Ổ bệnh được kiểm soát, nhưng không nên chủ quan
Não mô cầu nhóm B là bệnh nhiễm khuẩn do vi khuẩn Neisseria meningitidis thuộc nhóm huyết thanh B gây ra, có thể dẫn đến viêm màng não hoặc nhiễm trùng huyết và cần được phát hiện, điều trị khẩn cấp. Tại TP.HCM, diễn biến các ca bệnh trong tháng 10 cho thấy theo dõi sau phơi nhiễm vẫn rất cần thiết, kể cả khi ổ dịch đã được khoanh vùng.
Đến ngày 19/10/2026, thành phố ghi nhận 4 ca não mô cầu nhóm B tại Trường THCS Hai Bà Trưng, gồm một học sinh tử vong ngày 14/10 và ba em đang điều trị tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới, sức khỏe ổn định. Sau đó, tối 21/10, HCDC thông tin ca thứ năm: học sinh nam 12 tuổi ở xã Thường Tân, học tại Trường TH-THCS-THPT Ngô Thời Nhiệm; Viện Pasteur TP.HCM xác định em mắc nhóm B ngày 21/10. Bộ Y tế cũng phát cảnh báo sau ca tử vong, nhấn mạnh việc theo dõi người tiếp xúc gần.
Đây là lý do không nên xem việc ổ bệnh được kiểm soát là dấu hiệu để bỏ qua triệu chứng. Các chuyên gia đánh giá chùm ca tại Trường THCS Hai Bà Trưng đã được xử lý tốt, môi trường học đường đủ điều kiện duy trì việc học bình thường; phụ huynh có thể cho trẻ đến trường, đồng thời tiếp tục lưu ý sức khỏe.
Ai cần theo dõi và vai trò của kháng sinh dự phòng
Tại ổ dịch Trường THCS Hai Bà Trưng, 177 người tiếp xúc gần gồm 163 học sinh và 14 người thân hoặc người sống cùng nơi cư trú đã hoàn tất uống kháng sinh dự phòng. Trạm Y tế xã Hiệp Phước được giao theo dõi sức khỏe nhóm này đến hết ngày 25/10/2026. Ngành y tế cũng mở rộng cấp phát dự phòng cho học sinh, cán bộ, giáo viên và nhân viên nhà trường, đưa tổng số người được dự phòng lên 2.031.
Ở ca thứ năm, 99 người tiếp xúc gần tại gia đình và trường học được lập danh sách và điều trị dự phòng bằng kháng sinh Azithromycin; họ tiếp tục được theo dõi trong 10 ngày kể từ lần tiếp xúc cuối cùng. Những con số này không phải hướng dẫn tự dùng thuốc. Kháng sinh dự phòng cần do cơ quan y tế chỉ định; người tiếp xúc gần nên khai báo đầy đủ lịch sử tiếp xúc, dùng thuốc đúng hướng dẫn và hỏi nhân viên y tế nếu có phản ứng hoặc dấu hiệu bất thường.
Đã uống kháng sinh dự phòng không đồng nghĩa với việc được miễn theo dõi. Người thuộc diện tiếp xúc gần vẫn cần quan sát sức khỏe trong thời gian cơ quan y tế yêu cầu và liên hệ cơ sở y tế ngay khi xuất hiện triệu chứng nghi ngờ. Cách tiếp cận này an toàn hơn việc chờ bệnh tự khỏi hoặc tự quyết định dùng thêm thuốc.
Nhận biết triệu chứng và hành động sớm
Triệu chứng não mô cầu có thể khởi đầu giống một bệnh nhiễm trùng thông thường. Ca bệnh thứ năm khởi phát sốt, đau họng và đau đầu ngày 13/10, rồi nhập viện ngày 15/10 với chẩn đoán viêm màng não. Vì vậy, người tiếp xúc gần không nên chỉ chờ xuất hiện đủ mọi dấu hiệu mới đi khám.
Đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay nếu sốt cao kèm đau đầu dữ dội, nôn, cứng cổ, ban xuất huyết, lừ đừ hoặc li bì. Người lớn có triệu chứng bất thường sau tiếp xúc cũng cần liên hệ cơ sở y tế để được hướng dẫn, thay vì tự chẩn đoán hoặc trì hoãn vì đã uống kháng sinh dự phòng.
Trong giai đoạn bệnh hô hấp như cúm gia tăng, người dân càng cần chú ý vì đây có thể là điều kiện thuận lợi để vi khuẩn não mô cầu xâm lấn. Rửa tay bằng xà phòng, che miệng khi ho hoặc hắt hơi, không dùng chung ly và chai nước, giữ lớp học thông thoáng là các biện pháp thiết thực để giảm nguy cơ lây nhiễm.
Vắc-xin cần đúng nhóm huyết thanh
Một điểm dễ gây hiểu nhầm là đã tiêm vắc-xin não mô cầu nhưng vẫn có thể mắc nhóm B. Học sinh trong ca thứ năm từng tiêm một mũi vắc-xin nhóm A, C, Y, W nhưng chưa tiêm vắc-xin phòng nhóm B. Điều đó cho thấy vắc-xin nhóm A, C, Y, W không thay thế vắc-xin phòng nhóm B; người dân nên trao đổi với nhân viên y tế để được tư vấn loại vắc-xin phù hợp.
Ngành y tế khuyến cáo chủ động tiêm vắc-xin phòng não mô cầu và vắc-xin cúm theo hướng dẫn chuyên môn. Tiêm chủng là biện pháp phòng bệnh cần được cân nhắc, nhưng không thay cho việc theo dõi sau tiếp xúc hoặc đi khám khi có dấu hiệu cảnh báo. Với người đang thuộc diện giám sát, hướng dẫn cụ thể của cơ quan y tế cần được ưu tiên.
Kết luận: ổ bệnh tại trường học đã được kiểm soát và các biện pháp dự phòng đã triển khai, nhưng người tiếp xúc gần vẫn cần theo dõi đủ thời gian, dùng kháng sinh dự phòng đúng chỉ định và phản ứng nhanh với dấu hiệu nghi bệnh. Không tự suy luận rằng đã uống thuốc hoặc đã tiêm một loại vắc-xin là đã được bảo vệ khỏi mọi nhóm não mô cầu.
