình giáo dục mới và sách giáo khoa: Cơ hội nhưng cũng là sức ép
Một trong 7 nhiệm vụ trọng tâm là sửa đổi đồng bộ chương trình giáo dục mới và sách giáo khoa thay đổi để đáp ứng yêu cầu của nền giáo dục hiện đại. Đây là thừa nhận rằng sau vài năm triển khai, chương trình hiện hành chưa hoàn toàn tiệm cận năng lực người học và thực tiễn lớp học. Việc sửa đổi đồng bộ là cơ hội để giảm tải, tăng tính liên thông từ tiểu học lên trung học cơ sở, trung học phổ thông, đồng thời gắn chặt hơn với định hướng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Nhưng với giáo viên, đây là sức ép lớn: phải cập nhật nội dung, đổi phương pháp, làm chủ tài liệu mới trong thời gian ngắn. Nếu không đi kèm đào tạo lại bài bản và công cụ số hỗ trợ, nguy cơ “đổi mới trên giấy, dạy học cũ” vẫn còn. Với học sinh, nhất là lứa đang học dở chương trình hiện tại, điều quan trọng là Bộ phải đảm bảo lộ trình rõ ràng, tránh xáo trộn về thi cử và chuẩn đầu ra giữa các khóa.
Giải quyết điểm nghẽn giáo viên, trường lớp: Tác động trực tiếp tới từng học sinh
Một thay đổi rất “đời thường” nhưng quyết định chất lượng là nhiệm vụ giải quyết điểm nghẽn về đội ngũ nhà giáo và cơ sở vật chất. Quyết định yêu cầu bảo đảm đủ trường, đủ lớp, đủ giáo viên, không để học sinh vì hoàn cảnh khó khăn mà không được đến trường. Đây là câu nói đơn giản nhưng nếu làm được sẽ thay đổi cuộc sống của hàng trăm nghìn trẻ ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Ngành giáo dục phải vừa ưu tiên các khu vực này, vừa xử lý quá tải trường lớp ở đô thị, khu công nghiệp và nơi tăng dân số cơ học nhanh. Rà soát, điều động giáo viên giữa các địa bàn để khắc phục thừa thiếu cục bộ, dùng hiệu quả cán bộ quản lý chuyển sang giảng dạy, hoàn thiện cơ chế hợp đồng, thỉnh giảng, dạy thêm giờ và chính sách thu hút ở môn học, ngành nghề, địa bàn khó tuyển. Nếu thực hiện nghiêm, giáo viên sẽ bớt kiêm nhiệm quá tải, học sinh tiểu học tới trung học phổ thông được học đúng môn với giáo viên đúng chuyên ngành, thay vì “vá víu” bằng hợp đồng ngắn hạn thiếu ổn định.
Tương lai sau năm học mới: Chuyển biến rõ nét hay lại thêm một kế hoạch?
Quyết định 2623 không chỉ đặt ra nhiệm vụ cho năm học hiện tại mà còn gắn với tầm nhìn đến 2030 thông qua hệ thống chỉ số theo dõi hằng năm, mốc trung gian và yêu cầu triển khai hiệu quả các đề án, chương trình, quy hoạch, chiến lược và chương trình mục tiêu quốc gia đã được phê duyệt. Đáng chú ý, định hướng còn bao gồm sắp xếp, tái cấu trúc cơ sở giáo dục đại học công lập và đầu tư phát triển 3 đến 5 đại học tinh hoa theo mô hình đại học nghiên cứu đẳng cấp quốc tế. Nếu chuỗi thay đổi từ phổ thông đến đại học được kết nối, học sinh hôm nay sẽ là sinh viên trong một hệ thống thống nhất, không rời rạc như hiện nay. Vấn đề nằm ở chỗ ngành có dám lấy “kết quả thực tế làm thước đo, trọng tâm là sự tiến bộ của người học, chất lượng và điều kiện làm việc của đội ngũ nhà giáo” như chính mình khẳng định hay không. Kết luận công bằng là: năm học mới mang tiềm năng trở thành bước ngoặt, nhưng chỉ khi giáo viên và học sinh được đặt vào trung tâm mọi quyết định thay vì chỉ là đối tượng thực hiện chính sách.
