Danh mục lớn, nhưng hiệu quả phụ thuộc cách triển khai
Dự án hạ tầng Hải Phòng trong danh mục mới là các công trình dự kiến huy động vốn tư nhân theo phương thức đối tác công tư, trong đó nhà đầu tư xây dựng rồi chuyển giao công trình cho Nhà nước theo hợp đồng BT và được thanh toán bằng đất. Ngày 2/11, Sở Tài chính Hải Phòng công bố danh sách 7 dự án dự kiến thu hút đầu tư theo cơ chế này. Tổng vốn sơ bộ gần 46.800 tỷ đồng, chủ yếu dành cho giao thông; thành phố đồng thời dự kiến dùng 24 khu đất, tổng diện tích hơn 3.500 ha, làm nguồn thanh toán. Quy mô cho thấy thành phố muốn gắn đầu tư hạ tầng với khai thác quỹ đất. Nhưng danh sách mời đầu tư mới là bước mở đầu: kết quả sẽ phụ thuộc vào định giá đất minh bạch, tiến độ giải phóng mặt bằng và khả năng cân đối giá trị công trình với tài sản thanh toán.
Ba dự án lớn nhất là Vành đai 2, vốn sơ bộ khoảng 17.547 tỷ đồng; đường cầu Rào 3, khoảng 10.984 tỷ đồng; và tuyến nối quốc lộ 5 với quốc lộ 10, khoảng 6.500 tỷ đồng. Riêng Vành đai 2 đi qua các phường Nam Triệu, Thiên Hương, Thủy Nguyên, Hồng Bàng và An Hải, dự kiến có cầu Bến Lâm vượt sông Cấm. Việc tập trung phần lớn nguồn lực vào những tuyến kết nối liên vùng là lựa chọn có lý: đường sá có thể mở rộng tiếp cận việc làm và các khu đô thị. Song lợi ích ấy không tự động xuất hiện khi có dự án trên giấy; tiến độ, chất lượng thi công và kết nối với mạng lưới hiện hữu mới quyết định người dân có thực sự được hưởng.
Bảy công trình, từ kết nối giao thông đến không gian công cộng
Ngoài ba tuyến lớn, danh mục gồm đường dọc mương An Kim Hải, vốn dự kiến 3.114 tỷ đồng; đường dọc mương Đông Bắc, 3.907 tỷ đồng; trục đô thị 359C, 2.200 tỷ đồng; và công viên bờ Nam sông Cấm, 2.526 tỷ đồng. Các con số đều là mức sơ bộ được công bố, chưa phải giá trị hợp đồng đã chốt. Danh mục vì thế không chỉ là câu chuyện mở đường: các dự án dọc mương kết hợp hạ tầng kỹ thuật, còn công viên được quy hoạch trên diện tích khoảng 61,5 ha, với cây xanh, quảng trường, khu vui chơi, thể thao và bãi đỗ xe công cộng.
Tác động thiết thực nhất có thể đến từ những hạng mục ít gây chú ý hơn cầu lớn. Đường dọc mương Đông Bắc dự kiến cống hóa mương, hạ ngầm đường điện và xây dựng hệ thống thoát nước, chống ngập cho khu vực Phú Xá, Bùi Thị Tự Nhiên. Đường cầu Rào 3 dài khoảng 5,86 km, gồm hầm chui qua cao tốc Hà Nội – Hải Phòng và cầu Hòa Nghĩa vượt sông He, giúp tạo thêm kết nối tới đường bộ ven biển. Đây là những lợi ích gần với sinh hoạt hàng ngày, nhưng người dân cũng cần theo dõi tác động của giải phóng mặt bằng, tổ chức giao thông và tiến độ thi công.
BT đổi công trình lấy đất: điều nhà đầu tư cần kiểm tra
Trong hợp đồng BT, nhà đầu tư bỏ vốn xây dựng công trình rồi chuyển giao cho Nhà nước; phương án công bố dự kiến thanh toán bằng quỹ đất đối ứng trong danh mục hoặc quỹ đất khác trên địa bàn, theo quy định PPP. Nói cách khác, quỹ đất thanh toán dự án là một phần của phép tính tài chính, không phải khoản lợi nhuận mặc định. Giá trị đất được nêu sau khi trừ chi phí giải phóng mặt bằng vượt 46.500 tỷ đồng, gần tương ứng tổng vốn sơ bộ của các công trình. Tuy nhiên, sự tương ứng trên giấy không thay thế việc làm rõ thời điểm giao đất, nghĩa vụ tài chính, tình trạng pháp lý, quy hoạch và chi phí hạ tầng tại từng khu.
Danh mục đất có quy mô và giá trị khác nhau: khu TOD ga Ninh Xá tại phường Bắc An Phụ rộng 559 ha, giá trị dự kiến 4.700 tỷ đồng; khu vực phường Phạm Sư Mạnh rộng 427 ha, giá trị gần 8.278 tỷ đồng, cao nhất trong danh sách được nêu. Với nhà đầu tư đang cân nhắc đầu tư PPP Hải Phòng, các bước cần theo dõi là hồ sơ mời thầu, tiêu chí lựa chọn, cách xác định tổng mức đầu tư và giá trị đất, lịch giải phóng mặt bằng, cũng như cơ chế xử lý chênh lệch nếu đất và công trình không cân bằng. Những chi tiết này sẽ quyết định hợp đồng BT Hải Phòng có phân bổ rủi ro rõ ràng hay để tranh chấp nảy sinh về sau.
Minh bạch đất đối ứng sẽ quyết định sức hút của danh mục
Hải Phòng có cơ hội dùng các khu đất để kéo vốn tư nhân vào những công trình giao thông và không gian công cộng cần thiết, thay vì chỉ trông vào nguồn lực ngân sách. Nhưng quy mô hơn 3.500 ha cũng đòi hỏi công khai nhất quán về quy hoạch, định giá và phương án giao đất. Nếu các điều kiện ấy rõ ràng, thành phố có thể thu hút nhà đầu tư và kiểm soát tốt hơn chi phí công trình; nếu không, mức vốn gần 46.800 tỷ đồng cùng quỹ đất lớn sẽ chỉ là con số gây chú ý. Bài kiểm tra thực sự không nằm ở việc công bố danh mục, mà ở việc lựa chọn nhà đầu tư cạnh tranh, công bố điều khoản và bảo đảm người dân nhận được lợi ích hạ tầng tương xứng.
